स मे कपिश्रेष्ठ सलक्ष्मणं प्रियं सयूथपं क्षिप्रमिहोपपादय। चिराय रामं प्रति शोककर्शितां कुरुष्व मां वानरवीर हर्षिताम्
म्हणून, वानरांमध्ये श्रेष्ठा, लवकरच लक्ष्मणासह, माझ्या प्रिय रामाला आणि सर्व सेनापतींना इथे घेऊन ये. रामासाठी मी खूप काळ दुःखाने थकले आहे — वानरवीरा, मला आनंदी कर.
thumb|अष्टात्रिंशः सर्गः श्रूयताम्|center श्रीमद्वाल्मीकियरामायणे सुन्दरकाण्डे अष्टात्रिंशः सर्गः ॥५-
श्रीमद्वाल्मीकी रामायणातील सुंदरकांडाचा अठ्ठेतीसवा सर्ग ऐका.
ततः स कपिशार्दूलस्तेन वाक्येन तोषितः। सीतामुवाच तच्छ्रुत्वा वाक्यं वाक्यविशारदः
मग त्या वानरांमध्ये वाघासारख्या हनुमंताने, त्या शब्दांनी संतुष्ट होऊन, सीतेचे बोलणे ऐकून, शब्दकौशल्य असलेल्या हनुमंताने तिला उत्तर दिले.
युक्तरूपं त्वया देवि भाषितं शुभदर्शने। सदृशं स्त्रीस्वभावस्य साध्वीनां विनयस्य च
हे शुभदर्शिनी देवी, तू जे बोललीस ते योग्य आहे; ते स्त्रियांच्या स्वभावाला, सतीला आणि लाजेला शोभणारे आहे.
स्त्रीत्वान्न त्वं समर्थासि सागरं व्यतिवर्तितुम्। मामधिष्ठाय विस्तीर्णं शतयोजनमायतम्
स्त्री असल्यामुळे, माझ्यावर विश्वास ठेवून, तू शंभर योजन लांब पसरलेल्या या महासागराला ओलांडू शकत नाहीस.
द्वितीयं कारणं यच्च ब्रवीषि विनयान्विते। रामादन्यस्य नार्हामि संसर्गमिति जानकि
दुसरे कारण जे तू सांगितलेस, हे विनययुक्त जानकी, की रामाव्यतिरिक्त दुसऱ्या कुणाशीही संपर्क करणे तुला योग्य नाही —
एतत् ते देवि सदृशं पत्न्यास्तस्य महात्मनः। का ह्यन्या त्वामृते देवि ब्रूयाद् वचनमीदृशम्
हे देवी, हे त्या महात्म्याच्या पत्नीला शोभणारे आहे; तुझ्याशिवाय असे बोलणारे दुसरे कोण असू शकते?
श्रोष्यते चैव काकुत्स्थः सर्वं निरवशेषतः। चेष्टितं यत् त्वया देवि भाषितं च ममाग्रतः
काकुत्स्थाला तुझ्या सर्व कृती आणि माझ्यासमोर तू जे बोललीस ते सर्व काही पूर्णपणे कळेल.
कारणैर्बहुभिर्देवि रामप्रियचिकीर्षया। स्नेहप्रस्कन्नमनसा मयैतत् समुदीरितम्
अनेक कारणांनी, रामाला प्रिय वाटावे म्हणून, प्रेमाने भरलेल्या मनाने मी हे बोललो.
लङ्काया दुष्प्रवेशत्वाद् दुस्तरत्वान्महोदधेः। सामर्थ्यादात्मनश्चैव मयैतत् समुदीरितम्
लंकेत प्रवेश करणे कठीण आहे, महासागर ओलांडणे अवघड आहे आणि माझ्या स्वतःच्या सामर्थ्यामुळेही मी हे सांगितले.
इच्छामि त्वां समानेतुमद्यैव रघुनन्दिना। गुरुस्नेहेन भक्त्या च नान्यथा तदुदाहृतम्
आजच तुझी आणि रघुनंदनाची भेट घडवावी, अशी माझी इच्छा आहे; गुरुतुल्य प्रेम आणि भक्तीने मी हे बोललो, अन्यथा तसे म्हणण्याचा हेतू नव्हता.
यदि नोत्सहसे यातुं मया सार्धमनिन्दिते। अभिज्ञानं प्रयच्छ त्वं जानीयाद् राघवो हि यत्
हे निर्दोषे, जर माझ्यासोबत यायला तुला जमत नसेल, तर ओळखीचे काही चिन्ह दे, जेणेकरून राघवाला ते कळेल.
एवमुक्ता हनुमता सीता सुरसुतोपमा। उवाच वचनं मन्दं बाष्पप्रग्रथिताक्षरम्
हनुमंताने असे म्हटल्यावर, देवकन्येसारखी सीता, अश्रूंनी अडखळलेल्या शब्दांत, हळू आवाजात बोलली.
इदं श्रेष्ठमभिज्ञानं ब्रूयास्त्वं तु मम प्रियम्। शैलस्य चित्रकूटस्य पादे पूर्वोत्तरे पदे
हेच उत्तम ओळखीचे चिन्ह आहे; तू माझ्या प्रिय रामाला सांग, चित्रकूट पर्वताच्या पूर्वोत्तर पायथ्याशी...
तापसाश्रमवासिन्याः प्राज्यमूलफलोदके। तस्मिन् सिद्धाश्रिते देशे मन्दाकिन्यविदूरतः
त्या प्रदेशात, जिथे तपस्वी लोक राहतात, मुबलक मुळं, फळं आणि पाणी आहे, मंदाकिनी नदीच्या जवळ, आणि सिद्ध लोक तिथे वास करतात.
