ततः श्रान्ताहमुत्सङ्गमासीनस्य तवाविशम्। क्रुध्यन्तीव प्रहृष्टेन त्वयाहं परिसान्त्विता
मग मी दमून तुझ्या मांडीवर जाऊन बसले; रागावलेली असतानाही, तुझ्या आनंदाने मला दिलासा मिळाला.
बाष्पपूर्णमुखी मन्दं चक्षुषी परिमार्जती। लक्षिताहं त्वया नाथ वायसेन प्रकोपिता
माझ्या चेहऱ्यावर अश्रू भरले होते, मी हळूहळू डोळे पुसत होते; त्या वेळी, प्रभो, कावळ्यामुळे अस्वस्थ झालेली मी तुझ्या लक्षात आले.
परिश्रमाच्च सुप्ता हे राघवाङ्केऽस्म्यहं चिरम्। पर्यायेण प्रसुप्तश्च ममाङ्के भरताग्रजः
थकव्यामुळे मी बराच वेळ राघवाच्या मांडीवर झोपले; आणि नंतर, भरताचा मोठा भाऊ माझ्या मांडीवर झोपला.
स तत्र पुनरेवाथ वायसः समुपागमत्। ततः सुप्तप्रबुद्धां मां राघवाङ्कात् समुत्थिताम्। वायसः सहसागम्य विददार स्तनान्तरे
मग पुन्हा तो कावळा तिथे आला; मी झोपेतून जागी होऊन राघवाच्या मांडीवरून उठले, तेव्हा तो कावळा अचानक आला आणि माझ्या उरात जखम केली.
पुनः पुनरथोत्पत्य विददार स मां भृशम्। ततः समुत्थितो रामो मुक्तैः शोणितबिन्दुभिः
तो कावळा पुन्हा पुन्हा उडत येऊन मला जोरात जखमी करत राहिला; मग राम उठला आणि माझ्या अंगावरून वाहणाऱ्या रक्ताच्या थेंबांकडे पाहू लागला.
स मां दृष्ट्वा महाबाहुर्वितुन्नां स्तनयोस्तदा। आशीविष इव क्रुद्धः श्वसन् वाक्यमभाषत
त्या वेळी, माझ्या उरात जखम पाहून, तो बलवान राम, रागाने सर्पासारखा फुत्कारत, असे बोलू लागला.
केन ते नागनासोरु विक्षतं वै स्तनान्तरम्। कः क्रीडति सरोषेण पञ्चवक्त्रेण भोगिना
अगं नागिणीसारख्या नाकाच्या सुभगे, तुझ्या उरात ही जखम कोणी केली? कोण असा आहे जो रागाने पाच तोंडाच्या सर्पाशी खेळतो?
वीक्षमाणस्ततस्तं वै वायसं समवैक्षत। नखैः सरुधिरैस्तीक्ष्णैर्मामेवाभिमुखं स्थितम्
मग राम आजूबाजूला पाहू लागला आणि त्याने तो कावळा माझ्यासमोर, रक्ताने माखलेल्या तीक्ष्ण नखांसह उभा आहे, हे पाहिलं.
पुत्रः किल स शक्रस्य वायसः पततां वरः। धरान्तरं गतः शीघ्रं पवनस्य गतौ समः
तो कावळा म्हणे इंद्राचा पुत्र होता, पक्ष्यांमध्ये श्रेष्ठ, वाऱ्यासारखा वेगवान, आणि पृथ्वीवर सर्वत्र फिरलेला.
ततस्तस्मिन् महाबाहुः कोपसंवर्तितेक्षणः। वायसे कृतवान् क्रूरां मतिं मतिमतां वरः
मग तो बलवान राम, रागाने डोळे लाल करून, त्या कावळ्यावर कठोर निर्णय घेतला, तो बुद्धिमानांमध्ये श्रेष्ठ होता.
स दर्भसंस्तराद् गृह्य ब्रह्मणोऽस्त्रेण योजयत्। स दीप्त इव कालाग्निर्जज्वालाभिमुखो द्विजम्
रामाने दर्भाच्या आसनावरून एक दर्भ उचलला आणि त्याला ब्रह्मास्त्राचा सामर्थ्य दिलं; तो दर्भ जणू प्रलयाच्या अग्नीप्रमाणे जळू लागला आणि त्या पक्ष्याकडे वळला.
स तं प्रदीप्तं चिक्षेप दर्भं तं वायसं प्रति। ततस्तु वायसं दर्भः सोऽम्बरेऽनुजगाम ह
रामाने तो जळता दर्भ कावळ्याकडे फेकला; आणि तो दर्भ आकाशात त्या कावळ्याचा पाठलाग करू लागला.
अनुसृष्टस्तदा काको जगाम विविधां गतिम्। त्राणकाम इमं लोकं सर्वं वै विचचार ह
तेव्हा त्या कावळ्याचा पाठलाग होत असताना, तो वेगवेगळ्या वाटांनी सगळ्या जगात संरक्षण शोधत भटकत राहिला.
स पित्रा च परित्यक्तः सर्वैश्च परमर्षिभिः। त्रीँल्लोकान् सम्परिक्रम्य तमेव शरणं गतः
पित्याने आणि सर्व ऋषींनी त्याला टाकून दिल्यावर, तो तिन्ही लोकांत भटकून शेवटी त्याच्याच शरण गेला.
