अथवा नायमुन्मादो मोहोऽप्युन्मादलक्षणः। सम्बुध्ये चाहमात्मानमिमं चापि वनौकसम्
हे वेड नाही, ना भ्रम आहे; कारण मी स्वतःला आणि या वनात राहणाऱ्यालाही ओळखते.
इत्येवं बहुधा सीता सम्प्रधार्य बलाबलम्। रक्षसां कामरूपत्वान्मेने तं राक्षसाधिपम्
अशा अनेक प्रकारे आपल्या सामर्थ्याचा आणि असमर्थतेचा विचार करून, राक्षसांना हवे तसे रूप बदलता येते म्हणून, सीतेला तो राक्षसांचा राजा असावा असे वाटले.
एतां बुद्धिं तदा कृत्वा सीता सा तनुमध्यमा। न प्रतिव्याजहाराथ वानरं जनकात्मजा
अशी कल्पना करून, नाजूक कटी असलेल्या जनकनंदिनी सीतेने त्या वानराला काहीच उत्तर दिले नाही.
सीताया निश्चितं बुद्ध्वा हनूमान् मारुतात्मजः। श्रोत्रानुकूलैर्वचनैस्तदा तां सम्प्रहर्षयन्
सीतेचा निर्धार ओळखून, वायुपुत्र हनुमान तिला कानाला गोड वाटतील अशी शब्दे बोलून आनंदित करू लागला.
आदित्य इव तेजस्वी लोककान्तः शशी यथा। राजा सर्वस्य लोकस्य देवो वैश्रवणो यथा
राम तेजस्वी सूर्यासारखा आहे, चंद्रासारखा सर्वांना प्रिय आहे, आणि सर्व लोकांचा राजा आहे, जसा कुबेर देव.
विक्रमेणोपपन्नश्च यथा विष्णुर्महायशाः। सत्यवादी मधुरवाग् देवो वाचस्पतिर्यथा
पराक्रमात तो प्रसिद्ध विष्णूसारखा आहे; तो नेहमी सत्य बोलतो, त्याची वाणी मधुर आहे, जशी वाणीच्या देवतेसारखी.
रूपवान् सुभगः श्रीमान् कंदर्प इव मूर्तिमान्। स्थानक्रोधे प्रहर्ता च श्रेष्ठो लोके महारथः
तो देखणा, आकर्षक आणि श्रीमंत आहे, जणू साक्षात प्रेमाचा देव मूर्तिमंत झाला आहे; राग आला की तो जगातील उत्तम रथी आणि पराक्रमी योद्धा आहे.
बाहुच्छायामवष्टब्धो यस्य लोको महात्मनः। अपक्रम्याश्रमपदान्मृगरूपेण राघवम्
महात्मा रामाच्या भुजांच्या सावलीत सारा जग राहतो; पण मृगाच्या रूपाने रामाला आश्रमातून दूर नेण्यात आले.
शून्ये येनापनीतासि तस्य द्रक्ष्यसि तत्फलम्। अचिराद् रावणं संख्ये यो वधिष्यति वीर्यवान्
त्या वेळी तू एकटी पडलीस; पण लवकरच त्याचे फळ तुला दिसेल, कारण पराक्रमी राम रणांगणात रावणाचा वध करील.
क्रोधप्रमुक्तैरिषुभिर्ज्वलद्भिरिव पावकैः। तेनाहं प्रेषितो दूतस्त्वत्सकाशमिहागतः
रागाने सोडलेल्या, अग्नीप्रमाणे जळणाऱ्या बाणांनी तो शत्रूंचा नाश करील; आणि त्यानेच मला तुझ्याकडे दूत म्हणून पाठवले आहे.
अभिवाद्य महाबाहुः स त्वां कौशलमब्रवीत्। रामस्य च सखा देवि सुग्रीवो नाम वानरः
महाबाहू रामाने तुला वंदन करून तुझी कुशलता विचारली आहे; आणि देवी, रामाचा मित्र वानरराज सुग्रीवही तुला शुभेच्छा पाठवतो.
राजा वानरमुख्यानां स त्वां कौशलमब्रवीत्। नित्यं स्मरति ते रामः ससुग्रीवः सलक्ष्मणः
वानरांचा राजा, सुग्रीव आणि लक्ष्मणासह, नेहमी तुझी आठवण काढतो; राम तुझा नेहमीच विचार करतो.
दिष्ट्या जीवसि वैदेहि राक्षसीवशमागता। नचिराद् द्रक्ष्यसे रामं लक्ष्मणं च महारथम्
वैदेही, सुदैवाने तू राक्षसींच्या तावडीत असूनही जिवंत आहेस; लवकरच तू राम आणि पराक्रमी लक्ष्मणाला पाहशील.
मध्ये वानरकोटीनां सुग्रीवं चामितौजसम्। अहं सुग्रीवसचिवो हनूमान् नाम वानरः
वानरांच्या सैन्यात मी हनुमान नावाचा वानर आहे, आणि अपार बळ असलेल्या सुग्रीवाचा मंत्री आहे.
प्रविष्टो नगरीं लङ्कां लङ्घयित्वा महोदधिम्। कृत्वा मूर्ध्नि पदन्यासं रावणस्य दुरात्मनः
मी मोठा समुद्र ओलांडून लंका नगरीत प्रवेश केला आणि दुष्ट रावणाच्या डोक्यावर पाऊल ठेवले.