तस्योपवनखण्डेषु नानापुष्पसुगन्धिषु। विहृत्य सलिले क्लिन्नो ममाङ्के समुपाविशः
त्या ठिकाणच्या बगिच्यांमध्ये, जिथे वेगवेगळ्या फुलांचा सुगंध दरवळतो, तिथे पाण्यात खेळून, भिजलेली मी तुझ्या मांडीवर येऊन बसले.
ततो मांससमायुक्तो वायसः पर्यतुण्डयत्। तमहं लोष्टमुद्यम्य वारयामि स्म वायसम्
मग एक कावळा, मांस घेऊन, मला टोचू लागला; मी एक दगड उचलून तो कावळा हाकलू लागले.
दारयन् स च मां काकस्तत्रैव परिलीयते। न चाप्युपारमन्मांसाद् भक्षार्थी बलिभोजनः
तो कावळा मला ओरबाडत तिथेच लपला; आणि तो भुकेला असल्यामुळे मांस खाणं सोडत नव्हता.
उत्कर्षन्त्यां च रशनां क्रुद्धायां मयि पक्षिणे। स्रंसमाने च वसने ततो दृष्टा त्वया ह्यहम्
मी त्या पक्ष्यावर रागावून माझा कमरेचा पट्टा ओढत होते आणि माझं वस्त्र घसरत होतं, तेव्हा तू मला पाहिलंस.
त्वया विहसिता चाहं क्रुद्धा संलज्जिता तदा। भक्ष्यगृद्धेन काकेन दारिता त्वामुपागता
त्या वेळी तू माझ्यावर हसलास, आणि मी रागावलेली व लाजलेली, त्या भुकेल्या कावळ्याने जखमी झालेली, तुझ्याकडे आले.
ततः श्रान्ताहमुत्सङ्गमासीनस्य तवाविशम्। क्रुध्यन्तीव प्रहृष्टेन त्वयाहं परिसान्त्विता
मग मी दमून तुझ्या मांडीवर जाऊन बसले; रागावलेली असतानाही, तुझ्या आनंदाने मला दिलासा मिळाला.
बाष्पपूर्णमुखी मन्दं चक्षुषी परिमार्जती। लक्षिताहं त्वया नाथ वायसेन प्रकोपिता
माझ्या चेहऱ्यावर अश्रू भरले होते, मी हळूहळू डोळे पुसत होते; त्या वेळी, प्रभो, कावळ्यामुळे अस्वस्थ झालेली मी तुझ्या लक्षात आले.
परिश्रमाच्च सुप्ता हे राघवाङ्केऽस्म्यहं चिरम्। पर्यायेण प्रसुप्तश्च ममाङ्के भरताग्रजः
थकव्यामुळे मी बराच वेळ राघवाच्या मांडीवर झोपले; आणि नंतर, भरताचा मोठा भाऊ माझ्या मांडीवर झोपला.
स तत्र पुनरेवाथ वायसः समुपागमत्। ततः सुप्तप्रबुद्धां मां राघवाङ्कात् समुत्थिताम्। वायसः सहसागम्य विददार स्तनान्तरे
मग पुन्हा तो कावळा तिथे आला; मी झोपेतून जागी होऊन राघवाच्या मांडीवरून उठले, तेव्हा तो कावळा अचानक आला आणि माझ्या उरात जखम केली.
पुनः पुनरथोत्पत्य विददार स मां भृशम्। ततः समुत्थितो रामो मुक्तैः शोणितबिन्दुभिः
तो कावळा पुन्हा पुन्हा उडत येऊन मला जोरात जखमी करत राहिला; मग राम उठला आणि माझ्या अंगावरून वाहणाऱ्या रक्ताच्या थेंबांकडे पाहू लागला.
स मां दृष्ट्वा महाबाहुर्वितुन्नां स्तनयोस्तदा। आशीविष इव क्रुद्धः श्वसन् वाक्यमभाषत
त्या वेळी, माझ्या उरात जखम पाहून, तो बलवान राम, रागाने सर्पासारखा फुत्कारत, असे बोलू लागला.
केन ते नागनासोरु विक्षतं वै स्तनान्तरम्। कः क्रीडति सरोषेण पञ्चवक्त्रेण भोगिना
अगं नागिणीसारख्या नाकाच्या सुभगे, तुझ्या उरात ही जखम कोणी केली? कोण असा आहे जो रागाने पाच तोंडाच्या सर्पाशी खेळतो?
वीक्षमाणस्ततस्तं वै वायसं समवैक्षत। नखैः सरुधिरैस्तीक्ष्णैर्मामेवाभिमुखं स्थितम्
मग राम आजूबाजूला पाहू लागला आणि त्याने तो कावळा माझ्यासमोर, रक्ताने माखलेल्या तीक्ष्ण नखांसह उभा आहे, हे पाहिलं.
पुत्रः किल स शक्रस्य वायसः पततां वरः। धरान्तरं गतः शीघ्रं पवनस्य गतौ समः
तो कावळा म्हणे इंद्राचा पुत्र होता, पक्ष्यांमध्ये श्रेष्ठ, वाऱ्यासारखा वेगवान, आणि पृथ्वीवर सर्वत्र फिरलेला.
ततस्तस्मिन् महाबाहुः कोपसंवर्तितेक्षणः। वायसे कृतवान् क्रूरां मतिं मतिमतां वरः
मग तो बलवान राम, रागाने डोळे लाल करून, त्या कावळ्यावर कठोर निर्णय घेतला, तो बुद्धिमानांमध्ये श्रेष्ठ होता.