विष्टम्भयित्वा बाणौघैरक्षोभ्यं वरुणालयम्। करिष्यति पुरीं लङ्कां काकुत्स्थः शान्तराक्षसाम्
काकुत्स्थ बाणांच्या वर्षावाने समुद्राला अडवून, लंकेला राक्षसांशिवाय करेल.
तत्र यद्यन्तरा मृत्युर्यदि देवा महासुराः। स्थास्यन्ति पथि रामस्य स तानपि वधिष्यति
राघवाच्या मार्गात मृत्यू, देव किंवा मोठे असुर आले, तरी तो त्यांनाही ठार मारेल.
तवादर्शनजेनार्ये शोकेन परिपूरितः। न शर्म लभते रामः सिंहार्दित इव द्विपः
आर्ये, तुझ्या दर्शनाविना झालेल्या दुःखाने रामाचं मन पूर्णपणे भरून गेलं आहे. तो सिंहाने त्रस्त झालेल्या हत्तीप्रमाणे काहीही सुख अनुभवू शकत नाही.
मन्दरेण च ते देवि शपे मूलफलेन च। मलयेन च विन्ध्येन मेरुणा दर्दुरेण च
देवी, मी मंदार, तुझे मूळ-फळ, मलय, विंध्य, मेरू आणि दर्दुर या पर्वतांची शपथ घेतो—
यथा सुनयनं वल्गु बिम्बोष्ठं चारुकुण्डलम्। मुखं द्रक्ष्यसि रामस्य पूर्णचन्द्रमिवोदितम्
तू एक दिवस रामाचं सुंदर डोळ्यांचं, बिंब फळासारख्या लाल ओठांचं आणि आकर्षक कुंडल असलेलं चेहरा पाहशील, जणू काही पूर्ण चंद्रच उगवला आहे.
क्षिप्रं द्रक्ष्यसि वैदेहि रामं प्रस्रवणे गिरौ। शतक्रतुमिवासीनं नागपृष्ठस्य मूर्धनि
लवकरच, वैदेही, तू प्रस्रवण पर्वतावर रामाला पाहशील, तो जसा नागाच्या पाठीवर बसलेल्या इंद्रासारखा भासेल.
न मांसं राघवो भुङ्क्ते न चैव मधु सेवते। वन्यं सुविहितं नित्यं भक्तमश्नाति पञ्चमम्
राघव मांस खात नाही, मद्यही पित नाही; तो नेहमीच पाचवा भाग म्हणून शुद्ध वनातील अन्नच खातो.
नैव दंशान् न मशकान् न कीटान् न सरीसृपान्। राघवोऽपनयेद् गात्रात् त्वद्गतेनान्तरात्मना
राघव आपल्या अंगावरचे माशा, डास, किडे किंवा सरपटणारे प्राणी दूर करत नाही, कारण त्याचं मन पूर्णपणे तुझ्यातच गुंतलेलं आहे.
नित्यं ध्यानपरो रामो नित्यं शोकपरायणः। नान्यच्चिन्तयते किंचित् स तु कामवशं गतः
राम नेहमी ध्यानात मग्न असतो, नेहमी दु:खातच राहतो; त्याच्या मनात दुसरं काहीच येत नाही, कारण तो तुझ्या आठवणीने व्याकुळ झालाय.
अनिद्रः सततं रामः सुप्तोऽपि च नरोत्तमः। सीतेति मधुरां वाणीं व्याहरन् प्रतिबुध्यते
राम, श्रेष्ठ पुरुष, कधीच नीट झोपत नाही; झोपेतही तो 'सीता' असं गोड नाव उच्चारत जागा होतो.
दृष्ट्वा फलं वा पुष्पं वा यच्चान्यत् स्त्रीमनोहरम्। बहुशो हा प्रियेत्येवं श्वसंस्त्वामभिभाषते
तो जेंव्हा कुठलंही फळ, फूल किंवा स्त्रियांना आवडेल असं काही पाहतो, तेंव्हा अनेकदा 'हाय, प्रिये' असं सुस्कारा टाकून तुझ्याशी बोलतो.
स देवि नित्यं परितप्यमान- स्त्वामेव सीतेत्यभिभाषमाणः। धृतव्रतो राजसुतो महात्मा तवैव लाभाय कृतप्रयत्नः
देवी, तो राजपुत्र, मोठ्या मनाचा आणि व्रतस्थ, नेहमी दु:खाने व्याकुळ होऊन 'सीता' असं तुझं नाव घेत राहतो आणि फक्त तुझ्या भेटीसाठीच सर्व प्रयत्न करतो.
सा रामसंकीर्तनवीतशोका रामस्य शोकेन समानशोका। शरन्मुखेनाम्बुदशेषचन्द्रा निशेव वैदेहसुता बभूव
रामाचं गुणगान ऐकून, आणि त्याच्या दु:खात सहभागी होऊन, सीतेचं दु:ख हलकं झालं आणि तिचं मुख जणू शरद ऋतूतील चंद्रासारखं ढगांमध्ये उजळून निघालं.
thumb|सप्तत्रिंशः सर्गः श्रूयताम्|center श्रीमद्वाल्मीकियरामायणे सुन्दरकाण्डे सप्तत्रिंशः सर्गः ॥५-
आता एकतीसाव्या सर्गाचं पठण ऐका.
