विराजमानं प्रतिपूर्णवस्तुना सहेमदाम्ना शशिसूर्यवर्चसा। दिवाकराभं रथमास्थितस्ततः स निर्जगामामरतुल्यविक्रमः
संपूर्ण शस्त्रास्त्रांनी भरलेला, सोन्याच्या लगामांनी सजलेला, चंद्रसूर्यासारखा तेजस्वी असा तो रथ, त्या अमरांसारख्या पराक्रमी वीराने चढून, रणांगणात निघाला.
स पूरयन् खं च महीं च साचलां तुरङ्गमातङ्गमहारथस्वनैः। बलैः समेतैः सहतोरणस्थितं समर्थमासीनमुपागमत् कपिम्
तो घोडे, हत्ती आणि मोठ्या रथांच्या आवाजाने आकाश आणि पर्वतांसह पृथ्वी भरून टाकत, सैन्याने वेढलेल्या आणि तोरणाजवळ उभ्या असलेल्या त्या समर्थ वानराकडे गेला.
स तं समासाद्य हरिं हरीक्षणो युगान्तकालाग्निमिव प्रजाक्षये। अवस्थितं विस्मितजातसम्भ्रमं समैक्षताक्षो बहुमानचक्षुषा
अक्ष्याने, सिंहासारख्या डोळ्यांच्या त्या वानराकडे जाऊन, तो जणू युगाच्या अंताच्या काळाग्नीप्रमाणे प्रजांचा नाश करायला सज्ज आहे, असा स्थिर आणि विस्मयजनक वानर पाहिला आणि आदराने त्याच्याकडे पाहू लागला.
स तस्य वेगं च कपेर्महात्मनः पराक्रमं चारिषु रावणात्मजः। विचारयन् स्वं च बलं महाबलो युगक्षये सूर्य इवाभिवर्धत
रावणाचा तो बलवान पुत्र, त्या महात्मा वानराचा वेग आणि पराक्रम विचारात घेऊन, स्वतःच्या शक्तीचाही अंदाज घेत, युगाच्या अंताला सूर्य जसा तेजस्वी होतो तसा अधिक बलवान झाला.
स जातमन्युः प्रसमीक्ष्य विक्रमं स्थितः स्थिरः संयति दुर्निवारणम्। समाहितात्मा हनुमन्तमाहवे प्रचोदयामास शितैः शरैस्त्रिभिः
मग त्या वानराचा अपार पराक्रम, रणात स्थिर आणि अडथळा न होणारा पाहून, तो कुमार संतापलेला, मन एकाग्र करून, तीन तीक्ष्ण बाणांनी हनुमंतावर हल्ला केला.
ततः कपिं तं प्रसमीक्ष्य गर्वितं जितश्रमं शत्रुपराजयोचितम्। अवैक्षताक्षः समुदीर्णमानसं सबाणपाणिः प्रगृहीतकार्मुकः
मग अक्ष्याने, त्या गर्विष्ठ, थकवा न आलेल्या आणि शत्रूंचा पराभव करू शकणाऱ्या वानराकडे, बाण आणि धनुष्य हातात घेऊन, मनात उत्साहाने, एकटक पाहिलं.
स हेमनिष्काङ्गदचारुकुण्डलः समाससादाशुपराक्रमः कपिम्। तयोर्बभूवाप्रतिमः समागमः सुरासुराणामपि सम्भ्रमप्रदः
सोन्याच्या कड्या आणि सुंदर कुंडले घातलेला, अपूर्व पराक्रम असलेला तो कुमार, त्या वानराच्या समोर गेला. त्यांचा सामना इतका अद्वितीय होता की, देव-दानवांनाही भीती वाटली.
