लक्ष्मणश्च महातेजा भर्तुस्तेऽनुचरः प्रियः। कृतवाञ्छोकसंतप्तः शिरसा तेऽभिवादनम्
तुझा प्रिय सोबती, तेजस्वी लक्ष्मण, तुझ्या दुःखाने व्याकुळ होऊन, तुझ्या पाया पडतो असं त्याने सांगितलं.
सा तयोः कुशलं देवी निशम्य नरसिंहयोः। प्रतिसंहृष्टसर्वांगी हनूमन्तमथाब्रवीत्
त्या दोन नरसिंहांची कुशलता ऐकून, देवीच्या सर्व अंगात आनंद भरला आणि तिने हनुमानाशी बोलायला सुरुवात केली.
कल्याणी बत गाथेयं लौकिकी प्रतिभाति मा। एति जीवन्तमानन्दो नरं वर्षशतादपि
खरंच, ही लोकातली म्हण किती सुंदर आहे असं मला वाटतं — 'आपल्या प्रियजनाला जिवंत पाहण्याचा आनंद शंभर वर्षांच्या आयुष्यापेक्षा मोठा असतो.'
तयोः समागमे तस्मिन् प्रीतिरुत्पादिताद्भुता। परस्परेण चालापं विश्वस्तौ तौ प्रचक्रतुः
त्या दोघांच्या भेटीत अनोखा आनंद निर्माण झाला; आणि दोघंही एकमेकांवर विश्वास ठेवून गप्पा मारू लागले.
तस्यास्तद् वचनं श्रुत्वा हनूमान् मारुतात्मजः। सीतायाः शोकतप्तायाः समीपमुपचक्रमे
तीचं बोलणं ऐकून, वायुपुत्र हनुमान त्या दुःखाने व्याकुळ झालेल्या सीतेजवळ गेला.
यथा यथा समीपं स हनूमानुपसर्पति। तथा तथा रावणं सा तं सीता परिशङ्कते
हनुमान जसजसा जवळ येऊ लागला, तसतशी सीतेला तो रावणच वेगळ्या रूपात आला असावा असं वाटू लागलं.
अहो धिग् धिक्कृतमिदं कथितं हि यदस्य मे। रूपान्तरमुपागम्य स एवायं हि रावणः
अरे देवा, मी असं बोलून चुकीचं केलं! हा दुसरं रूप घेऊन आला आहे, म्हणजे हाच रावण असावा.
तामशोकस्य शाखां तु विमुक्त्वा शोककर्शिता। तस्यामेवानवद्याङ्गी धरण्यां समुपाविशत्
ती दुःखाने थकलेली सीता अशोकाच्या फांदीवरून खाली उतरली आणि तिथेच जमिनीवर बसली.
अवन्दत महाबाहुस्ततस्तां जनकात्मजाम्। सा चैनं भयसंत्रस्ता भूयो नैनमुदैक्षत
मग बलवान हनुमान जानकनंदिनीला वंदन करू लागला; पण भीतीने घाबरलेली सीता त्याच्याकडे पुन्हा पाहिली नाही.
तं दृष्ट्वा वन्दमानं च सीता शशिनिभानना। अब्रवीद् दीर्घमुच्छ्वस्य वानरं मधुरस्वरा
त्याला वाकताना पाहून, चंद्रासारखा चेहरा असलेल्या सीतेने खोल श्वास घेतला आणि गोड आवाजात त्या वानराला बोलली.
मायां प्रविष्टो मायावी यदि त्वं रावणः स्वयम्। उत्पादयसि मे भूयः संतापं तन्न शोभनम्
जर तूच रावण असशील आणि मायावी रूप घेऊन मला पुन्हा त्रास देत असशील, तर ते योग्य नाही.
स्वं परित्यज्य रूपं यः परिव्राजकरूपवान्। जनस्थाने मया दृष्टस्त्वं स एव हि रावणः
तूच तो आहेस, ज्याने स्वतःचं रूप सोडून जनस्थानात संन्याश्याचं रूप घेतलं होतं — मी तिथे तुला पाहिलं होतं.
उपवासकृशां दीनां कामरूप निशाचर। संतापयसि मां भूयः संतापं तन्न शोभनम्
हे इच्छारूपी राक्षसा, मी उपवासाने कृश आणि दुःखी असताना, तू मला पुन्हा त्रास देतोस; हे योग्य नाही.
अथवा नैतदेवं हि यन्मया परिशङ्कितम्। मनसो हि मम प्रीतिरुत्पन्ना तव दर्शनात्
किंवा, मी जसं शंका घेतली तसं खरं नसेल, कारण तुझं दर्शन झाल्यावर माझ्या मनाला आनंद मिळतो आहे.
यदि रामस्य दूतस्त्वमागतो भद्रमस्तु ते। पृच्छामि त्वां हरिश्रेष्ठ प्रिया रामकथा हि मे
जर तू रामाचा दूत म्हणून आला असशील, तर तुझं कल्याण होवो; हे वानरश्रेष्ठा, मला रामाची कथा फार प्रिय आहे, ती मला सांग.
