स दर्भसंस्तराद् गृह्य ब्रह्मणोऽस्त्रेण योजयत्। स दीप्त इव कालाग्निर्जज्वालाभिमुखो द्विजम्
रामाने दर्भाच्या आसनावरून एक दर्भ उचलला आणि त्याला ब्रह्मास्त्राचा सामर्थ्य दिलं; तो दर्भ जणू प्रलयाच्या अग्नीप्रमाणे जळू लागला आणि त्या पक्ष्याकडे वळला.
स तं प्रदीप्तं चिक्षेप दर्भं तं वायसं प्रति। ततस्तु वायसं दर्भः सोऽम्बरेऽनुजगाम ह
रामाने तो जळता दर्भ कावळ्याकडे फेकला; आणि तो दर्भ आकाशात त्या कावळ्याचा पाठलाग करू लागला.
अनुसृष्टस्तदा काको जगाम विविधां गतिम्। त्राणकाम इमं लोकं सर्वं वै विचचार ह
तेव्हा त्या कावळ्याचा पाठलाग होत असताना, तो वेगवेगळ्या वाटांनी सगळ्या जगात संरक्षण शोधत भटकत राहिला.
स पित्रा च परित्यक्तः सर्वैश्च परमर्षिभिः। त्रीँल्लोकान् सम्परिक्रम्य तमेव शरणं गतः
पित्याने आणि सर्व ऋषींनी त्याला टाकून दिल्यावर, तो तिन्ही लोकांत भटकून शेवटी त्याच्याच शरण गेला.
स तं निपतितं भूमौ शरण्यः शरणागतम्। वधार्हमपि काकुत्स्थः कृपया पर्यपालयत्
तो कावळा जमिनीवर पडलेला, शरण आलेला असताना, शरण देणाऱ्या काकुत्स्थाने त्याला मृत्युदंडास पात्र असूनही केवळ दयेमुळे वाचवले.
परिद्यूनं विवर्णं च पतमानं तमब्रवीत्। मोघमस्त्रं न शक्यं तु ब्राह्मं कर्तुं तदुच्यताम्
तो कावळा थकलेला, रंग उडालेला आणि पडत असताना त्याला म्हणाला, 'हे ब्रह्मास्त्र वाया जाऊ शकत नाही; ते कुठे लागावे हे सांग.'
ततस्तस्याक्षि काकस्य हिनस्ति स्म स दक्षिणम्। दत्त्वा तु दक्षिणं नेत्रं प्राणेभ्यः परिरक्षितः
मग ते कावळ्याच्या उजव्या डोळ्यावर आदळले; उजवे डोळे दिल्यामुळे त्याचे प्राण वाचले.
स रामाय नमस्कृत्वा राज्ञे दशरथाय च। विसृष्टस्तेन वीरेण प्रतिपेदे स्वमालयम्
त्याने रामाला आणि दशरथ राजाला वंदन करून, त्या वीराने त्याला मुक्त केले आणि तो आपल्या घरी परत गेला.
मत्कृते काकमात्रेऽपि ब्रह्मास्त्रं समुदीरितम्। कस्माद् यो माहरत् त्वत्तः क्षमसे तं महीपते
माझ्यासाठी, फक्त कावळ्याच्या अपराधासाठीसुद्धा ब्रह्मास्त्र सोडले गेले; मग राजन, ज्याने मला दुखावले त्याला तू का क्षमा करतोस?
आनृशंस्यं परो धर्मस्त्वत्त एव मया श्रुतम्। जानामि त्वां महावीर्यं महोत्साहं महाबलम्
तुझ्याकडूनच मी ऐकले की दयाळूपणा हा श्रेष्ठ धर्म आहे; मला माहीत आहे की तू महान सामर्थ्यवान, उत्साही आणि बलवान आहेस.
अपारवारमक्षोभ्यं गाम्भीर्यात् सागरोपमम्। भर्तारं ससमुद्राया धरण्या वासवोपमम्
समुद्रासारखा खोल, अथांग आणि अढळ, समुद्रांसह पृथ्वीचा स्वामी, इंद्रासारखा प्रभू.
एवमस्त्रविदां श्रेष्ठो बलवान् सत्त्ववानपि। किमर्थमस्त्रं रक्षःसु न योजयसि राघव
शस्त्रविद्येत श्रेष्ठ, बलवान आणि स्थिर असताना, राघवा, तू राक्षसांवर शस्त्र का वापरत नाहीस?
न नागा नापि गन्धर्वा न सुरा न मरुद्गणाः। रामस्य समरे वेगं शक्ताः प्रतिसमीहितुम्
नाग, गंधर्व, देव किंवा मरुतगणही रामाच्या युद्धातील वेगाला थांबवू शकत नाहीत.
तस्य वीर्यवतः कच्चिद् यद्यस्ति मयि सम्भ्रमः। किमर्थं न शरैस्तीक्ष्णैः क्षयं नयति राक्षसान्
त्या पराक्रमीला माझ्याबद्दल जर काही काळजी असेल, तर तो तीक्ष्ण बाणांनी राक्षसांचा नाश का करत नाही?
भ्रातुरादेशमादाय लक्ष्मणो वा परंतपः। कस्य हेतोर्न मां वीरः परित्राति महाबलः
भाऊचा आदेश घेऊन, शत्रूंचा संहार करणारा लक्ष्मण, कोणत्या कारणासाठी मला वाचवत नाही, हे वीर?