ररास भूमिर्न तताप भानुमान् ववौ न वायुः प्रचचाल चाचलः। कपेः कुमारस्य च वीर्यसंयुगं ननाद च द्यौरुदधिश्च चुक्षुभे
पृथ्वी गजरली, सूर्य तापला नाही, वारा वाहिला नाही, पर्वत हलले नाहीत; वानर आणि कुमार यांच्या पराक्रमाच्या युद्धाने आकाशात गर्जना झाली आणि समुद्र अस्वस्थ झाला.
स तस्य वीरः सुमुखान् पतत्रिणः सुवर्णपुङ्खान् सविषानिवोरगान्। समाधिसंयोगविमोक्षतत्त्ववि- च्छरानथ त्रीन् कपिमूर्ध्न्यताडयत्
त्या वीराने, सुंदर पिसांच्या, सोन्याच्या टोकांच्या आणि सर्पासारख्या विषारी अशा तीन बाणांनी त्या कपिच्या डोक्यावर प्रहार केला. हे बाण एकाग्रतेने सोडलेले आणि योग्य ठिकाणी लागणारे होते.
स तैः शरैर्मूर्ध्नि समं निपातितैः क्षरन्नसृग्दिग्धविवृत्तनेत्रः। नवोदितादित्यनिभः शरांशुमान् व्यराजतादित्य इवांशुमालिकः
त्या बाणांनी डोक्यावर मार लागल्यावर, त्याच्या डोळ्यांत रक्त उतरले, ते फिरू लागले आणि रक्त वाहू लागले. त्या बाणांच्या किरणांनी तो हनुमान नव्याने उगवलेल्या सूर्यासारखा तेजस्वी दिसू लागला, जणू काही सूर्य आपल्या किरणांनी झळकत आहे.
ततः प्लवङ्गाधिपमन्त्रिसत्तमः समीक्ष्य तं राजवरात्मजं रणे। उदग्रचित्रायुधचित्रकार्मुकं जहर्ष चापूर्यत चाहवोन्मुखः
मग वानरराजाचा श्रेष्ठ मंत्री, त्या रणभूमीत असलेल्या राजकुमाराला त्याच्या सुंदर शस्त्रास्त्रांसह पाहून आनंदित झाला आणि युद्धासाठी उत्सुक झाला.
स मन्दराग्रस्थ इवांशुमाली विवृद्धकोपो बलवीर्यसंवृतः। कुमारमक्षं सबलं सवाहनं ददाह नेत्राग्निमरीचिभिस्तदा
तो, जणू काही मंदार पर्वतावरचा तेजस्वी सूर्य, वाढत्या रागाने आणि सामर्थ्याने भरलेला, त्या अक्षकुमाराला त्याच्या सैन्यासह आणि रथांसह, डोळ्यांतून निघणाऱ्या अग्नीच्या किरणांनी जाळू लागला.
ततः स बाणासनशक्रकार्मुकः शरप्रवर्षो युधि राक्षसाम्बुदः। शरान् मुमोचाशु हरीश्वराचले बलाहको वृष्टिमिवाचलोत्तमे
मग त्या राक्षसांचा श्रेष्ठ योद्धा, इंद्रासारख्या धनुष्यबाणांनी सज्ज, रणभूमीत जणू काही मेघासारखा, वानरराजावर जलद बाणांचा वर्षाव करू लागला, जणू काही मेघ पर्वतावर पाऊस पाडतो.
कपिस्ततस्तं रणचण्डविक्रमं प्रवृद्धतेजोबलवीर्यसायकम्। कुमारमक्षं प्रसमीक्ष्य संयुगे ननाद हर्षाद् घनतुल्यनिःस्वनः
तो वानर, रणात प्रचंड पराक्रम दाखवणारा, वाढलेल्या तेजाने आणि सामर्थ्याने सज्ज अक्षकुमाराला पाहून, आनंदाने गरजला, त्याचा आवाज वादळासारखा घुमला.
