लतागृहैश्चित्रगृहैश्च सादितै- र्व्यालैर्मृगैरार्तरवैश्च पक्षिभिः। शिलागृहैरुन्मथितैस्तथा गृहैः प्रणष्टरूपं तदभून्महद् वनम्
वेलींच्या घरांनी, रंगीबेरंगी झोपड्यांनी, फाडलेल्या वन्य प्राण्यांनी, व्याकुळ आवाज करणाऱ्या पक्ष्यांनी आणि तुटलेल्या दगडी घरांनी, ते मोठं वन ओळखू येणारं राहिलं नव्हतं.
सा विह्वलाशोकलताप्रताना वनस्थली शोकलताप्रताना। जाता दशास्यप्रमदावनस्य कपेर्बलाद्धि प्रमदावनस्य
त्या वनभूमीत, दुःखाने वाकलेल्या वेल्यांचे गुच्छ दिसत होते, जणू दशलोक रावणाच्या स्त्रियांचा आनंदवनच वानराच्या बळामुळे दुःखमय झालं.
ततः स कृत्वा जगतीपतेर्महान् महद् व्यलीकं मनसो महात्मनः। युयुत्सुरेको बहुभिर्महाबलैः श्रिया ज्वलंस्तोरणमाश्रितः कपिः
मग त्या वानराने पृथ्वीच्या राजावर मोठा अपराध केला, मनाने त्या महात्म्यावर अपराध केला; पण तो एकटा असूनही अनेक बलाढ्य योद्ध्यांशी लढायला सज्ज झाला आणि तेजाने उजळत तो मुख्य द्वाराजवळ उभा राहिला.
thumb|द्विचत्वारिंशः सर्गः श्रूयताम्|center श्रीमद्वाल्मीकियरामायणे सुन्दरकाण्डे द्विचत्वारिंशः सर्गः ॥५-
आता ऐका, श्रीमद्वाल्मीकी रामायणातील सुंदरकांडाचा बेचाळीसावा सर्ग.
ततः पक्षिनिनादेन वृक्षभङ्गस्वनेन च। बभूवुस्त्राससम्भ्रान्ताः सर्वे लङ्कानिवासिनः
मग पक्ष्यांच्या आवाजाने आणि झाडं तुटण्याच्या गजराने, लंकेतील सगळे रहिवासी घाबरून गोंधळले.
ततो गतायां निद्रायां राक्षस्यो विकृताननाः। तद् वनं ददृशुर्भग्नं तं च वीरं महाकपिम्
निद्रा गेल्यावर, विकृत चेहऱ्याच्या त्या राक्षसींनी ते उद्ध्वस्त झालेलं वन आणि तो वीर महाकपि पाहिला.
स ता दृष्ट्वा महाबाहुर्महासत्त्वो महाबलः। चकार सुमहद्रूपं राक्षसीनां भयावहम्
त्या राक्षसींना पाहून, बलाढ्य आणि पराक्रमी हनुमानाने अत्यंत भयानक रूप धारण केले, ज्यामुळे त्या सगळ्या घाबरून गेल्या.
ततस्तु गिरिसंकाशमतिकायं महाबलम्। राक्षस्यो वानरं दृष्ट्वा पप्रच्छुर्जनकात्मजाम्
मग पर्वतासारखे मोठे आणि बलशाली वानर पाहून त्या राक्षसींनी जनकनंदिनी सीतेला विचारले.
कोऽयं कस्य कुतो वायं किंनिमित्तमिहागतः। कथं त्वया सहानेन संवादः कृत इत्युत
हा कोण आहे? कुणाचा आहे? कुठून आला? इथे कशासाठी आला? आणि तुझं याच्याशी बोलणं कसं झालं?
आचक्ष्व नो विशालाक्षि मा भूत्ते सुभगे भयम्। संवादमसितापाङ्गि त्वया किं कृतवानयम्
अगं विशाल नेत्रांच्या सीते, आम्हाला सांग, घाबरू नकोस. काळ्या डोळ्यांनो, याच्याशी तुझं काय बोलणं झालं ते सांग.
अथाब्रवीत् तदा साध्वी सीता सर्वाङ्गशोभना। रक्षसां कामरूपाणां विज्ञाने का गतिर्मम
तेव्हा ती सती, सर्वांग सुंदर सीता म्हणाली, 'या इच्छेनुसार रूप बदलणाऱ्या राक्षसांना ओळखण्यात माझं काय चालणार?'
यूयमेवास्य जानीत योऽयं यद् वा करिष्यति। अहिरेव ह्यहेः पादान् विजानाति न संशयः
तुम्हीच जाणता हा कोण आहे आणि काय करणार आहे. जसं साप दुसऱ्या सापाचे पाय ओळखतो, तसं तुम्हाला नक्कीच माहीत आहे.
अहमप्यतिभीतास्मि नैव जानामि को ह्ययम्। वेद्मि राक्षसमेवैनं कामरूपिणमागतम्
मीसुद्धा फार घाबरले आहे; मला मुळीच माहीत नाही हा कोण आहे. मला वाटतं हा इच्छेनुसार रूप घेणारा राक्षसच असावा.
वैदेह्या वचनं श्रुत्वा राक्षस्यो विद्रुता द्रुतम्। स्थिताः काश्चिद्गताः काश्चिद् रावणाय निवेदितुम्
वैदेहीचं बोलणं ऐकून त्या राक्षसींनी पटकन पळ काढला; काही तिथेच राहिल्या, तर काही रावणाकडे सांगायला गेल्या.