स तं निपतितं भूमौ शरण्यः शरणागतम्। वधार्हमपि काकुत्स्थः कृपया पर्यपालयत्
तो कावळा जमिनीवर पडलेला, शरण आलेला असताना, शरण देणाऱ्या काकुत्स्थाने त्याला मृत्युदंडास पात्र असूनही केवळ दयेमुळे वाचवले.
परिद्यूनं विवर्णं च पतमानं तमब्रवीत्। मोघमस्त्रं न शक्यं तु ब्राह्मं कर्तुं तदुच्यताम्
तो कावळा थकलेला, रंग उडालेला आणि पडत असताना त्याला म्हणाला, 'हे ब्रह्मास्त्र वाया जाऊ शकत नाही; ते कुठे लागावे हे सांग.'
ततस्तस्याक्षि काकस्य हिनस्ति स्म स दक्षिणम्। दत्त्वा तु दक्षिणं नेत्रं प्राणेभ्यः परिरक्षितः
मग ते कावळ्याच्या उजव्या डोळ्यावर आदळले; उजवे डोळे दिल्यामुळे त्याचे प्राण वाचले.
स रामाय नमस्कृत्वा राज्ञे दशरथाय च। विसृष्टस्तेन वीरेण प्रतिपेदे स्वमालयम्
त्याने रामाला आणि दशरथ राजाला वंदन करून, त्या वीराने त्याला मुक्त केले आणि तो आपल्या घरी परत गेला.
मत्कृते काकमात्रेऽपि ब्रह्मास्त्रं समुदीरितम्। कस्माद् यो माहरत् त्वत्तः क्षमसे तं महीपते
माझ्यासाठी, फक्त कावळ्याच्या अपराधासाठीसुद्धा ब्रह्मास्त्र सोडले गेले; मग राजन, ज्याने मला दुखावले त्याला तू का क्षमा करतोस?
आनृशंस्यं परो धर्मस्त्वत्त एव मया श्रुतम्। जानामि त्वां महावीर्यं महोत्साहं महाबलम्
तुझ्याकडूनच मी ऐकले की दयाळूपणा हा श्रेष्ठ धर्म आहे; मला माहीत आहे की तू महान सामर्थ्यवान, उत्साही आणि बलवान आहेस.
अपारवारमक्षोभ्यं गाम्भीर्यात् सागरोपमम्। भर्तारं ससमुद्राया धरण्या वासवोपमम्
समुद्रासारखा खोल, अथांग आणि अढळ, समुद्रांसह पृथ्वीचा स्वामी, इंद्रासारखा प्रभू.
एवमस्त्रविदां श्रेष्ठो बलवान् सत्त्ववानपि। किमर्थमस्त्रं रक्षःसु न योजयसि राघव
शस्त्रविद्येत श्रेष्ठ, बलवान आणि स्थिर असताना, राघवा, तू राक्षसांवर शस्त्र का वापरत नाहीस?
न नागा नापि गन्धर्वा न सुरा न मरुद्गणाः। रामस्य समरे वेगं शक्ताः प्रतिसमीहितुम्
नाग, गंधर्व, देव किंवा मरुतगणही रामाच्या युद्धातील वेगाला थांबवू शकत नाहीत.
तस्य वीर्यवतः कच्चिद् यद्यस्ति मयि सम्भ्रमः। किमर्थं न शरैस्तीक्ष्णैः क्षयं नयति राक्षसान्
त्या पराक्रमीला माझ्याबद्दल जर काही काळजी असेल, तर तो तीक्ष्ण बाणांनी राक्षसांचा नाश का करत नाही?
भ्रातुरादेशमादाय लक्ष्मणो वा परंतपः। कस्य हेतोर्न मां वीरः परित्राति महाबलः
भाऊचा आदेश घेऊन, शत्रूंचा संहार करणारा लक्ष्मण, कोणत्या कारणासाठी मला वाचवत नाही, हे वीर?
यदि तौ पुरुषव्याघ्रौ वाय्विन्द्रसमतेजसौ। सुराणामपि दुर्धर्षौ किमर्थं मामुपेक्षतः
ते दोघे पुरुषसिंह, वायू आणि इंद्रासारखी तेजस्वी, देवांसाठीही जिंकता न येणारे, मग ते मला दुर्लक्ष का करतात?
ममैव दुष्कृतं किंचिन्महदस्ति न संशयः। समर्थावपि तौ यन्मां नावेक्षेते परंतपौ
माझ्याकडून नक्कीच काही मोठा अपराध झाला असावा; नाहीतर, दोघेही समर्थ आणि शत्रूंचा संहार करणारे असूनही, ते माझ्याकडे पाहत नाहीत.
वैदेह्या वचनं श्रुत्वा करुणं साश्रु भाषितम्। अथाब्रवीन्महातेजा हनूमान् हरियूथपः
वैदेहीचे अश्रूयुक्त, करूण शब्द ऐकून, महातेजस्वी वानरांचा सेनापती हनुमान मग बोलला.
त्वच्छोकविमुखो रामो देवि सत्येन ते शपे। रामे दुःखाभिपन्ने तु लक्ष्मणः परितप्यते
देवी, राम तुझ्या दुःखातच गुंतला आहे—मी सत्याची शपथ घेतो; राम दुःखात असताना लक्ष्मणालाही यातना होतात.
कथंचिद् भवती दृष्टा न कालः परिशोचितुम्। इमं मुहूर्तं दुःखानामन्तं द्रक्ष्यसि शोभने
कसेबसे तुला शोधता आले; आता शोक करण्याची वेळ नाही. हे सुंदरि, या क्षणातच तुझे सर्व दुःख संपेल.