स बालभावाद् युधि वीर्यदर्पितः प्रवृद्धमन्युः क्षतजोपमेक्षणः। समाससादाप्रतिमं रणे कपिं गजो महाकूपमिवावृतं तृणैः
तो तरुण असूनही, आपल्या पराक्रमाचा गर्व बाळगून, रागाने फुललेला, डोळे रक्ताळलेले, त्या अद्वितीय वानराच्या समोर रणभूमीत गेला, जणू काही हत्ती गवताने झाकलेल्या मोठ्या विहिरीकडे जातो.
स तेन बाणैः प्रसभं निपातितै- श्चकार नादं घननादनिःस्वनः। समुत्सहेनाशु नभः समारुजन् भुजोरुविक्षेपणघोरदर्शनः
त्या बाणांनी जबरदस्तपणे घायाळ झाल्यावर, त्याने वादळासारखा आवाज केला आणि उत्साहीपणे, मोठ्या वेगाने आकाशात उडी मारली, त्याचे विशाल हात फेकले गेले आणि तो भयंकर दिसू लागला.
तमुत्पतन्तं समभिद्रवद् बली स राक्षसानां प्रवरः प्रतापवान्। रथी रथश्रेष्ठतरः किरन् शरैः पयोधरः शैलमिवाश्मवृष्टिभिः
तो सामर्थ्यशाली राक्षसांचा राजकुमार, उत्तम रथावर बसलेला, बाणांचा वर्षाव करत, उडणाऱ्या वानरावर धावून गेला, जणू काही मेघ पर्वतावर दगडांचा पाऊस पाडतो.
स ताञ्छरांस्तस्य हरिर्विमोक्षयं- श्चचार वीरः पथि वायुसेविते। शरान्तरे मारुतवद् विनिष्पतन् मनोजवः संयति भीमविक्रमः
तो पराक्रमी वानर, विचारासारखा वेगवान आणि रणात भयंकर, वाऱ्याने चालणाऱ्या मार्गावरून जात, त्या बाणांना वाऱ्यासारखा चुकवत, त्यांच्यातून निसटत गेला.
तमात्तबाणासनमाहवोन्मुखं खमास्तृणन्तं विविधैः शरोत्तमैः। अवैक्षताक्षं बहुमानचक्षुषा जगाम चिन्तां स च मारुतात्मजः
हातात धनुष्यबाण घेतलेला, युद्धासाठी तयार असलेला, विविध उत्तम बाणांनी आकाश झाकणारा अक्षकुमार, हनुमानाने आदराने पाहिला आणि विचारात पडला.
ततः शरैर्भिन्नभुजान्तरः कपिः कुमारवर्येण महात्मना नदन्। महाभुजः कर्मविशेषतत्त्वविद् विचिन्तयामास रणे पराक्रमम्
मग त्या महाबली वानराच्या हातात बाण घुसले, तो मोठ्याने गरजला. तो विशाल बाहू असलेला, असामान्य कृत्ये जाणणारा, रणात त्या राजकुमाराच्या पराक्रमाचा विचार करू लागला.
अबालवद् बालदिवाकरप्रभः करोत्ययं कर्म महन्महाबलः। न चास्य सर्वाहवकर्मशालिनः प्रमापणे मे मतिरत्र जायते
हा महाबली, नव्या सूर्यासारखा तेजस्वी, मोठमोठी कृत्ये करतो, पण अजून बालकासारखा आहे. युद्धकौशल्यात निपुण असूनही, त्याचा नाश करावा असे माझ्या मनात येत नाही.
अयं महात्मा च महांश्च वीर्यतः समाहितश्चातिसहश्च संयुगे। असंशयं कर्मगुणोदयादयं सनागयक्षैर्मुनिभिश्च पूजितः
हा महात्मा, पराक्रमात महान, एकाग्र आणि रणात अत्यंत सहनशील आहे. त्याच्या कर्तृत्वामुळे तो निःसंशय नाग, यक्ष आणि ऋषी यांच्याकडून सन्मानित आहे.
