वानराधिपतिः श्रीमान् सुग्रीवः कच्चिदेष्यति। मत्कृते हरिभिर्वीरैर्वृतो दन्तनखायुधैः
वानरांचा राजा, तेजस्वी सुग्रीव, माझ्यासाठी दात-नखांनी सज्ज वीर वानरांसह इथे येईल ना, अशी मला वाटते.
कच्चिच्च लक्ष्मणः शूरः सुमित्रानन्दवर्धनः। अस्त्रविच्छरजालेन राक्षसान् विधमिष्यति
शूर आणि सुमित्रेचा आनंद वाढवणारा लक्ष्मण, अस्त्रांच्या वर्षावाने राक्षसांचा संहार करेल ना, अशी मला आशा आहे.
रौद्रेण कच्चिदस्त्रेण रामेण निहतं रणे। द्रक्ष्याम्यल्पेन कालेन रावणं ससुहृज्जनम्
रामा च्या भयंकर अस्त्राने युद्धात मारलेला रावण आणि त्याचे मित्र, मी लवकरच पाहीन ना, अशी मला अपेक्षा आहे.
कच्चिन्न तद्धेमसमानवर्णं तस्याननं पद्मसमानगन्धि। मया विना शुष्यति शोकदीनं जलक्षये पद्ममिवातपेन
त्याचं सोन्यासारखं तेजस्वी आणि कमळासारखा सुगंध असलेलं चेहरा, माझ्याविना दुःखाने कोमेजून जाईल का? जसं पाणी आटल्यावर कमळ उन्हात सुकतं, तसं काही होणार नाही ना?
धर्मापदेशात् त्यजतः स्वराज्यं मां चाप्यरण्यं नयतः पदातेः। नासीद् यथा यस्य न भीर्न शोकः कच्चित् स धैर्यं हृदये करोति
धर्मासाठी त्याने स्वतःचं राज्य सोडलं आणि पायी मला वनात नेलं, तेव्हा त्याला ना भीती वाटली, ना दुःख. आता त्याच्या हृदयात धैर्य राहील ना, अशी मला आशा आहे.
न चास्य माता न पिता न चान्यः स्नेहाद् विशिष्टोऽस्ति मया समो वा। तावद्ध्यहं दूत जिजीविषेयं यावत् प्रवृत्तिं शृणुयां प्रियस्य
माझ्यापेक्षा प्रिय किंवा माझ्यासारखा कोणीही त्याला नाही—ना आई, ना वडील, ना दुसरा कोणी. मी फक्त त्याच्या बातम्या ऐकू येईपर्यंतच जगू इच्छिते.
इतीव देवी वचनं महार्थं तं वानरेन्द्रं मधुरार्थमुक्त्वा। श्रोतुं पुनस्तस्य वचोऽभिरामं रामार्थयुक्तं विरराम रामा
देवीने वानरराजाला हे अर्थपूर्ण आणि मधुर शब्द सांगितले आणि पुन्हा रामाच्या विषयाने भरलेली त्याची मनाला आनंद देणारी वाणी ऐकायला थांबली.
सीताया वचनं श्रुत्वा मारुतिर्भीमविक्रमः। शिरस्यञ्जलिमाधाय वाक्यमुत्तरमब्रवीत्
सीतेचे बोल ऐकून, बलवान हनुमानाने डोक्यावर हात जोडले आणि उत्तर देण्यासाठी बोलू लागला.
न त्वामिहस्थां जानीते रामः कमललोचनः। तेन त्वां नानयत्याशु शचीमिव पुरंदरः
कमळासारख्या डोळ्यांचा राम, तू इथे आहेस हे जाणत नाही. म्हणूनच तो तुझ्या मागे लगेच येत नाही, जसं इंद्राने शचीला परत आणावं.
श्रुत्वैव च वचो मह्यं क्षिप्रमेष्यति राघवः। चमूं प्रकर्षन् महतीं हर्यृक्षगणसंयुताम्
माझ्या तोंडून हे शब्द ऐकताच, राघव मोठ्या वानर-भालूंच्या सैन्यासह लवकरच इथे येईल.
विष्टम्भयित्वा बाणौघैरक्षोभ्यं वरुणालयम्। करिष्यति पुरीं लङ्कां काकुत्स्थः शान्तराक्षसाम्
काकुत्स्थ बाणांच्या वर्षावाने समुद्राला अडवून, लंकेला राक्षसांशिवाय करेल.
तत्र यद्यन्तरा मृत्युर्यदि देवा महासुराः। स्थास्यन्ति पथि रामस्य स तानपि वधिष्यति
राघवाच्या मार्गात मृत्यू, देव किंवा मोठे असुर आले, तरी तो त्यांनाही ठार मारेल.
तवादर्शनजेनार्ये शोकेन परिपूरितः। न शर्म लभते रामः सिंहार्दित इव द्विपः
आर्ये, तुझ्या दर्शनाविना झालेल्या दुःखाने रामाचं मन पूर्णपणे भरून गेलं आहे. तो सिंहाने त्रस्त झालेल्या हत्तीप्रमाणे काहीही सुख अनुभवू शकत नाही.
मन्दरेण च ते देवि शपे मूलफलेन च। मलयेन च विन्ध्येन मेरुणा दर्दुरेण च
देवी, मी मंदार, तुझे मूळ-फळ, मलय, विंध्य, मेरू आणि दर्दुर या पर्वतांची शपथ घेतो—
यथा सुनयनं वल्गु बिम्बोष्ठं चारुकुण्डलम्। मुखं द्रक्ष्यसि रामस्य पूर्णचन्द्रमिवोदितम्
तू एक दिवस रामाचं सुंदर डोळ्यांचं, बिंब फळासारख्या लाल ओठांचं आणि आकर्षक कुंडल असलेलं चेहरा पाहशील, जणू काही पूर्ण चंद्रच उगवला आहे.
