अपारवारमक्षोभ्यं गाम्भीर्यात् सागरोपमम्। भर्तारं ससमुद्राया धरण्या वासवोपमम्
समुद्रासारखा खोल, अथांग आणि अढळ, समुद्रांसह पृथ्वीचा स्वामी, इंद्रासारखा प्रभू.
एवमस्त्रविदां श्रेष्ठो बलवान् सत्त्ववानपि। किमर्थमस्त्रं रक्षःसु न योजयसि राघव
शस्त्रविद्येत श्रेष्ठ, बलवान आणि स्थिर असताना, राघवा, तू राक्षसांवर शस्त्र का वापरत नाहीस?
न नागा नापि गन्धर्वा न सुरा न मरुद्गणाः। रामस्य समरे वेगं शक्ताः प्रतिसमीहितुम्
नाग, गंधर्व, देव किंवा मरुतगणही रामाच्या युद्धातील वेगाला थांबवू शकत नाहीत.
तस्य वीर्यवतः कच्चिद् यद्यस्ति मयि सम्भ्रमः। किमर्थं न शरैस्तीक्ष्णैः क्षयं नयति राक्षसान्
त्या पराक्रमीला माझ्याबद्दल जर काही काळजी असेल, तर तो तीक्ष्ण बाणांनी राक्षसांचा नाश का करत नाही?
भ्रातुरादेशमादाय लक्ष्मणो वा परंतपः। कस्य हेतोर्न मां वीरः परित्राति महाबलः
भाऊचा आदेश घेऊन, शत्रूंचा संहार करणारा लक्ष्मण, कोणत्या कारणासाठी मला वाचवत नाही, हे वीर?
यदि तौ पुरुषव्याघ्रौ वाय्विन्द्रसमतेजसौ। सुराणामपि दुर्धर्षौ किमर्थं मामुपेक्षतः
ते दोघे पुरुषसिंह, वायू आणि इंद्रासारखी तेजस्वी, देवांसाठीही जिंकता न येणारे, मग ते मला दुर्लक्ष का करतात?
ममैव दुष्कृतं किंचिन्महदस्ति न संशयः। समर्थावपि तौ यन्मां नावेक्षेते परंतपौ
माझ्याकडून नक्कीच काही मोठा अपराध झाला असावा; नाहीतर, दोघेही समर्थ आणि शत्रूंचा संहार करणारे असूनही, ते माझ्याकडे पाहत नाहीत.
वैदेह्या वचनं श्रुत्वा करुणं साश्रु भाषितम्। अथाब्रवीन्महातेजा हनूमान् हरियूथपः
वैदेहीचे अश्रूयुक्त, करूण शब्द ऐकून, महातेजस्वी वानरांचा सेनापती हनुमान मग बोलला.
त्वच्छोकविमुखो रामो देवि सत्येन ते शपे। रामे दुःखाभिपन्ने तु लक्ष्मणः परितप्यते
देवी, राम तुझ्या दुःखातच गुंतला आहे—मी सत्याची शपथ घेतो; राम दुःखात असताना लक्ष्मणालाही यातना होतात.
कथंचिद् भवती दृष्टा न कालः परिशोचितुम्। इमं मुहूर्तं दुःखानामन्तं द्रक्ष्यसि शोभने
कसेबसे तुला शोधता आले; आता शोक करण्याची वेळ नाही. हे सुंदरि, या क्षणातच तुझे सर्व दुःख संपेल.
तावुभौ पुरुषव्याघ्रौ राजपुत्रौ महाबलौ। त्वद्दर्शनकृतोत्साहौ लोकान् भस्मीकरिष्यतः
ते दोघेही पुरुषांमध्ये वाघासारखे, राजपुत्र आणि प्रचंड बळाचे आहेत. तुझ्या दर्शनासाठी उत्सुक होऊन, ते संपूर्ण जग जाळून टाकतील.
हत्वा च समरक्रूरं रावणं सहबान्धवम्। राघवस्त्वां विशालाक्षि स्वां पुरीं प्रति नेष्यति
समरात क्रूर असलेल्या रावणाला आणि त्याच्या सगळ्या नातेवाईकांना ठार मारून, राघव तुला, मोठ्या डोळ्यांची सिता, आपल्या नगरात घेऊन जाईल.
ब्रूहि यद् राघवो वाच्यो लक्ष्मणश्च महाबलः। सुग्रीवो वापि तेजस्वी हरयो वा समागताः
राघव, बलवान लक्ष्मण, तेजस्वी सुग्रीव किंवा एकत्र आलेल्या वानरांना कोणता संदेश द्यायचा आहे, ते मला सांग.
इत्युक्तवति तस्मिंश्च सीता पुनरथाब्रवीत्। कौसल्या लोकभर्तारं सुषुवे यं मनस्विनी
हनुमान असे बोलल्यावर, सीता पुन्हा म्हणाली, 'ज्याला कौसल्या या मनस्विनीने जन्म दिला, तोच या जगाचा पालनकर्ता आहे.'
तं ममार्थे सुखं पृच्छ शिरसा चाभिवादय। स्रजश्च सर्वरत्नानि प्रियायाश्च वराङ्गनाः
माझ्यासाठी त्याची कुशलता विचार आणि डोक्याने वंदन कर. तसेच, पुष्पमाळा आणि सर्व रत्ने घातलेल्या त्याच्या प्रिय स्त्रियांसाठीही.
ऐश्वर्यं च विशालायां पृथिव्यामपि दुर्लभम्। पितरं मातरं चैव सम्मान्याभिप्रसाद्य च
या मोठ्या पृथ्वीवर मिळणारे दुर्मिळ राज्यसुद्धा, त्याच्या वडिलांना आणि आईला मान देऊन त्यांना प्रसन्न करावं.