पराक्रमोत्साहविवृद्धमानसः- समीक्षते मां प्रमुखोऽग्रतः स्थितः। पराक्रमो ह्यस्य मनांसि कम्पयेत् सुरासुराणामपि शीघ्रकारिणः
पराक्रम आणि उत्साहाने त्याचे मन दृढ झाले आहे. तो माझ्यासमोर उभा राहून मला निरखतो आहे. त्याचा पराक्रम इतका मोठा आहे की, देव आणि दानव यांच्याही मनाला हादरवू शकतो.
न खल्वयं नाभिभवेदुपेक्षितः पराक्रमो ह्यस्य रणे विवर्धते। प्रमापणं ह्यस्य ममाद्य रोचते न वर्धमानोऽग्निरुपेक्षितुं क्षमः
हा दुर्लक्ष करण्यासारखा नाही, कारण रणात त्याचा पराक्रम वाढतच जातो. आज त्याचा वध करायचा मी निश्चय केला आहे, कारण वाढणारी आग कधीही दुर्लक्षित करावी लागत नाही.
इति प्रवेगं तु परस्य तर्कयन् स्वकर्मयोगं च विधाय वीर्यवान्। चकार वेगं तु महाबलस्तदा मतिं च चक्रेऽस्य वधे तदानीम्
शत्रूच्या वेगाचा विचार करून, स्वतःच्या कृत्याचा योग्य उपयोग करत, त्या महाबलीने आपली शक्ती एकवटली आणि त्याच वेळी त्याच्या वधाचा निश्चय केला.
स तस्य तानष्ट वरान् महाहयान् समाहितान् भारसहान् विवर्तने। जघान वीरः पथि वायुसेविते तलप्रहारैः पवनात्मजः कपिः
त्या वायुपुत्र वानराने, त्या उत्तम, प्रशिक्षित आणि ओझे वाहू शकणाऱ्या घोड्यांना, वाऱ्याने झपाटलेल्या मार्गावर, आपल्या तळहाताच्या प्रहारांनी ठार केले.
ततस्तलेनाभिहतो महारथः स तस्य पिङ्गाधिपमन्त्रिनिर्जितः। स भग्ननीडः परिवृत्तकूबरः पपात भूमौ हतवाजिरम्बरात्
मग त्या महाबली रथीला, जेव्हा वानरांचा नायकाने त्याचा सारथी जिंकला, आणि त्याचा रथ फोडला, त्याची जू उलटी झाली, घोडे मारले गेले, तेव्हा तो आकाशातून खाली जमिनीवर कोसळला.
स तं परित्यज्य महारथो रथं सकार्मुकः खड्गधरः खमुत्पतन्। ततोऽभियोगादृषिरुग्रवीर्यवान् विहाय देहं मरुतामिवालयम्
तो महाबली रथी, धनुष्य आणि तलवार घेऊन, आपला रथ सोडून, रागाने आकाशात उडी मारून गेला, जणू काही प्रचंड तेजाचा ऋषी आपले शरीर सोडतो तसा.
कपिस्ततस्तं विचरन्तमम्बरे पतत्त्रिराजानिलसिद्धसेविते। समेत्य तं मारुतवेगविक्रमः क्रमेण जग्राह च पादयोर्दृढम्
मग वानर, जो वाऱ्यासारखा वेगवान होता, आणि जिथे पक्ष्यांचा राजा व सिद्ध लोक संचार करतात अशा आकाशात फिरत होता, त्याने त्या राक्षसाजवळ जाऊन त्याचे पाय घट्ट पकडले.
स तं समाविध्य सहस्रशः कपि- र्महोरगं गृह्य इवाण्डजेश्वरः। मुमोच वेगात् पितृतुल्यविक्रमो महीतले संयति वानरोत्तमः
मग त्या वानरश्रेष्ठाने, जसा गरुड मोठ्या सर्पाला पकडतो तसा, त्याला हजार वेळा फिरवून, प्रचंड वेगाने युद्धात जमिनीवर फेकून दिले.