विपुलांसो महाबाहुः कम्बुग्रीवः शुभाननः। गूढजत्रुः सुताम्राक्षो रामो नाम जनैः श्रुतः
रामाचे खांदे रुंद आहेत, हात बलवान आहेत, गळा शंखासारखा आहे, चेहरा सुंदर आहे, हाडे लपलेली आहेत, डोळे तांबूस आहेत, आणि लोक त्याला राम म्हणून ओळखतात.
दुन्दुभिस्वननिर्घोषः स्निग्धवर्णः प्रतापवान्। समश्च सुविभक्ताङ्गो वर्णं श्यामं समाश्रितः
त्याचा आवाज नगाऱ्यासारखा घुमतो, रंग मऊ आणि आकर्षक आहे, तो पराक्रमी आहे, शरीर सम प्रमाणात आहे, सर्व अवयव नीटस आहेत, आणि रंग काळसर आहे.
त्रिस्थिरस्त्रिप्रलम्बश्च त्रिसमस्त्रिषु चोन्नतः। त्रिताम्रस्त्रिषु च स्निग्धो गम्भीरस्त्रिषु नित्यशः
तो तीन प्रकारे स्थिर आहे, तीन अंग लांब आहेत, तीन गोष्टीत सम आहे, तीन ठिकाणी उंच आहे, तीन ठिकाणी तांबूस आहे, तीन ठिकाणी मृदू आहे, आणि तीन ठिकाणी खोल आहे.
त्रिवलीमांस्त्र्यवनतश्चतुर्व्यङ्गस्त्रिशीर्षवान्। चतुष्कलश्चतुर्लेखश्चतुष्किष्कुश्चतुःसमः
त्याच्या शरीरावर तीन रेषा आहेत, तो तीन ठिकाणी वाकलेला आहे, चार अंग विशेष आहेत, तीन शिर आहेत, चार विभाग आहेत, चार खुणा आहेत, चार मांड्या आहेत आणि चार गोष्टीत सम आहे.
चतुर्दशसमद्वन्द्वश्चतुर्दंष्ट्रश्चतुर्गतिः। महोष्ठहनुनासश्च पञ्चस्निग्धोऽष्टवंशवान्
त्याच्याकडे चौदा जोड आहेत, चार दात आहेत, चार प्रकारे चालतो, ओठ, जबडा आणि नाक मोठे आहेत, पाच मृदू गुण आहेत, आणि आठ कुळांचा आहे.
दशपद्मो दशबृहत् त्रिभिर्व्याप्तो द्विशुक्लवान्। षडुन्नतो नवतनुस्त्रिभिर्व्याप्नोति राघवः
त्याच्यात दहा कमळासारखी चिन्हे आहेत, दहा रुंद अंग आहेत, तो तीन गोष्टींनी व्यापलेला आहे, दोन पांढऱ्या खुणा आहेत, सहा उंच भाग आहेत, नऊ सडपातळ भाग आहेत, आणि राघव तीन प्रकारे विस्तारतो.
सत्यधर्मरतः श्रीमान् संग्रहानुग्रहे रतः। देशकालविभागज्ञः सर्वलोकप्रियंवदः
तो सत्य आणि धर्म यामध्ये रमणारा, तेजस्वी, लोकांना एकत्र ठेवणारा आणि दयाळू आहे. देश आणि काळ याची समज असलेला, सर्व लोकांना प्रिय वाटेल असे बोलणारा आहे.
भ्राता चास्य च वैमात्रः सौमित्रिरमितप्रभः। अनुरागेण रूपेण गुणैश्चापि तथाविधः
त्याचा सावत्र भाऊ म्हणजे सौमित्र, ज्याचे तेज अमाप आहे. तोही प्रेम, रूप आणि गुण यामध्ये तसाच आहे.
स सुवर्णच्छविः श्रीमान् रामः श्यामो महायशाः। तावुभौ नरशार्दूलौ त्वद्दर्शनकृतोत्सवौ
तो सुवर्णासारखा तेजस्वी, श्रीमंत, काळ्या वर्णाचा आणि मोठ्या कीर्तीचा राम, आणि हे दोघेही नरांमध्ये वाघासारखे, तुझ्या दर्शनाने आनंदी झाले.
