हरिः पर्वतसंकाशस्ताम्रवक्त्रो महाबलः। वज्रदंष्ट्रनखो भीमो वैदेहीमिदमब्रवीत्
पर्वतासारखा, तांबड्या तोंडाचा, प्रचंड बळाचा, वज्रासारख्या दात-नखांचा आणि भीषण असा तो वानर वैदेहीला म्हणाला.
सपर्वतवनोद्देशां साट्टप्राकारतोरणाम्। लङ्कामिमां सनाथां वा नयितुं शक्तिरस्ति मे
पर्वत, वन, किल्ल्यांचे दरवाजे आणि रक्षकांसह ही संपूर्ण लंका मी जिथे हवे तिथे न्यायची ताकद माझ्यात आहे.
तदवस्थाप्यतां बुद्धिरलं देवि विकाङ्क्षया। विशोकं कुरु वैदेहि राघवं सहलक्ष्मणम्
म्हणून, देवी, तुझं मन स्थिर ठेव. व्याकुळ होऊ नकोस. वैदेही, तू राघव आणि लक्ष्मण यांना दुःखमुक्त कर.
तं दृष्ट्वाचलसंकाशमुवाच जनकात्मजा। पद्मपत्रविशालाक्षी मारुतस्यौरसं सुतम्
पर्वतासारखा हनुमान पाहून, कमळाच्या पानासारख्या मोठ्या डोळ्यांची जनकनंदिनी त्या वायुपुत्राला म्हणाली.
तव सत्त्वं बलं चैव विजानामि महाकपे। वायोरिव गतिश्चापि तेजश्चाग्नेरिवाद्भुतम्
महाकपी, तुझं धैर्य आणि बळ मला माहीत आहे. तुझी गती वाऱ्यासारखी आणि तेज अग्नीप्रमाणे अद्भुत आहे.
प्राकृतोऽन्यः कथं चेमां भूमिमागन्तुमर्हति। उदधेरप्रमेयस्य पारं वानरयूथप
वानरांच्या प्रमुखा, साधारण कुणीही या भूमीवर येऊ शकत नाही किंवा या अथांग समुद्राला ओलांडू शकत नाही.
जानामि गमने शक्तिं नयने चापि ते मम। अवश्यं सम्प्रधार्याशु कार्यसिद्धिरिवात्मनः
माझ्या प्रवासाला आणि मला नेण्याची तुझी क्षमता मला माहीत आहे. नक्कीच, तुला हे कार्य लवकर साध्य होईल.
अयुक्तं तु कपिश्रेष्ठ मया गन्तुं त्वया सह। वायुवेगसवेगस्य वेगो मां मोहयेत् तव
पण वानरश्रेष्ठा, तुझ्यासोबत मी जाणं योग्य नाही; वाऱ्यासारखी तुझी गती मला गोंधळवून टाकेल.
अहमाकाशमासक्ता उपर्युपरि सागरम्। प्रपतेयं हि ते पृष्ठाद् भूयो वेगेन गच्छतः
मी आकाशात लटकलेली, समुद्राच्या वरून, तुझ्या पाठीवरून वेगाने जात असताना नक्कीच खाली पडेन.
पतिता सागरे चाहं तिमिनक्रझषाकुले। भवेयमाशु विवशा यादसामन्नमुत्तमम्
मी समुद्रात पडले की, तिथे असलेल्या मगरी आणि मोठ्या मास्यांनी भरलेल्या पाण्यात मी पटकन असहाय्य होईन आणि त्यांच्यासाठी उत्तम अन्न बनेन.
न च शक्ष्ये त्वया सार्धं गन्तुं शत्रुविनाशन। कलत्रवति संदेहस्त्वयि स्यादप्यसंशयम्
शत्रूंचा नाश करणाऱ्या, मी तुझ्यासोबत जाऊ शकत नाही; कारण तुझ्याबद्दल, तुझ्या पत्नी असल्यामुळे, नक्कीच शंका निर्माण होईल.
ह्रियमाणां तु मां दृष्ट्वा राक्षसा भीमविक्रमाः। अनुगच्छेयुरादिष्टा रावणेन दुरात्मना
माझं अपहरण होताना पाहून, रावणाने आज्ञा दिलेले भयंकर आणि बलवान राक्षस आपल्यामागे लागतील.
तैस्त्वं परिवृतः शूरैः शूलमुद्गरपाणिभिः। भवेस्त्वं संशयं प्राप्तो मया वीर कलत्रवान्
त्या शूरवीरांनी, शूल आणि गदा हातात घेऊन तुला वेढून टाकले की, वीर, तुझ्या सोबत मी असल्यामुळे तुला मोठा धोका निर्माण होईल.
सायुधा बहवो व्योम्नि राक्षसास्त्वं निरायुधः। कथं शक्ष्यसि संयातुं मां चैव परिरक्षितुम्
आकाशात अनेक राक्षस शस्त्रांनी सज्ज असतील, आणि तू मात्र निःशस्त्र असशील; अशा वेळी तू कसा लढशील आणि मला कसा वाचवशील?
युध्यमानस्य रक्षोभिस्ततस्तैः क्रूरकर्मभिः। प्रपतेयं हि ते पृष्ठाद् भयार्ता कपिसत्तम
तू त्या क्रूर कर्म करणाऱ्या राक्षसांशी लढत असताना, भयभीत होऊन मी तुझ्या पाठीवरून खाली पडेन, हे वानरश्रेष्ठ.
अथ रक्षांसि भीमानि महान्ति बलवन्ति च। कथंचित् साम्पराये त्वां जयेयुः कपिसत्तम
किंवा, वानरश्रेष्ठ, ते भयंकर, बलवान राक्षस युद्धात कदाचित तुला हरवू शकतात.
