इच्छामि त्वां समानेतुमद्यैव रघुनन्दिना। गुरुस्नेहेन भक्त्या च नान्यथा तदुदाहृतम्
आजच तुझी आणि रघुनंदनाची भेट घडवावी, अशी माझी इच्छा आहे; गुरुतुल्य प्रेम आणि भक्तीने मी हे बोललो, अन्यथा तसे म्हणण्याचा हेतू नव्हता.
यदि नोत्सहसे यातुं मया सार्धमनिन्दिते। अभिज्ञानं प्रयच्छ त्वं जानीयाद् राघवो हि यत्
हे निर्दोषे, जर माझ्यासोबत यायला तुला जमत नसेल, तर ओळखीचे काही चिन्ह दे, जेणेकरून राघवाला ते कळेल.
एवमुक्ता हनुमता सीता सुरसुतोपमा। उवाच वचनं मन्दं बाष्पप्रग्रथिताक्षरम्
हनुमंताने असे म्हटल्यावर, देवकन्येसारखी सीता, अश्रूंनी अडखळलेल्या शब्दांत, हळू आवाजात बोलली.
इदं श्रेष्ठमभिज्ञानं ब्रूयास्त्वं तु मम प्रियम्। शैलस्य चित्रकूटस्य पादे पूर्वोत्तरे पदे
हेच उत्तम ओळखीचे चिन्ह आहे; तू माझ्या प्रिय रामाला सांग, चित्रकूट पर्वताच्या पूर्वोत्तर पायथ्याशी...
तापसाश्रमवासिन्याः प्राज्यमूलफलोदके। तस्मिन् सिद्धाश्रिते देशे मन्दाकिन्यविदूरतः
त्या प्रदेशात, जिथे तपस्वी लोक राहतात, मुबलक मुळं, फळं आणि पाणी आहे, मंदाकिनी नदीच्या जवळ, आणि सिद्ध लोक तिथे वास करतात.
तस्योपवनखण्डेषु नानापुष्पसुगन्धिषु। विहृत्य सलिले क्लिन्नो ममाङ्के समुपाविशः
त्या ठिकाणच्या बगिच्यांमध्ये, जिथे वेगवेगळ्या फुलांचा सुगंध दरवळतो, तिथे पाण्यात खेळून, भिजलेली मी तुझ्या मांडीवर येऊन बसले.
ततो मांससमायुक्तो वायसः पर्यतुण्डयत्। तमहं लोष्टमुद्यम्य वारयामि स्म वायसम्
मग एक कावळा, मांस घेऊन, मला टोचू लागला; मी एक दगड उचलून तो कावळा हाकलू लागले.
दारयन् स च मां काकस्तत्रैव परिलीयते। न चाप्युपारमन्मांसाद् भक्षार्थी बलिभोजनः
तो कावळा मला ओरबाडत तिथेच लपला; आणि तो भुकेला असल्यामुळे मांस खाणं सोडत नव्हता.
उत्कर्षन्त्यां च रशनां क्रुद्धायां मयि पक्षिणे। स्रंसमाने च वसने ततो दृष्टा त्वया ह्यहम्
मी त्या पक्ष्यावर रागावून माझा कमरेचा पट्टा ओढत होते आणि माझं वस्त्र घसरत होतं, तेव्हा तू मला पाहिलंस.
त्वया विहसिता चाहं क्रुद्धा संलज्जिता तदा। भक्ष्यगृद्धेन काकेन दारिता त्वामुपागता
त्या वेळी तू माझ्यावर हसलास, आणि मी रागावलेली व लाजलेली, त्या भुकेल्या कावळ्याने जखमी झालेली, तुझ्याकडे आले.
ततः श्रान्ताहमुत्सङ्गमासीनस्य तवाविशम्। क्रुध्यन्तीव प्रहृष्टेन त्वयाहं परिसान्त्विता
मग मी दमून तुझ्या मांडीवर जाऊन बसले; रागावलेली असतानाही, तुझ्या आनंदाने मला दिलासा मिळाला.
बाष्पपूर्णमुखी मन्दं चक्षुषी परिमार्जती। लक्षिताहं त्वया नाथ वायसेन प्रकोपिता
माझ्या चेहऱ्यावर अश्रू भरले होते, मी हळूहळू डोळे पुसत होते; त्या वेळी, प्रभो, कावळ्यामुळे अस्वस्थ झालेली मी तुझ्या लक्षात आले.
परिश्रमाच्च सुप्ता हे राघवाङ्केऽस्म्यहं चिरम्। पर्यायेण प्रसुप्तश्च ममाङ्के भरताग्रजः
थकव्यामुळे मी बराच वेळ राघवाच्या मांडीवर झोपले; आणि नंतर, भरताचा मोठा भाऊ माझ्या मांडीवर झोपला.
स तत्र पुनरेवाथ वायसः समुपागमत्। ततः सुप्तप्रबुद्धां मां राघवाङ्कात् समुत्थिताम्। वायसः सहसागम्य विददार स्तनान्तरे
मग पुन्हा तो कावळा तिथे आला; मी झोपेतून जागी होऊन राघवाच्या मांडीवरून उठले, तेव्हा तो कावळा अचानक आला आणि माझ्या उरात जखम केली.
पुनः पुनरथोत्पत्य विददार स मां भृशम्। ततः समुत्थितो रामो मुक्तैः शोणितबिन्दुभिः
तो कावळा पुन्हा पुन्हा उडत येऊन मला जोरात जखमी करत राहिला; मग राम उठला आणि माझ्या अंगावरून वाहणाऱ्या रक्ताच्या थेंबांकडे पाहू लागला.