विचिन्वन्तौ महीं कृत्स्नामस्माभिः सह संगतौ। त्वामेव मार्गमाणौ तौ विचरन्तौ वसुन्धराम्
संपूर्ण पृथ्वीवर शोध घेत असताना, ते आमच्यासोबत आले आणि तुला शोधताना दोघेही या भूमीवर भटकत आहेत.
ददर्शतुर्मृगपतिं पूर्वजेनावरोपितम्। ऋष्यमूकस्य मूले तु बहुपादपसंकुले
त्यांनी पूर्वजन्माच्या कर्मामुळे तिथे ठेवलेला प्राण्यांचा राजा, ऋष्यमूक पर्वताच्या पायथ्याशी, झाडांनी घनदाट अशा ठिकाणी पाहिला.
भ्रातुर्भयार्तमासीनं सुग्रीवं प्रियदर्शनम्। वयं च हरिराजं तं सुग्रीवं सत्यसङ्गरम्
त्यांनी आपल्या भावाच्या भीतीने बसलेला, देखणा असा सुग्रीव पाहिला; आणि आम्हीही तो वानरांचा राजा, सत्यप्रतिज्ञ सुग्रीव पाहिला.
परिचर्यामहे राज्यात् पूर्वजेनावरोपितम्। ततस्तौ चीरवसनौ धनुःप्रवरपाणिनौ
आम्ही पूर्वजन्माच्या कर्माने मिळालेल्या राज्याची सेवा करतो; मग ते दोघे काषाय वस्त्र घालून, हातात उत्तम धनुष्य घेऊन उभे होते.
ऋष्यमूकस्य शैलस्य रम्यं देशमुपागतौ। स तौ दृष्ट्वा नरव्याघ्रौ धन्विनौ वानरर्षभः
ते ऋष्यमूक पर्वताच्या रम्य प्रदेशात आले; तेव्हा धनुष्यधारी, नरांमध्ये वाघासारखे ते दोघे पाहून वानरांचा श्रेष्ठ राजा.
अभिप्लुतो गिरेस्तस्य शिखरं भयमोहितः। ततः स शिखरे तस्मिन् वानरेन्द्रो व्यवस्थितः
तो भीतीमुळे गोंधळून त्या पर्वताच्या शिखरावर उडी मारून गेला; आणि मग त्या शिखरावर वानरांचा राजा थांबला.
तयोः समीपं मामेव प्रेषयामास सत्वरम्। तावहं पुरुषव्याघ्रौ सुग्रीववचनात् प्रभू
त्याने मला एकट्याला लवकर त्यांच्या जवळ पाठवले; म्हणून मी सुग्रीवाच्या आज्ञेने त्या दोघा नरवाघांच्या जवळ गेलो.
रूपलक्षणसम्पन्नौ कृताञ्जलिरुपस्थितः। तौ परिज्ञाततत्त्वार्थौ मया प्रीतिसमन्वितौ
रूप आणि शुभ चिन्हांनी युक्त, हात जोडून ते माझ्यासमोर उभे राहिले; आणि मी त्यांची खरी ओळख पटवून प्रेमाने भरून गेलो.
पृष्ठमारोप्य तं देशं प्रापितौ पुरुषर्षभौ। निवेदितौ च तत्त्वेन सुग्रीवाय महात्मने
त्यांना पाठीवर घेऊन, ते पुरुषश्रेष्ठ त्या प्रदेशात आणले, आणि त्यांना खरी माहिती देऊन महात्मा सुग्रीवाला भेटवले.
तयोरन्योन्यसम्भाषाद् भृशं प्रीतिरजायत। तत्र तौ कीर्तिसम्पन्नौ हरीश्वरनरेश्वरौ
त्यांच्या परस्पर संवादातून मोठे प्रेम निर्माण झाले; तिथे कीर्तीने युक्त, वानरांचा राजा आणि नरांचा राजा हे दोघे होते.
