अथवाऽऽदाय रक्षांसि न्यसेयुः संवृते हि माम्। यत्र ते नाभिजानीयुर्हरयो नापि राघवः
किंवा, राक्षस मला पकडून, कुठेतरी लपवू शकतात, जिथे ना वानरांना, ना राघवालाही माझा पत्ता लागेल.
आरम्भस्तु मदर्थोऽयं ततस्तव निरर्थकः। त्वया हि सह रामस्य महानागमने गुणः
माझ्यासाठी केलेला हा तुझा सगळा प्रयत्न मग व्यर्थ ठरेल; कारण, रामासोबत तू येतोस, त्यातच मोठा गुण आहे.
मयि जीवितमायत्तं राघवस्यामितौजसः। भ्रातॄणां च महाबाहो तव राजकुलस्य च
माझं जीवन हे अमाप बळ असलेल्या राघवावर, त्याच्या भाऊंवर आणि तुझ्या राजकुळावर अवलंबून आहे.
तौ निराशौ मदर्थं च शोकसंतापकर्शितौ। सह सर्वर्क्षहरिभिस्त्यक्ष्यतः प्राणसंग्रहम्
माझ्यासाठी निराश होऊन, दुःख आणि शोकाने थकलेले ते दोघे, सर्व वानर आणि अस्वलांसह, आपलं जीवन सोडून देतील.
भर्तुर्भक्तिं पुरस्कृत्य रामादन्यस्य वानर। नाहं स्प्रष्टुं स्वतो गात्रमिच्छेयं वानरोत्तम
माझ्या पतीवरची भक्ती मनाशी धरून, वानरा, मी रामाव्यतिरिक्त दुसऱ्या कोणाच्याही शरीराला स्पर्श करायची इच्छा नाही, हे वानरश्रेष्ठ.
यदहं गात्रसंस्पर्शं रावणस्य गता बलात्। अनीशा किं करिष्यामि विनाथा विवशा सती
रावणाने मला जबरदस्तीने स्पर्श केला, हे खरं; पण मी असहाय्य आणि रक्षणाविना होते, तेव्हा मी काय करू शकले असते?
यदि रामो दशग्रीवमिह हत्वा सराक्षसम्। मामितो गृह्य गच्छेत तत् तस्य सदृशं भवेत्
जर रामाने इथे दहा डोक्याचा रावण आणि सगळ्या राक्षसांना मारून मला घेऊन गेला, तर ते त्याला योग्यच ठरेल.
श्रुताश्च दृष्टा हि मया पराक्रमा महात्मनस्तस्य रणावमर्दिनः। न देवगन्धर्वभुजङ्गराक्षसा भवन्ति रामेण समा हि संयुगे
त्या महात्म्याच्या, शत्रूंना युद्धात संपवणाऱ्या रामाच्या पराक्रमाची मी ऐकले आहे आणि पाहिलेही आहे. देव, गंधर्व, सर्प किंवा राक्षस — कुणीही युद्धात रामाशी बरोबरी करू शकत नाही.
समीक्ष्य तं संयति चित्रकार्मुकं महाबलं वासवतुल्यविक्रमम्। सलक्ष्मणं को विषहेत राघवं हुताशनं दीप्तमिवानिलेरितम्
युद्धात, सुंदर धनुष्य घेऊन, प्रचंड बळ आणि इंद्रासारखा पराक्रम असलेल्या, लक्ष्मणासह असलेल्या राघवाला, वाऱ्याने पेटलेल्या अग्नीप्रमाणे, कोण थांबवू शकेल?
सलक्ष्मणं राघवमाजिमर्दनं दिशागजं मत्तमिव व्यवस्थितम्। सहेत को वानरमुख्य संयुगे युगान्तसूर्यप्रतिमं शरार्चिषम्
लक्ष्मणासह सैन्याचा नाश करणारा, दिशांचा मदाने वेडावलेला हत्तीप्रमाणे उभा असलेला, ज्याचे बाण युगाच्या शेवटी सूर्यासारखे तेजस्वी आहेत, अशा राघवाला युद्धात कोण थांबवू शकेल, हे वानरश्रेष्ठ?
स मे कपिश्रेष्ठ सलक्ष्मणं प्रियं सयूथपं क्षिप्रमिहोपपादय। चिराय रामं प्रति शोककर्शितां कुरुष्व मां वानरवीर हर्षिताम्
म्हणून, वानरांमध्ये श्रेष्ठा, लवकरच लक्ष्मणासह, माझ्या प्रिय रामाला आणि सर्व सेनापतींना इथे घेऊन ये. रामासाठी मी खूप काळ दुःखाने थकले आहे — वानरवीरा, मला आनंदी कर.
thumb|अष्टात्रिंशः सर्गः श्रूयताम्|center श्रीमद्वाल्मीकियरामायणे सुन्दरकाण्डे अष्टात्रिंशः सर्गः ॥५-
श्रीमद्वाल्मीकी रामायणातील सुंदरकांडाचा अठ्ठेतीसवा सर्ग ऐका.
ततः स कपिशार्दूलस्तेन वाक्येन तोषितः। सीतामुवाच तच्छ्रुत्वा वाक्यं वाक्यविशारदः
मग त्या वानरांमध्ये वाघासारख्या हनुमंताने, त्या शब्दांनी संतुष्ट होऊन, सीतेचे बोलणे ऐकून, शब्दकौशल्य असलेल्या हनुमंताने तिला उत्तर दिले.
युक्तरूपं त्वया देवि भाषितं शुभदर्शने। सदृशं स्त्रीस्वभावस्य साध्वीनां विनयस्य च
हे शुभदर्शिनी देवी, तू जे बोललीस ते योग्य आहे; ते स्त्रियांच्या स्वभावाला, सतीला आणि लाजेला शोभणारे आहे.