यदि तौ पुरुषव्याघ्रौ वाय्विन्द्रसमतेजसौ। सुराणामपि दुर्धर्षौ किमर्थं मामुपेक्षतः
ते दोघे पुरुषसिंह, वायू आणि इंद्रासारखी तेजस्वी, देवांसाठीही जिंकता न येणारे, मग ते मला दुर्लक्ष का करतात?
ममैव दुष्कृतं किंचिन्महदस्ति न संशयः। समर्थावपि तौ यन्मां नावेक्षेते परंतपौ
माझ्याकडून नक्कीच काही मोठा अपराध झाला असावा; नाहीतर, दोघेही समर्थ आणि शत्रूंचा संहार करणारे असूनही, ते माझ्याकडे पाहत नाहीत.
वैदेह्या वचनं श्रुत्वा करुणं साश्रु भाषितम्। अथाब्रवीन्महातेजा हनूमान् हरियूथपः
वैदेहीचे अश्रूयुक्त, करूण शब्द ऐकून, महातेजस्वी वानरांचा सेनापती हनुमान मग बोलला.
त्वच्छोकविमुखो रामो देवि सत्येन ते शपे। रामे दुःखाभिपन्ने तु लक्ष्मणः परितप्यते
देवी, राम तुझ्या दुःखातच गुंतला आहे—मी सत्याची शपथ घेतो; राम दुःखात असताना लक्ष्मणालाही यातना होतात.
कथंचिद् भवती दृष्टा न कालः परिशोचितुम्। इमं मुहूर्तं दुःखानामन्तं द्रक्ष्यसि शोभने
कसेबसे तुला शोधता आले; आता शोक करण्याची वेळ नाही. हे सुंदरि, या क्षणातच तुझे सर्व दुःख संपेल.
तावुभौ पुरुषव्याघ्रौ राजपुत्रौ महाबलौ। त्वद्दर्शनकृतोत्साहौ लोकान् भस्मीकरिष्यतः
ते दोघेही पुरुषांमध्ये वाघासारखे, राजपुत्र आणि प्रचंड बळाचे आहेत. तुझ्या दर्शनासाठी उत्सुक होऊन, ते संपूर्ण जग जाळून टाकतील.
हत्वा च समरक्रूरं रावणं सहबान्धवम्। राघवस्त्वां विशालाक्षि स्वां पुरीं प्रति नेष्यति
समरात क्रूर असलेल्या रावणाला आणि त्याच्या सगळ्या नातेवाईकांना ठार मारून, राघव तुला, मोठ्या डोळ्यांची सिता, आपल्या नगरात घेऊन जाईल.
ब्रूहि यद् राघवो वाच्यो लक्ष्मणश्च महाबलः। सुग्रीवो वापि तेजस्वी हरयो वा समागताः
राघव, बलवान लक्ष्मण, तेजस्वी सुग्रीव किंवा एकत्र आलेल्या वानरांना कोणता संदेश द्यायचा आहे, ते मला सांग.
इत्युक्तवति तस्मिंश्च सीता पुनरथाब्रवीत्। कौसल्या लोकभर्तारं सुषुवे यं मनस्विनी
हनुमान असे बोलल्यावर, सीता पुन्हा म्हणाली, 'ज्याला कौसल्या या मनस्विनीने जन्म दिला, तोच या जगाचा पालनकर्ता आहे.'
तं ममार्थे सुखं पृच्छ शिरसा चाभिवादय। स्रजश्च सर्वरत्नानि प्रियायाश्च वराङ्गनाः
माझ्यासाठी त्याची कुशलता विचार आणि डोक्याने वंदन कर. तसेच, पुष्पमाळा आणि सर्व रत्ने घातलेल्या त्याच्या प्रिय स्त्रियांसाठीही.
ऐश्वर्यं च विशालायां पृथिव्यामपि दुर्लभम्। पितरं मातरं चैव सम्मान्याभिप्रसाद्य च
या मोठ्या पृथ्वीवर मिळणारे दुर्मिळ राज्यसुद्धा, त्याच्या वडिलांना आणि आईला मान देऊन त्यांना प्रसन्न करावं.
अनुप्रव्रजितो रामं सुमित्रा येन सुप्रजाः। आनुकूल्येन धर्मात्मा त्यक्त्वा सुखमनुत्तमम्
सुमित्रेचा धर्मनिष्ठ आणि चांगला मुलगा, ज्याने रामासोबत वनवास पत्करला, त्याने मोठ्या सुखाचा त्याग केला.
अनुगच्छति काकुत्स्थं भ्रातरं पालयन् वने। सिंहस्कन्धो महाबाहुर्मनस्वी प्रियदर्शनः
तो काकुत्स्थ रामाच्या मागे जातो, वनात आपल्या भावाची रक्षा करतो. सिंहासारखे खांदे, मोठे हात, विचारशील आणि देखणा आहे.
पितृवद् वर्तते रामे मातृवन्मां समाचरत्। ह्रियमाणां तदा वीरो न तु मां वेद लक्ष्मणः
तो रामाशी वडिलांसारखा वागतो आणि माझ्याशी आईसारखा. पण मला हरवून नेत असताना, त्या वीर लक्ष्मणाला काहीच कळलं नाही.
वृद्धोपसेवी लक्ष्मीवान् शक्तो न बहुभाषिता। राजपुत्रप्रियश्रेष्ठः सदृशः श्वशुरस्य मे
लक्ष्मण वडिलधाऱ्यांची सेवा करणारा, सौभाग्यशाली, समर्थ आणि कमी बोलणारा आहे. राजपुत्राचा सर्वात प्रिय आणि माझ्या सासऱ्यासारखा आहे.