परस्परकृताश्वासौ कथया पूर्ववृत्तया। तं ततः सान्त्वयामास सुग्रीवं लक्ष्मणाग्रजः
एकमेकांना धीर देत, त्यांनी पूर्वीच्या गोष्टी सांगितल्या; मग लक्ष्मणाचा मोठा भाऊ रामाने सुग्रीवाला शांत केले.
स्त्रीहेतोर्वालिना भ्रात्रा निरस्तं पुरुतेजसा। ततस्त्वन्नाशजं शोकं रामस्याक्लिष्टकर्मणः
स्त्रीच्या कारणासाठी, वाळी या भावाने मोठ्या सामर्थ्याने त्याला हाकलून दिले; त्यानंतर तुझ्या वियोगाने झालेला शोक निष्कलंक कर्म असलेल्या रामाला व्यापला.
लक्ष्मणो वानरेन्द्राय सुग्रीवाय न्यवेदयत्। स श्रुत्वा वानरेन्द्रस्तु लक्ष्मणेनेरितं वचः
लक्ष्मणाने वानरराजा सुग्रीवाला सर्व सांगितले; आणि वानरांचा राजा सुग्रीवाने लक्ष्मणाने सांगितलेले शब्द ऐकले.
तदासीन्निष्प्रभोऽत्यर्थं ग्रहग्रस्त इवांशुमान्। ततस्त्वद्गात्रशोभीनि रक्षसा ह्रियमाणया
त्या वेळी तो अत्यंत तेजहीन झाला होता, जणू ग्रहण लागलेल्या सूर्यासारखा; आणि मग तुझ्या अंगावरचे दागिने, राक्षसाने नेलेली,
यान्याभरणजालानि पातितानि महीतले। तानि सर्वाणि रामाय आनीय हरियूथपाः
जे दागिन्यांचे गुच्छ पृथ्वीवर पडले होते, ते सर्व वानरांच्या प्रमुखांनी रामाकडे आणले.
संहृष्टा दर्शयामासुर्गतिं तु न विदुस्तव। तानि रामाय दत्तानि मयैवोपहृतानि च
आनंदाने त्यांनी ते दाखवले, पण तुझा मार्ग त्यांना माहीत नव्हता. ती दागिने रामाला दिली गेली, आणि मीच ती आणली होती.
स्वनवन्त्यवकीर्णानि तस्मिन् विहतचेतसि। तान्यङ्के दर्शनीयानि कृत्वा बहुविधं तदा
त्या वेळी त्याचे मन खूप व्याकुळ झाले होते, दागिने विखुरलेले आणि आवाज करत होते. मग तो सुंदर दागिने मांडीवर ठेवून पुन्हा पुन्हा त्यांच्याकडे पाहू लागला.
तेन देवप्रकाशेन देवेन परिदेवितम्। पश्यतस्तानि रुदतस्ताम्यतश्च पुनः पुनः
त्या दैवी तेजाने, त्या देवासारख्या रामाने, पुन्हा पुन्हा त्यांच्याकडे पाहत, रडत आणि दुःखी होत विलाप केला.
प्रादीपयद् दाशरथेस्तदा शोकहुताशनम्
त्या वेळी दशरथपुत्र रामाने दुःखाचा अग्नी पेटवला.
शायितं च चिरं तेन दुःखार्तेन महात्मना। मयापि विविधैर्वाक्यैः कृच्छ्रादुत्थापितः पुनः
तो महान आत्मा खूप काळ दुःखाने व्याकुळ होऊन पडून राहिला. मीही अनेक प्रकारच्या शब्दांनी त्याला मोठ्या कष्टाने उठवले.
तानि दृष्ट्वा महार्हाणि दर्शयित्वा मुहुर्मुहुः। राघवः सहसौमित्रिः सुग्रीवे संन्यवेशयत्
ती मौल्यवान दागिने पाहून, पुन्हा पुन्हा दाखवून, राघव आणि सौमित्र यांनी ती दागिने सुग्रीवाकडे दिली.