स्त्रीत्वान्न त्वं समर्थासि सागरं व्यतिवर्तितुम्। मामधिष्ठाय विस्तीर्णं शतयोजनमायतम्
स्त्री असल्यामुळे, माझ्यावर विश्वास ठेवून, तू शंभर योजन लांब पसरलेल्या या महासागराला ओलांडू शकत नाहीस.
द्वितीयं कारणं यच्च ब्रवीषि विनयान्विते। रामादन्यस्य नार्हामि संसर्गमिति जानकि
दुसरे कारण जे तू सांगितलेस, हे विनययुक्त जानकी, की रामाव्यतिरिक्त दुसऱ्या कुणाशीही संपर्क करणे तुला योग्य नाही —
एतत् ते देवि सदृशं पत्न्यास्तस्य महात्मनः। का ह्यन्या त्वामृते देवि ब्रूयाद् वचनमीदृशम्
हे देवी, हे त्या महात्म्याच्या पत्नीला शोभणारे आहे; तुझ्याशिवाय असे बोलणारे दुसरे कोण असू शकते?
श्रोष्यते चैव काकुत्स्थः सर्वं निरवशेषतः। चेष्टितं यत् त्वया देवि भाषितं च ममाग्रतः
काकुत्स्थाला तुझ्या सर्व कृती आणि माझ्यासमोर तू जे बोललीस ते सर्व काही पूर्णपणे कळेल.
कारणैर्बहुभिर्देवि रामप्रियचिकीर्षया। स्नेहप्रस्कन्नमनसा मयैतत् समुदीरितम्
अनेक कारणांनी, रामाला प्रिय वाटावे म्हणून, प्रेमाने भरलेल्या मनाने मी हे बोललो.
लङ्काया दुष्प्रवेशत्वाद् दुस्तरत्वान्महोदधेः। सामर्थ्यादात्मनश्चैव मयैतत् समुदीरितम्
लंकेत प्रवेश करणे कठीण आहे, महासागर ओलांडणे अवघड आहे आणि माझ्या स्वतःच्या सामर्थ्यामुळेही मी हे सांगितले.
इच्छामि त्वां समानेतुमद्यैव रघुनन्दिना। गुरुस्नेहेन भक्त्या च नान्यथा तदुदाहृतम्
आजच तुझी आणि रघुनंदनाची भेट घडवावी, अशी माझी इच्छा आहे; गुरुतुल्य प्रेम आणि भक्तीने मी हे बोललो, अन्यथा तसे म्हणण्याचा हेतू नव्हता.
यदि नोत्सहसे यातुं मया सार्धमनिन्दिते। अभिज्ञानं प्रयच्छ त्वं जानीयाद् राघवो हि यत्
हे निर्दोषे, जर माझ्यासोबत यायला तुला जमत नसेल, तर ओळखीचे काही चिन्ह दे, जेणेकरून राघवाला ते कळेल.
एवमुक्ता हनुमता सीता सुरसुतोपमा। उवाच वचनं मन्दं बाष्पप्रग्रथिताक्षरम्
हनुमंताने असे म्हटल्यावर, देवकन्येसारखी सीता, अश्रूंनी अडखळलेल्या शब्दांत, हळू आवाजात बोलली.
इदं श्रेष्ठमभिज्ञानं ब्रूयास्त्वं तु मम प्रियम्। शैलस्य चित्रकूटस्य पादे पूर्वोत्तरे पदे
हेच उत्तम ओळखीचे चिन्ह आहे; तू माझ्या प्रिय रामाला सांग, चित्रकूट पर्वताच्या पूर्वोत्तर पायथ्याशी...
तापसाश्रमवासिन्याः प्राज्यमूलफलोदके। तस्मिन् सिद्धाश्रिते देशे मन्दाकिन्यविदूरतः
त्या प्रदेशात, जिथे तपस्वी लोक राहतात, मुबलक मुळं, फळं आणि पाणी आहे, मंदाकिनी नदीच्या जवळ, आणि सिद्ध लोक तिथे वास करतात.
तस्योपवनखण्डेषु नानापुष्पसुगन्धिषु। विहृत्य सलिले क्लिन्नो ममाङ्के समुपाविशः
त्या ठिकाणच्या बगिच्यांमध्ये, जिथे वेगवेगळ्या फुलांचा सुगंध दरवळतो, तिथे पाण्यात खेळून, भिजलेली मी तुझ्या मांडीवर येऊन बसले.
ततो मांससमायुक्तो वायसः पर्यतुण्डयत्। तमहं लोष्टमुद्यम्य वारयामि स्म वायसम्
मग एक कावळा, मांस घेऊन, मला टोचू लागला; मी एक दगड उचलून तो कावळा हाकलू लागले.
दारयन् स च मां काकस्तत्रैव परिलीयते। न चाप्युपारमन्मांसाद् भक्षार्थी बलिभोजनः
तो कावळा मला ओरबाडत तिथेच लपला; आणि तो भुकेला असल्यामुळे मांस खाणं सोडत नव्हता.
उत्कर्षन्त्यां च रशनां क्रुद्धायां मयि पक्षिणे। स्रंसमाने च वसने ततो दृष्टा त्वया ह्यहम्
मी त्या पक्ष्यावर रागावून माझा कमरेचा पट्टा ओढत होते आणि माझं वस्त्र घसरत होतं, तेव्हा तू मला पाहिलंस.
त्वया विहसिता चाहं क्रुद्धा संलज्जिता तदा। भक्ष्यगृद्धेन काकेन दारिता त्वामुपागता
त्या वेळी तू माझ्यावर हसलास, आणि मी रागावलेली व लाजलेली, त्या भुकेल्या कावळ्याने जखमी झालेली, तुझ्याकडे आले.