बलैः समग्रैर्युधि मां रावणं जित्य संयुगे। विजयी स्वपुरं यायात् तत्तस्य सदृशं भवेत्
संपूर्ण सैन्यासह, जर त्याने युद्धात रावणाचा पराभव करून विजय मिळवून आपल्या नगरीत परतले, तर ते त्याला शोभेल.
बलैस्तु संकुलां कृत्वा लङ्कां परबलार्दनः। मां नयेद् यदि काकुत्स्थस्तत् तस्य सदृशं भवेत्
काकुत्स्थाने जर आपली सेना घेऊन लंका शत्रूंनी भरून टाकली आणि मला परत नेले, तर तेही त्याला योग्य आहे.
तद्यथा तस्य विक्रान्तमनुरूपं महात्मनः। भवेदाहवशूरस्य तथा त्वमुपपादय
म्हणून, त्या महान आणि रणशूर पुरुषाच्या शौर्याला साजेसं तुझं कर्तृत्व असावं, असं तू पाहावं.
तदर्थोपहितं वाक्यं प्रश्रितं हेतुसंहितम्। निशम्य हनुमान् शेषं वाक्यमुत्तरमब्रवीत्
हे योग्य आणि कारणासहित नम्र बोल ऐकून, हनुमंताने पुढील उत्तर दिले.
देवि हर्यृक्षसैन्यानामीश्वरः प्लवतां वरः। सुग्रीवः सत्यसम्पन्नस्तवार्थे कृतनिश्चयः
देवी, वानर आणि अस्वलांच्या सैन्याचा स्वामी, उडण्यात श्रेष्ठ आणि सत्यवचनाचा सुग्रीव तुझ्या कार्यासाठी ठाम निश्चयाने उभा आहे.
स वानरसहस्राणां कोटीभिरभिसंवृतः। क्षिप्रमेष्यति वैदेहि राक्षसानां निबर्हणः
वैदेही, लाखो वानरांनी वेढलेला, राक्षसांचा नाश करणारा तो सुग्रीव लवकरच येथे येईल.
तस्य विक्रमसम्पन्नाः सत्त्ववन्तो महाबलाः। मनःसंकल्पसम्पाता निदेशे हरयः स्थिताः
त्याच्या सोबतीचे वानर धाडसी, धैर्यवान आणि प्रचंड बळाचे आहेत; ते मनासारखे वेगवान आणि नेहमीच त्याच्या आज्ञेला तयार असतात.
येषां नोपरि नाधस्तान्न तिर्यक् सज्जते गतिः। न च कर्मसु सीदन्ति महत्स्वमिततेजसः
त्यांची गती वर, खाली किंवा आडवी कधीच अडत नाही; मोठ्या कामात ते कधीच थकत नाहीत, कारण त्यांची ऊर्जा अमाप आहे.
असकृत् तैर्महोत्साहैः ससागरधराधरा। प्रदक्षिणीकृता भूमिर्वायुमार्गानुसारिभिः
त्या उत्साही वानरांनी, वाऱ्यासारख्या वेगाने, पर्वत आणि समुद्रांसह पृथ्वीला अनेक वेळा प्रदक्षिणा घातली आहे.
मद्विशिष्टाश्च तुल्याश्च सन्ति तत्र वनौकसः। मत्तः प्रत्यवरः कश्चिन्नास्ति सुग्रीवसंनिधौ
सुग्रीवाजवळ माझ्यापेक्षा श्रेष्ठ किंवा माझ्यासारखेच अनेक वानर आहेत; माझ्यापेक्षा कमी कुणीही नाही.
तदलं परितापेन देवि शोको व्यपैतु ते। एकोत्पातेन ते लङ्कामेष्यन्ति हरियूथपाः
म्हणून, देवी, आता दु:ख सोड; तुझा शोक दूर होवो. वानर सेनापती एका उडीत लंका गाठतील.
मम पृष्ठगतौ तौ च चन्द्रसूर्याविवोदितौ। त्वत्सकाशं महासङ्घौ नृसिंहावागमिष्यतः
माझ्या मागे, चंद्रसूर्यासारखे तेजस्वी ते दोघे मोठ्या सैन्यासह तुझ्याकडे येतील.
तौ हि वीरौ नरवरौ सहितौ रामलक्ष्मणौ। आगम्य नगरीं लङ्कां सायकैर्विधमिष्यतः
ते दोन पराक्रमी, राम आणि लक्ष्मण, एकत्र लंकेत येऊन शत्रूंना आपल्या बाणांनी संपवतील.
सगणं रावणं हत्वा राघवो रघुनन्दनः। त्वामादाय वरारोहे स्वपुरीं प्रति यास्यति
रावण आणि त्याच्या सैन्याचा पराभव करून, रघुकुळाचा आनंद राम, हे सुंदरिनी, तुला घेऊन आपल्या नगरात परत जाईल.
तदाश्वसिहि भद्रं ते भव त्वं कालकाङ्क्षिणी। नचिराद् द्रक्ष्यसे रामं प्रज्वलन्तमिवानलम्
म्हणून धीर धर, तुझ्या कल्याणासाठी शुभेच्छा असो; थोडा काळ संयम ठेव. लवकरच तू अग्नीसारखा तेजस्वी रामाला पाहशील.
निहते राक्षसेन्द्रे च सपुत्रामात्यबान्धवे। त्वं समेष्यसि रामेण शशाङ्केनेव रोहिणी
राक्षसांचा राजा आणि त्याचे पुत्र, मंत्री, नातेवाईक मारले गेल्यावर, तू रामाशी पुन्हा एकत्र येशील, जशी रोहिणी चंद्रासोबत असते.