रावणस्य समीपे तु राक्षस्यो विकृताननाः। विरूपं वानरं भीमं रावणाय न्यवेदिषुः
रावणाच्या समोर त्या विकृत चेहऱ्याच्या राक्षसींनी भयंकर आणि विचित्र वानराची बातमी सांगितली.
अशोकवनिकामध्ये राजन् भीमवपुः कपिः। सीतया कृतसंवादस्तिष्ठत्यमितविक्रमः
राजा, अशोकवनात एक भयंकर रूपाचा आणि अपार पराक्रम असलेला वानर आहे, ज्याने सीतेशी संवाद साधला आहे.
न च तं जानकी सीता हरिं हरिणलोचना। अस्माभिर्बहुधा पृष्टा निवेदयितुमिच्छति
पण जनकनंदिनी, हरिणासारख्या डोळ्यांची सीता, आम्ही कितीही विचारलं तरी त्या वानराविषयी काहीच सांगायला तयार नाही.
वासवस्य भवेद् दूतो दूतो वैश्रवणस्य वा। प्रेषितो वापि रामेण सीतान्वेषणकाङ्क्षया
तो इंद्राचा दूत असावा, किंवा कुबेराचा दूत असावा, किंवा रामानेच सीतेचा शोध घेण्यासाठी पाठवला असावा.
तेनैवाद्भुतरूपेण यत्तत्तव मनोहरम्। नानामृगगणाकीर्णं प्रमृष्टं प्रमदावनम्
त्याच अद्भुत आणि मन मोहून टाकणाऱ्या रूपाने त्याने विविध हरिणांनी भरलेलं हे रमणीय उद्यान नासवून टाकलं.
न तत्र कश्चिदुद्देशो यस्तेन न विनाशितः। यत्र सा जानकी देवी स तेन न विनाशितः
त्या उद्यानात जिथे जिथे तो गेला तिथे काहीच शिल्लक राहिलं नाही; फक्त जिथे जानकी देवी होती, तो भाग त्याने तसाच ठेवला.
जानकीरक्षणार्थं वा श्रमाद् वा नोपलक्ष्यते। अथवा कः श्रमस्तस्य सैव तेनाभिरक्षिता
जानकीचं रक्षण करण्यासाठी की दमल्यामुळे, हे कळलं नाही; पण त्याला दमणं कुठे शक्य आहे? म्हणून फक्त तिलाच त्याने जपलं.
चारुपल्लवपत्राढ्यं यं सीता स्वयमास्थिता। प्रवृद्धः शिंशपावृक्षः स च तेनाभिरक्षितः
ज्या मोठ्या, सुंदर पानांनी भरलेल्या शिंशपा झाडावर सीता बसली होती, ते झाडही त्याने जपलं.
तस्योग्ररूपस्योग्रं त्वं दण्डमाज्ञातुमर्हसि। सीता सम्भाषिता येन वनं तेन विनाशितम्
ज्याने सीतेशी बोललं आणि उद्यान उद्ध्वस्त केलं, त्या भयंकर रूपाच्या वानराला कठोर शिक्षा द्यावी असं आम्हाला वाटतं.
मनःपरिगृहीतां तां तव रक्षोगणेश्वर। कः सीतामभिभाषेत यो न स्यात् त्यक्तजीवितः
राक्षसांचा अधिपती, ज्याच्यावर तुझं मन जडलं आहे, अशा सीतेशी कोण बोलण्याचं धाडस करील, जो स्वतःचा जीव गमवायला तयार नसेल?
राक्षसीनां वचः श्रुत्वा रावणो राक्षसेश्वरः। चिताग्निरिव जज्वाल कोपसंवर्तितेक्षणः
राक्षसींची वचने ऐकून रावण, राक्षसांचा राजा, अग्नीप्रमाणे धगधगू लागला, त्याच्या डोळ्यांत प्रचंड रागाने ज्वाळा उठल्या.
तस्य क्रुद्धस्य नेत्राभ्यां प्रापतन्नश्रुबिन्दवः। दीप्ताभ्यामिव दीपाभ्यां सार्चिषः स्नेहबिन्दवः
त्याच्या रागाने भरलेल्या डोळ्यांतून अश्रूंचे थेंब खाली पडले, जणू काही पेटलेल्या दिव्यातून तेलाचे थेंब गळतात तसे.
आत्मनः सदृशान् वीरान् किंकरान्नाम राक्षसान्। व्यादिदेश महातेजा निग्रहार्थं हनूमतः
त्या तेजस्वी रावणाने स्वतःसारख्या पराक्रमी कींकर नावाच्या राक्षसांना हनुमंताला पकडायला सांगितले.
तेषामशीतिसाहस्रं किंकराणां तरस्विनाम्। निर्ययुर्भवनात् तस्मात् कूटमुद्गरपाणयः
त्या वेगवान कींकर राक्षसांपैकी ऐंशी हजार जण हातात गदा आणि मुसळ घेऊन त्या राजवाड्यातून बाहेर पडले.
महोदरा महादंष्ट्रा घोररूपा महाबलाः। युद्धाभिमनसः सर्वे हनूमद्ग्रहणोन्मुखाः
मोठ्या पोटाचे, मोठ्या दातांचे, भयंकर रूपाचे आणि अफाट बळाचे, हे सगळे युद्धासाठी तयार होऊन हनुमंताला पकडायला निघाले.
ते कपिं तं समासाद्य तोरणस्थमवस्थितम्। अभिपेतुर्महावेगाः पतंगा इव पावकम्
ते सगळे त्या वानराला, जो तोरणावर उभा होता, मोठ्या वेगाने झेपावले, जणू पतंग जसे ज्वाळेकडे धावतात तसे.