सा सीता वचनं श्रुत्वा पूर्णचन्द्रनिभानना। हनूमन्तमुवाचेदं धर्मार्थसहितं वचः
पूर्ण चंद्रासारख्या मुखाची सीता, हनुमानाचं बोलणं ऐकून, त्याला धर्म आणि हिताचं बोलणं सांगू लागली.
अमृतं विषसम्पृक्तं त्वया वानर भाषितम्। यच्च नान्यमना रामो यच्च शोकपरायणः
वानरराजा, तुझं बोलणं जणू अमृतात विष मिसळल्यासारखं आहे; कारण रामाचं मन दुसरीकडे नाही आणि तो नेहमीच दु:खात आहे.
ऐश्वर्ये वा सुविस्तीर्णे व्यसने वा सुदारुणे। रज्ज्वेव पुरुषं बद्ध्वा कृतान्तः परिकर्षति
समृद्धीत असो वा मोठ्या संकटात, मृत्यू माणसाला दोरीने बांधल्यासारखा ओढून नेत असतो.
विधिर्नूनमसंहार्यः प्राणिनां प्लवगोत्तम। सौमित्रं मां च रामं च व्यसनैः पश्य मोहितान्
हे वानरश्रेष्ठा, खरंच, जीवांना विधी टाळता येत नाही; सौमित्र, मी आणि राम या तिघांनाही दु:खाने कसे गोंधळून टाकलंय ते पहा.
शोकस्यास्य कथं पारं राघवोऽधिगमिष्यति। प्लवमानः परिक्रान्तो हतनौः सागरे यथा
राघव हा दु:खाच्या समुद्राचा पार कसा गाठणार? जणू तुटलेल्या होडीत बसून समुद्र पार करणाऱ्यासारखं आहे.
राक्षसानां वधं कृत्वा सूदयित्वा च रावणम्। लङ्कामुन्मथितां कृत्वा कदा द्रक्ष्यति मां पतिः
राक्षसांचा वध करून, रावणाचा नाश करून, लंका उद्ध्वस्त केल्यावर, माझा पती मला कधी पाहणार?
स वाच्यः संत्वरस्वेति यावदेव न पूर्यते। अयं संवत्सरः कालस्तावद्धि मम जीवितम्
त्याला सांग, 'लवकर कर', कारण हा वर्षाचा कालावधी संपण्याआधीच माझं आयुष्य संपेल.
वर्तते दशमो मासो द्वौ तु शेषौ प्लवङ्गम। रावणेन नृशंसेन समयो यः कृतो मम
दहावा महिना चालू आहे, दोन महिने उरले आहेत, हे वानरा; रावणाने माझ्यासाठी ठरवलेला कालावधी एवढाच आहे.
विभीषणेन च भ्रात्रा मम निर्यातनं प्रति। अनुनीतः प्रयत्नेन न च तत् कुरुते मतिम्
माझ्या जावई विभीषणानं खूप प्रयत्न करून रावणाला माझी सुटका करायला विनंती केली, पण तो त्याचं ऐकत नाही.
मम प्रतिप्रदानं हि रावणस्य न रोचते। रावणं मार्गते संख्ये मृत्युः कालवशंगतम्
रावणाला मला परत द्यायचं अजिबात आवडत नाही; युद्धात त्याच्यावर मृत्यूचं सावट आलं आहे.
ज्येष्ठा कन्या कला नाम विभीषणसुता कपे। तया ममैतदाख्यातं मात्रा प्रहितया स्वयम्
कपी, विभीषणाची मोठी मुलगी कला हिनं, आईनं पाठवून, स्वतः मला हे सांगितलं.
अविन्ध्यो नाम मेधावी विद्वान् राक्षसपुङ्गवः। धृतिमाञ्छीलवान् वृद्धो रावणस्य सुसम्मतः
अविंध्य नावाचा एक बुद्धिमान, ज्ञानी, धीर, चांगला आणि वयोवृद्ध राक्षस आहे, जो रावणाचा अतिशय आवडता आहे.
रामात् क्षयमनुप्राप्तं रक्षसां प्रत्यचोदयत्। न च तस्य स दुष्टात्मा शृणोति वचनं हितम्
त्याने राक्षसांना रामामुळे विनाश ओढवेल असं समजावलं; पण तो दुष्ट रावण त्याचं हिताचं बोलणंही ऐकत नाही.
आशंसेयं हरिश्रेष्ठ क्षिप्रं मां प्राप्स्यते पतिः। अन्तरात्मा हि मे शुद्धस्तस्मिंश्च बहवो गुणाः
कपीश्रेष्ठा, मला आशा आहे की माझे पती लवकरच माझ्यापर्यंत पोहोचतील; माझं मन स्वच्छ आहे आणि त्यांच्यात अनेक गुण आहेत.
उत्साहः पौरुषं सत्त्वमानृशंस्यं कृतज्ञता। विक्रमश्च प्रभावश्च सन्ति वानर राघवे
उत्साह, धैर्य, सामर्थ्य, दयाळूपणा, उपकाराची जाणीव, शौर्य आणि सामर्थ्य — हे सगळे गुण राघवामध्ये आहेत, वानरा.
चतुर्दश सहस्राणि राक्षसानां जघान यः। जनस्थाने विना भ्रात्रा शत्रुः कस्तस्य नोद्विजेत्
ज्याने जनस्थानात आपल्या भावाशिवाय चौदा हजार राक्षसांचा वध केला, त्याला कोणता शत्रू घाबरणार नाही?