क्षिप्रं द्रक्ष्यसि वैदेहि रामं प्रस्रवणे गिरौ। शतक्रतुमिवासीनं नागपृष्ठस्य मूर्धनि
लवकरच, वैदेही, तू प्रस्रवण पर्वतावर रामाला पाहशील, तो जसा नागाच्या पाठीवर बसलेल्या इंद्रासारखा भासेल.
न मांसं राघवो भुङ्क्ते न चैव मधु सेवते। वन्यं सुविहितं नित्यं भक्तमश्नाति पञ्चमम्
राघव मांस खात नाही, मद्यही पित नाही; तो नेहमीच पाचवा भाग म्हणून शुद्ध वनातील अन्नच खातो.
नैव दंशान् न मशकान् न कीटान् न सरीसृपान्। राघवोऽपनयेद् गात्रात् त्वद्गतेनान्तरात्मना
राघव आपल्या अंगावरचे माशा, डास, किडे किंवा सरपटणारे प्राणी दूर करत नाही, कारण त्याचं मन पूर्णपणे तुझ्यातच गुंतलेलं आहे.
नित्यं ध्यानपरो रामो नित्यं शोकपरायणः। नान्यच्चिन्तयते किंचित् स तु कामवशं गतः
राम नेहमी ध्यानात मग्न असतो, नेहमी दु:खातच राहतो; त्याच्या मनात दुसरं काहीच येत नाही, कारण तो तुझ्या आठवणीने व्याकुळ झालाय.
अनिद्रः सततं रामः सुप्तोऽपि च नरोत्तमः। सीतेति मधुरां वाणीं व्याहरन् प्रतिबुध्यते
राम, श्रेष्ठ पुरुष, कधीच नीट झोपत नाही; झोपेतही तो 'सीता' असं गोड नाव उच्चारत जागा होतो.
दृष्ट्वा फलं वा पुष्पं वा यच्चान्यत् स्त्रीमनोहरम्। बहुशो हा प्रियेत्येवं श्वसंस्त्वामभिभाषते
तो जेंव्हा कुठलंही फळ, फूल किंवा स्त्रियांना आवडेल असं काही पाहतो, तेंव्हा अनेकदा 'हाय, प्रिये' असं सुस्कारा टाकून तुझ्याशी बोलतो.
स देवि नित्यं परितप्यमान- स्त्वामेव सीतेत्यभिभाषमाणः। धृतव्रतो राजसुतो महात्मा तवैव लाभाय कृतप्रयत्नः
देवी, तो राजपुत्र, मोठ्या मनाचा आणि व्रतस्थ, नेहमी दु:खाने व्याकुळ होऊन 'सीता' असं तुझं नाव घेत राहतो आणि फक्त तुझ्या भेटीसाठीच सर्व प्रयत्न करतो.
सा रामसंकीर्तनवीतशोका रामस्य शोकेन समानशोका। शरन्मुखेनाम्बुदशेषचन्द्रा निशेव वैदेहसुता बभूव
रामाचं गुणगान ऐकून, आणि त्याच्या दु:खात सहभागी होऊन, सीतेचं दु:ख हलकं झालं आणि तिचं मुख जणू शरद ऋतूतील चंद्रासारखं ढगांमध्ये उजळून निघालं.
thumb|सप्तत्रिंशः सर्गः श्रूयताम्|center श्रीमद्वाल्मीकियरामायणे सुन्दरकाण्डे सप्तत्रिंशः सर्गः ॥५-
आता एकतीसाव्या सर्गाचं पठण ऐका.
सा सीता वचनं श्रुत्वा पूर्णचन्द्रनिभानना। हनूमन्तमुवाचेदं धर्मार्थसहितं वचः
पूर्ण चंद्रासारख्या मुखाची सीता, हनुमानाचं बोलणं ऐकून, त्याला धर्म आणि हिताचं बोलणं सांगू लागली.
अमृतं विषसम्पृक्तं त्वया वानर भाषितम्। यच्च नान्यमना रामो यच्च शोकपरायणः
वानरराजा, तुझं बोलणं जणू अमृतात विष मिसळल्यासारखं आहे; कारण रामाचं मन दुसरीकडे नाही आणि तो नेहमीच दु:खात आहे.
ऐश्वर्ये वा सुविस्तीर्णे व्यसने वा सुदारुणे। रज्ज्वेव पुरुषं बद्ध्वा कृतान्तः परिकर्षति
समृद्धीत असो वा मोठ्या संकटात, मृत्यू माणसाला दोरीने बांधल्यासारखा ओढून नेत असतो.
विधिर्नूनमसंहार्यः प्राणिनां प्लवगोत्तम। सौमित्रं मां च रामं च व्यसनैः पश्य मोहितान्
हे वानरश्रेष्ठा, खरंच, जीवांना विधी टाळता येत नाही; सौमित्र, मी आणि राम या तिघांनाही दु:खाने कसे गोंधळून टाकलंय ते पहा.
शोकस्यास्य कथं पारं राघवोऽधिगमिष्यति। प्लवमानः परिक्रान्तो हतनौः सागरे यथा
राघव हा दु:खाच्या समुद्राचा पार कसा गाठणार? जणू तुटलेल्या होडीत बसून समुद्र पार करणाऱ्यासारखं आहे.
राक्षसानां वधं कृत्वा सूदयित्वा च रावणम्। लङ्कामुन्मथितां कृत्वा कदा द्रक्ष्यति मां पतिः
राक्षसांचा वध करून, रावणाचा नाश करून, लंका उद्ध्वस्त केल्यावर, माझा पती मला कधी पाहणार?