त्वां द्रष्टुमुपयातोऽहं समाश्रित्य पराक्रमम्। नाहमस्मि तथा देवि यथा मामवगच्छसि। विशङ्का त्यज्यतामेषा श्रद्धत्स्व वदतो मम
माझ्या पराक्रमावर विश्वास ठेवून मी तुला भेटायला आलो आहे; देवी, तू माझ्याबद्दल जशी कल्पना करतेस तसा मी नाही. ही शंका सोड आणि माझ्या शब्दांवर विश्वास ठेव.
thumb|पञ्चत्रिंशः सर्गः श्रूयताम्|center श्रीमद्वाल्मीकियरामायणे सुन्दरकाण्डे पञ्चत्रिंशः सर्गः ॥५-
श्रीमान वाल्मीकीरामायणातील सुंदरकांडातील पंचत्रिंश सर्ग ऐका.
तां तु रामकथां श्रुत्वा वैदेही वानरर्षभात्। उवाच वचनं सान्त्वमिदं मधुरया गिरा
रामकथा वानरश्रेष्ठाकडून ऐकून, वैदेहीने गोड आवाजात हे शांत शब्द बोलले.
यानि रामस्य चिह्नानि लक्ष्मणस्य च वानर। तानि भूयः समाचक्ष्व न मां शोकः समाविशेत्
हे वानर, मला पुन्हा एकदा राम आणि लक्ष्मण यांच्या ओळखी सांग, म्हणजे माझ्या मनात दु:ख दाटून येणार नाही.
कीदृशं तस्य संस्थानं रूपं तस्य च कीदृशम्। कथमूरू कथं बाहू लक्ष्मणस्य च शंस मे
त्यांची उंची कशी आहे, त्यांचा देखावा कसा आहे, त्यांच्या मांड्या आणि हात कसे आहेत, आणि लक्ष्मणाबद्दलही मला सांग.
एवमुक्तस्तु वैदेह्या हनूमान् मारुतात्मजः। ततो रामं यथातत्त्वमाख्यातुमुपचक्रमे
वैदेहीने असे विचारल्यावर, वायुपुत्र हनुमान रामाचे खरे स्वरूप सांगायला सुरुवात केली.
जानन्ती बत दिष्ट्या मां वैदेहि परिपृच्छसि। भर्तुः कमलपत्राक्षि संस्थानं लक्ष्मणस्य च
कमलासारख्या डोळ्यांची वैदेही, तू आपल्या पतीचे आणि लक्ष्मणाचे रूप विचारतेस, हे माझ्यासाठी खूपच भाग्याचे आहे.
यानि रामस्य चिह्नानि लक्ष्मणस्य च यानि वै। लक्षितानि विशालाक्षि वदतः शृणु तानि मे
मोठ्या डोळ्यांची सिता, आता मी तुला राम आणि लक्ष्मण यांच्या स्पष्ट ओळखी सांगतो, नीट ऐक.
रामः कमलपत्राक्षः पूर्णचन्द्रनिभाननः। रूपदाक्षिण्यसम्पन्नः प्रसूतो जनकात्मजे
रामाचे डोळे कमळाच्या पाकळ्यांसारखे, चेहरा पूर्ण चंद्रासारखा, रूप आणि दयाळूपणा याने युक्त आहेत, हे जनकनंदिनी.
तेजसाऽऽदित्यसंकाशः क्षमया पृथिवीसमः। बृहस्पतिसमो बुद्ध्या यशसा वासवोपमः
राम तेजात सूर्यासारखा, सहनशीलतेत पृथ्वीप्रमाणे, बुद्धीने बृहस्पतीसारखा आणि कीर्तीत इंद्रासारखा आहे.
रक्षिता जीवलोकस्य स्वजनस्य च रक्षिता। रक्षिता स्वस्य वृत्तस्य धर्मस्य च परंतपः
तो सर्व जीवांचा आणि आपल्या लोकांचा रक्षण करणारा आहे, स्वतःच्या वागणुकीचा आणि धर्माचा देखील रक्षक आहे, आणि शत्रूंना जाळणारा आहे.
रामो भामिनि लोकस्य चातुर्वर्ण्यस्य रक्षिता। मर्यादानां च लोकस्य कर्ता कारयिता च सः
सुंदर स्त्री, राम हा जगातील चार वर्णांचा रक्षक आहे, तो लोकांच्या मर्यादा ठरवणारा आणि त्या पाळायला लावणारा आहे.
अर्चिष्मानर्चितोऽत्यर्थं ब्रह्मचर्यव्रते स्थितः। साधूनामुपकारज्ञः प्रचारज्ञश्च कर्मणाम्
तो तेजस्वी आहे, फार सन्मानित आहे, ब्रह्मचर्याचे पालन करणारा आहे, सज्जनांचे उपकार लक्षात ठेवणारा आणि योग्य वर्तन जाणणारा आहे.
राजनीत्यां विनीतश्च ब्राह्मणानामुपासकः। ज्ञानवान् शीलसम्पन्नो विनीतश्च परंतपः
तो राजकारणात निपुण आहे, ब्राह्मणांचा सन्मान करणारा आहे, ज्ञानवान आहे, उत्तम स्वभावाचा आणि शिस्तबद्ध आहे, आणि शत्रूंना जाळणारा आहे.
यजुर्वेदविनीतश्च वेदविद्भिः सुपूजितः। धनुर्वेदे च वेदे च वेदाङ्गेषु च निष्ठितः
तो यजुर्वेदात पारंगत आहे, वेदज्ञ लोकांकडून सन्मानित आहे, धनुर्वेद, वेद आणि वेदांगांमध्येही निपुण आहे.