क्षिप्रं त्वं देवि शोकस्य पारं द्रक्ष्यसि मैथिलि। रावणं चैव रामेण द्रक्ष्यसे निहतं बलात्
मैथिली, लवकरच तुझ्या दु:खाचा अंत पाहशील आणि रामाच्या सामर्थ्याने रावणाचा पराभव होताना पाहशील.
एवमाश्वास्य वैदेहीं हनूमान् मारुतात्मजः। गमनाय मतिं कृत्वा वैदेहीं पुनरब्रवीत्
अशा प्रकारे वैदेहीला धीर देऊन, वायुपुत्र हनुमान निघण्याचा निर्धार करून पुन्हा वैदेहीला म्हणाला.
तमरिघ्नं कृतात्मानं क्षिप्रं द्रक्ष्यसि राघवम्। लक्ष्मणं च धनुष्पाणिं लङ्काद्वारमुपागतम्
तू लवकरच शत्रूंचा संहार करणारा, दृढनिश्चयी राम आणि धनुष्यधारी लक्ष्मण लंकेच्या दाराशी येताना पाहशील.
नखदंष्ट्रायुधान् वीरान् सिंहशार्दूलविक्रमान्। वानरान् वारणेन्द्राभान् क्षिप्रं द्रक्ष्यसि संगतान्
तू लवकरच पंजे आणि दात हे शस्त्र असलेले, सिंह व वाघासारखे बलवान, हत्तींसारखे तेजस्वी वानर एकत्र पाहशील.
शैलाम्बुदनिकाशानां लङ्कामलयसानुषु। नर्दतां कपिमुख्यानामार्ये यूथान्यनेकशः
लंका आणि मलय पर्वतांच्या शिखरांवर, पर्वत व मेघांसारखे गर्जना करणारे अनेक वानर प्रमुखांचे सैन्य, हे आर्ये, तू पाहशील.
स तु मर्मणि घोरेण ताडितो मन्मथेषुणा। न शर्म लभते रामः सिंहार्दित इव द्विपः
प्रेमाच्या तीव्र बाणाने हृदयात घाव बसल्यामुळे, रामाला काहीच समाधान मिळत नाही, जसा सिंहाने त्रस्त झालेला हत्ती असतो.
रुद मा देवि शोकेन मा भूत् ते मनसो भयम्। शचीव भर्त्रा शक्रेण सङ्गमेष्यसि शोभने
देवी, दुःखाने रडू नकोस, मनात भीती ठेवू नकोस. जशी शची आपल्या पती इंद्रासोबत पुन्हा एकत्र येते, तशीच तूही आपल्या प्रिय पतीशी लवकरच भेटशील, हे सुंदर स्त्री.
रामाद् विशिष्टः कोऽन्योऽस्ति कश्चित् सौमित्रिणा समः। अग्निमारुतकल्पौ तौ भ्रातरौ तव संश्रयौ
रामासारखा श्रेष्ठ किंवा लक्ष्मणासारखा समकक्ष दुसरा कोण आहे? हे दोन्ही भाऊ अग्नी आणि वायूसारखे आहेत, आणि तेच तुझे खरे आधार आहेत.
नास्मिंश्चिरं वत्स्यसि देवि देशे रक्षोगणैरध्युषितेऽतिरौद्रे। न ते चिरादागमनं प्रियस्य क्षमस्व मत्संगमकालमात्रम्
देवी, या राक्षसांनी वेढलेल्या भयंकर ठिकाणी तू फार काळ राहणार नाहीस. तुझ्या प्रियकराचे येणे फार उशीराने होणार नाही; फक्त आपली भेट होईपर्यंत थोडा काळ सहन कर.
thumb|चत्वारिंशः सर्गः श्रूयताम्|center श्रीमद्वाल्मीकियरामायणे सुन्दरकाण्डे चत्वारिंशः सर्गः ॥५-
आता वाल्मीकी रामायणातील सुंदरकांडाचा चाळिसावा सर्ग ऐका.
श्रुत्वा तु वचनं तस्य वायुसूनोर्महात्मनः। उवाचात्महितं वाक्यं सीता सुरसुतोपमा
वायुपुत्र हनुमान यांच्या मोठ्या आत्म्याचे शब्द ऐकून, देवकन्येसारखी सीता त्यांच्या कल्याणासाठी बोलली.
त्वां दृष्ट्वा प्रियवक्तारं सम्प्रहृष्यामि वानर। अर्धसंजातसस्येव वृष्टिं प्राप्य वसुंधरा
हे वानरा, तू गोड बोलणारा आहेस, तुला पाहून मला जशी अर्धवट पेरलेल्या जमिनीला पाऊस पडल्यावर आनंद होतो, तसा आनंद झाला.
यथा तं पुरुषव्याघ्रं गात्रैः शोकाभिकर्शितैः। संस्पृशेयं सकामाहं तथा कुरु दयां मयि
माझ्या दुःखाने कृश झालेल्या अंगांनी मी त्या पुरुषसिंहाला स्पर्श करावा अशी माझी इच्छा आहे. म्हणून माझ्यावर दया कर.
अभिज्ञानं च रामस्य दद्या हरिगणोत्तम। क्षिप्तामिषीकां काकस्य कोपादेकाक्षिशातनीम्
वानरांमध्ये श्रेष्ठा, रामाला ओळख म्हणून मी कावळ्यावर रागाने फेकलेली एक डोळ्याची काडी त्याला दे.