अनुप्रव्रजितो रामं सुमित्रा येन सुप्रजाः। आनुकूल्येन धर्मात्मा त्यक्त्वा सुखमनुत्तमम्
सुमित्रेचा धर्मनिष्ठ आणि चांगला मुलगा, ज्याने रामासोबत वनवास पत्करला, त्याने मोठ्या सुखाचा त्याग केला.
अनुगच्छति काकुत्स्थं भ्रातरं पालयन् वने। सिंहस्कन्धो महाबाहुर्मनस्वी प्रियदर्शनः
तो काकुत्स्थ रामाच्या मागे जातो, वनात आपल्या भावाची रक्षा करतो. सिंहासारखे खांदे, मोठे हात, विचारशील आणि देखणा आहे.
पितृवद् वर्तते रामे मातृवन्मां समाचरत्। ह्रियमाणां तदा वीरो न तु मां वेद लक्ष्मणः
तो रामाशी वडिलांसारखा वागतो आणि माझ्याशी आईसारखा. पण मला हरवून नेत असताना, त्या वीर लक्ष्मणाला काहीच कळलं नाही.
वृद्धोपसेवी लक्ष्मीवान् शक्तो न बहुभाषिता। राजपुत्रप्रियश्रेष्ठः सदृशः श्वशुरस्य मे
लक्ष्मण वडिलधाऱ्यांची सेवा करणारा, सौभाग्यशाली, समर्थ आणि कमी बोलणारा आहे. राजपुत्राचा सर्वात प्रिय आणि माझ्या सासऱ्यासारखा आहे.
मत्तः प्रियतरो नित्यं भ्राता रामस्य लक्ष्मणः। नियुक्तो धुरि यस्यां तु तामुद्वहति वीर्यवान्
लक्ष्मण नेहमी रामाला माझ्यापेक्षा अधिक प्रिय आहे. त्याला जी जबाबदारी दिली जाते, ती तो धैर्याने पार पाडतो.
यं दृष्ट्वा राघवो नैव वृत्तमार्यमनुस्मरत्। स ममार्थाय कुशलं वक्तव्यो वचनान्मम
ज्याला पाहून राघवाला सुद्धा सज्जनतेचे भान राहत नाही, त्याला माझ्या वतीने कुशलतेचे शब्द सांग.
मृदुर्नित्यं शुचिर्दक्षः प्रियो रामस्य लक्ष्मणः। यथा हि वानरश्रेष्ठ दुःखक्षयकरो भवेत्
लक्ष्मण नेहमीच सौम्य, शुद्ध, कुशल आणि रामाचा अत्यंत प्रिय आहे. वानरांमध्ये श्रेष्ठ असलेल्या, त्याने माझ्या दुःखाचा अंत करावा.
त्वमस्मिन् कार्यनिर्वाहे प्रमाणं हरियूथप। राघवस्त्वत्समारम्भान्मयि यत्नपरो भवेत्
या कार्यात तूच खरा आधार आहेस, वानरांचा प्रमुख. तुझ्या प्रयत्नांनी राघवाने माझ्याबद्दल अधिक काळजी घ्यावी.
इदं ब्रूयाश्च मे नाथं शूरं रामं पुनः पुनः। जीवितं धारयिष्यामि मासं दशरथात्मज
हे माझ्या स्वामी, शूर रामाला पुन्हा पुन्हा सांग, 'दशरथपुत्रा, मी फक्त एक महिना प्राण धारण करीन.'
ऊर्ध्वं मासान्न जीवेयं सत्येनाहं ब्रवीमि ते। रावणेनोपरुद्धां मां निकृत्या पापकर्मणा। त्रातुमर्हसि वीर त्वं पातालादिव कौशिकीम्
एक महिन्यानंतर मी जगू शकणार नाही—हे मी तुला सत्य सांगते. रावणाने कपटाने आणि पापाने मला पकडले आहे. हे वीर, तू मला वाचव, जशी कौशिकीला पाताळातून वाचवले होतेस.
ततो वस्त्रगतं मुक्त्वा दिव्यं चूडामणिं शुभम्। प्रदेयो राघवायेति सीता हनुमते ददौ
मग, वस्त्रातून दिव्य आणि सुंदर चूडामणी काढून, सीतेने हनुमानाला दिली आणि म्हणाली, 'ही राघवाला द्यावी.'
प्रतिगृह्य ततो वीरो मणिरत्नमनुत्तमम्। अङ्गुल्या योजयामास नह्यस्य प्राभवद् भुजः
तो अद्वितीय रत्नमणी घेतल्यावर, वीर हनुमानाने ती आपल्या बोटात घातली, कारण त्याचा हात त्यासाठी योग्य नव्हता.
मणिरत्नं कपिवरः प्रतिगृह्याभिवाद्य च। सीतां प्रदक्षिणं कृत्वा प्रणतः पार्श्वतः स्थितः
मणिरत्न घेतल्यावर, श्रेष्ठ वानराने नम्रपणे साष्टांग दंडवत घातले आणि सीतेची प्रदक्षिणा करून तिच्या बाजूला आदराने उभा राहिला.
हर्षेण महता युक्तः सीतादर्शनजेन सः। हृदयेन गतो रामं लक्ष्मणं च सलक्षणम्
सीतेला पाहून मिळालेल्या मोठ्या आनंदाने भरून, त्याच्या मनाने तो राम आणि शुभ लक्षणांनी युक्त लक्ष्मण यांच्याकडे गेला.