स मां दृष्ट्वा महाबाहुर्वितुन्नां स्तनयोस्तदा। आशीविष इव क्रुद्धः श्वसन् वाक्यमभाषत
त्या वेळी, माझ्या उरात जखम पाहून, तो बलवान राम, रागाने सर्पासारखा फुत्कारत, असे बोलू लागला.
केन ते नागनासोरु विक्षतं वै स्तनान्तरम्। कः क्रीडति सरोषेण पञ्चवक्त्रेण भोगिना
अगं नागिणीसारख्या नाकाच्या सुभगे, तुझ्या उरात ही जखम कोणी केली? कोण असा आहे जो रागाने पाच तोंडाच्या सर्पाशी खेळतो?
वीक्षमाणस्ततस्तं वै वायसं समवैक्षत। नखैः सरुधिरैस्तीक्ष्णैर्मामेवाभिमुखं स्थितम्
मग राम आजूबाजूला पाहू लागला आणि त्याने तो कावळा माझ्यासमोर, रक्ताने माखलेल्या तीक्ष्ण नखांसह उभा आहे, हे पाहिलं.
पुत्रः किल स शक्रस्य वायसः पततां वरः। धरान्तरं गतः शीघ्रं पवनस्य गतौ समः
तो कावळा म्हणे इंद्राचा पुत्र होता, पक्ष्यांमध्ये श्रेष्ठ, वाऱ्यासारखा वेगवान, आणि पृथ्वीवर सर्वत्र फिरलेला.
ततस्तस्मिन् महाबाहुः कोपसंवर्तितेक्षणः। वायसे कृतवान् क्रूरां मतिं मतिमतां वरः
मग तो बलवान राम, रागाने डोळे लाल करून, त्या कावळ्यावर कठोर निर्णय घेतला, तो बुद्धिमानांमध्ये श्रेष्ठ होता.
स दर्भसंस्तराद् गृह्य ब्रह्मणोऽस्त्रेण योजयत्। स दीप्त इव कालाग्निर्जज्वालाभिमुखो द्विजम्
रामाने दर्भाच्या आसनावरून एक दर्भ उचलला आणि त्याला ब्रह्मास्त्राचा सामर्थ्य दिलं; तो दर्भ जणू प्रलयाच्या अग्नीप्रमाणे जळू लागला आणि त्या पक्ष्याकडे वळला.
स तं प्रदीप्तं चिक्षेप दर्भं तं वायसं प्रति। ततस्तु वायसं दर्भः सोऽम्बरेऽनुजगाम ह
रामाने तो जळता दर्भ कावळ्याकडे फेकला; आणि तो दर्भ आकाशात त्या कावळ्याचा पाठलाग करू लागला.
अनुसृष्टस्तदा काको जगाम विविधां गतिम्। त्राणकाम इमं लोकं सर्वं वै विचचार ह
तेव्हा त्या कावळ्याचा पाठलाग होत असताना, तो वेगवेगळ्या वाटांनी सगळ्या जगात संरक्षण शोधत भटकत राहिला.
स पित्रा च परित्यक्तः सर्वैश्च परमर्षिभिः। त्रीँल्लोकान् सम्परिक्रम्य तमेव शरणं गतः
पित्याने आणि सर्व ऋषींनी त्याला टाकून दिल्यावर, तो तिन्ही लोकांत भटकून शेवटी त्याच्याच शरण गेला.
स तं निपतितं भूमौ शरण्यः शरणागतम्। वधार्हमपि काकुत्स्थः कृपया पर्यपालयत्
तो कावळा जमिनीवर पडलेला, शरण आलेला असताना, शरण देणाऱ्या काकुत्स्थाने त्याला मृत्युदंडास पात्र असूनही केवळ दयेमुळे वाचवले.
परिद्यूनं विवर्णं च पतमानं तमब्रवीत्। मोघमस्त्रं न शक्यं तु ब्राह्मं कर्तुं तदुच्यताम्
तो कावळा थकलेला, रंग उडालेला आणि पडत असताना त्याला म्हणाला, 'हे ब्रह्मास्त्र वाया जाऊ शकत नाही; ते कुठे लागावे हे सांग.'
ततस्तस्याक्षि काकस्य हिनस्ति स्म स दक्षिणम्। दत्त्वा तु दक्षिणं नेत्रं प्राणेभ्यः परिरक्षितः
मग ते कावळ्याच्या उजव्या डोळ्यावर आदळले; उजवे डोळे दिल्यामुळे त्याचे प्राण वाचले.
स रामाय नमस्कृत्वा राज्ञे दशरथाय च। विसृष्टस्तेन वीरेण प्रतिपेदे स्वमालयम्
त्याने रामाला आणि दशरथ राजाला वंदन करून, त्या वीराने त्याला मुक्त केले आणि तो आपल्या घरी परत गेला.
मत्कृते काकमात्रेऽपि ब्रह्मास्त्रं समुदीरितम्। कस्माद् यो माहरत् त्वत्तः क्षमसे तं महीपते
माझ्यासाठी, फक्त कावळ्याच्या अपराधासाठीसुद्धा ब्रह्मास्त्र सोडले गेले; मग राजन, ज्याने मला दुखावले त्याला तू का क्षमा करतोस?
आनृशंस्यं परो धर्मस्त्वत्त एव मया श्रुतम्। जानामि त्वां महावीर्यं महोत्साहं महाबलम्
तुझ्याकडूनच मी ऐकले की दयाळूपणा हा श्रेष्ठ धर्म आहे; मला माहीत आहे की तू महान सामर्थ्यवान, उत्साही आणि बलवान आहेस.