अथवा युध्यमानस्य पतेयं विमुखस्य ते। पतितां च गृहीत्वा मां नयेयुः पापराक्षसाः
किंवा, तू लढत असताना आणि तुझं लक्ष दुसरीकडे गेलं, तर मी खाली पडू शकते; आणि मग ते पापी राक्षस मला पकडून घेऊन जातील.
मां वा हरेयुस्त्वद्धस्ताद् विशसेयुरथापि वा। अनवस्थौ हि दृश्येते युद्धे जयपराजयौ
ते मला तुझ्या हातातून हिसकावून घेतील किंवा मारून टाकतील; कारण युद्धात विजय आणि पराभव दोन्ही अनिश्चित असतात.
अहं वापि विपद्येयं रक्षोभिरभितर्जिता। त्वत्प्रयत्नो हरिश्रेष्ठ भवेन्निष्फल एव तु
किंवा, मी राक्षसांच्या धमकीने नष्ट होऊ शकते; अशा वेळी, वानरश्रेष्ठ, तुझा सगळा प्रयत्न व्यर्थ ठरेल.
कामं त्वमपि पर्याप्तो निहन्तुं सर्वराक्षसान्। राघवस्य यशो हीयेत् त्वया शस्तैस्तु राक्षसैः
तू खरोखर सर्व राक्षसांचा नाश करू शकतोस; पण, राक्षसांना तुझ्यामुळे मारले गेले तर राघवाचं यश कमी होईल.
अथवाऽऽदाय रक्षांसि न्यसेयुः संवृते हि माम्। यत्र ते नाभिजानीयुर्हरयो नापि राघवः
किंवा, राक्षस मला पकडून, कुठेतरी लपवू शकतात, जिथे ना वानरांना, ना राघवालाही माझा पत्ता लागेल.
आरम्भस्तु मदर्थोऽयं ततस्तव निरर्थकः। त्वया हि सह रामस्य महानागमने गुणः
माझ्यासाठी केलेला हा तुझा सगळा प्रयत्न मग व्यर्थ ठरेल; कारण, रामासोबत तू येतोस, त्यातच मोठा गुण आहे.
मयि जीवितमायत्तं राघवस्यामितौजसः। भ्रातॄणां च महाबाहो तव राजकुलस्य च
माझं जीवन हे अमाप बळ असलेल्या राघवावर, त्याच्या भाऊंवर आणि तुझ्या राजकुळावर अवलंबून आहे.
तौ निराशौ मदर्थं च शोकसंतापकर्शितौ। सह सर्वर्क्षहरिभिस्त्यक्ष्यतः प्राणसंग्रहम्
माझ्यासाठी निराश होऊन, दुःख आणि शोकाने थकलेले ते दोघे, सर्व वानर आणि अस्वलांसह, आपलं जीवन सोडून देतील.
भर्तुर्भक्तिं पुरस्कृत्य रामादन्यस्य वानर। नाहं स्प्रष्टुं स्वतो गात्रमिच्छेयं वानरोत्तम
माझ्या पतीवरची भक्ती मनाशी धरून, वानरा, मी रामाव्यतिरिक्त दुसऱ्या कोणाच्याही शरीराला स्पर्श करायची इच्छा नाही, हे वानरश्रेष्ठ.
यदहं गात्रसंस्पर्शं रावणस्य गता बलात्। अनीशा किं करिष्यामि विनाथा विवशा सती
रावणाने मला जबरदस्तीने स्पर्श केला, हे खरं; पण मी असहाय्य आणि रक्षणाविना होते, तेव्हा मी काय करू शकले असते?
यदि रामो दशग्रीवमिह हत्वा सराक्षसम्। मामितो गृह्य गच्छेत तत् तस्य सदृशं भवेत्
जर रामाने इथे दहा डोक्याचा रावण आणि सगळ्या राक्षसांना मारून मला घेऊन गेला, तर ते त्याला योग्यच ठरेल.
श्रुताश्च दृष्टा हि मया पराक्रमा महात्मनस्तस्य रणावमर्दिनः। न देवगन्धर्वभुजङ्गराक्षसा भवन्ति रामेण समा हि संयुगे
त्या महात्म्याच्या, शत्रूंना युद्धात संपवणाऱ्या रामाच्या पराक्रमाची मी ऐकले आहे आणि पाहिलेही आहे. देव, गंधर्व, सर्प किंवा राक्षस — कुणीही युद्धात रामाशी बरोबरी करू शकत नाही.
समीक्ष्य तं संयति चित्रकार्मुकं महाबलं वासवतुल्यविक्रमम्। सलक्ष्मणं को विषहेत राघवं हुताशनं दीप्तमिवानिलेरितम्
युद्धात, सुंदर धनुष्य घेऊन, प्रचंड बळ आणि इंद्रासारखा पराक्रम असलेल्या, लक्ष्मणासह असलेल्या राघवाला, वाऱ्याने पेटलेल्या अग्नीप्रमाणे, कोण थांबवू शकेल?
सलक्ष्मणं राघवमाजिमर्दनं दिशागजं मत्तमिव व्यवस्थितम्। सहेत को वानरमुख्य संयुगे युगान्तसूर्यप्रतिमं शरार्चिषम्
लक्ष्मणासह सैन्याचा नाश करणारा, दिशांचा मदाने वेडावलेला हत्तीप्रमाणे उभा असलेला, ज्याचे बाण युगाच्या शेवटी सूर्यासारखे तेजस्वी आहेत, अशा राघवाला युद्धात कोण थांबवू शकेल, हे वानरश्रेष्ठ?