गुणान् रामस्य कथय प्रियस्य मम वानर। चित्तं हरसि मे सौम्य नदीकूलं यथा रयः
हे सौम्य वानरा, मला प्रिय असलेल्या रामाचे गुण सांग, कारण तू माझं मन अगदी नदीच्या काठाला ओढणाऱ्या प्रवाहासारखं खेचून नेत आहेस.
अहो स्वप्नस्य सुखता याहमेव चिराहृता। प्रेषितं नाम पश्यामि राघवेण वनौकसम्
अहो, स्वप्नातलं सुख किती गोड असतं! मी इतकी दिवस दूर असताना, आता राघवनं पाठवलेला वनात राहणारा एकजण मला दिसतो आहे.
स्वप्नेऽपि यद्यहं वीरं राघवं सहलक्ष्मणम्। पश्येयं नावसीदेयं स्वप्नोऽपि मम मत्सरी
जरी स्वप्नात का होईना, मला वीर राम आणि लक्ष्मण दिसले, तरी मी कधीच निराश होणार नाही; स्वप्नसुद्धा माझ्यासाठी मदतीला येईल.
नाहं स्वप्नमिमं मन्ये स्वप्ने दृष्ट्वा हि वानरम्। न शक्योऽभ्युदयः प्राप्तुं प्राप्तश्चाभ्युदयो मम
मला असं वाटत नाही की हे स्वप्न आहे, कारण स्वप्नात वानर दिसला तर शुभ होत नाही, पण आता माझ्या आयुष्यात शुभ घडलं आहे.
किं नु स्याच्चित्तमोहोऽयं भवेद् वातगतिस्त्वियम्। उन्मादजो विकारो वा स्यादयं मृगतृष्णिका
हे काय मनाचा भ्रम आहे का, की वाऱ्यावर उडणारी कल्पना आहे, की वेडपणामुळे आलेला बदल आहे, की मृगजळ आहे?
अथवा नायमुन्मादो मोहोऽप्युन्मादलक्षणः। सम्बुध्ये चाहमात्मानमिमं चापि वनौकसम्
हे वेड नाही, ना भ्रम आहे; कारण मी स्वतःला आणि या वनात राहणाऱ्यालाही ओळखते.
इत्येवं बहुधा सीता सम्प्रधार्य बलाबलम्। रक्षसां कामरूपत्वान्मेने तं राक्षसाधिपम्
अशा अनेक प्रकारे आपल्या सामर्थ्याचा आणि असमर्थतेचा विचार करून, राक्षसांना हवे तसे रूप बदलता येते म्हणून, सीतेला तो राक्षसांचा राजा असावा असे वाटले.
एतां बुद्धिं तदा कृत्वा सीता सा तनुमध्यमा। न प्रतिव्याजहाराथ वानरं जनकात्मजा
अशी कल्पना करून, नाजूक कटी असलेल्या जनकनंदिनी सीतेने त्या वानराला काहीच उत्तर दिले नाही.
सीताया निश्चितं बुद्ध्वा हनूमान् मारुतात्मजः। श्रोत्रानुकूलैर्वचनैस्तदा तां सम्प्रहर्षयन्
सीतेचा निर्धार ओळखून, वायुपुत्र हनुमान तिला कानाला गोड वाटतील अशी शब्दे बोलून आनंदित करू लागला.
आदित्य इव तेजस्वी लोककान्तः शशी यथा। राजा सर्वस्य लोकस्य देवो वैश्रवणो यथा
राम तेजस्वी सूर्यासारखा आहे, चंद्रासारखा सर्वांना प्रिय आहे, आणि सर्व लोकांचा राजा आहे, जसा कुबेर देव.
विक्रमेणोपपन्नश्च यथा विष्णुर्महायशाः। सत्यवादी मधुरवाग् देवो वाचस्पतिर्यथा
पराक्रमात तो प्रसिद्ध विष्णूसारखा आहे; तो नेहमी सत्य बोलतो, त्याची वाणी मधुर आहे, जशी वाणीच्या देवतेसारखी.
रूपवान् सुभगः श्रीमान् कंदर्प इव मूर्तिमान्। स्थानक्रोधे प्रहर्ता च श्रेष्ठो लोके महारथः
तो देखणा, आकर्षक आणि श्रीमंत आहे, जणू साक्षात प्रेमाचा देव मूर्तिमंत झाला आहे; राग आला की तो जगातील उत्तम रथी आणि पराक्रमी योद्धा आहे.
बाहुच्छायामवष्टब्धो यस्य लोको महात्मनः। अपक्रम्याश्रमपदान्मृगरूपेण राघवम्
महात्मा रामाच्या भुजांच्या सावलीत सारा जग राहतो; पण मृगाच्या रूपाने रामाला आश्रमातून दूर नेण्यात आले.
शून्ये येनापनीतासि तस्य द्रक्ष्यसि तत्फलम्। अचिराद् रावणं संख्ये यो वधिष्यति वीर्यवान्
त्या वेळी तू एकटी पडलीस; पण लवकरच त्याचे फळ तुला दिसेल, कारण पराक्रमी राम रणांगणात रावणाचा वध करील.
क्रोधप्रमुक्तैरिषुभिर्ज्वलद्भिरिव पावकैः। तेनाहं प्रेषितो दूतस्त्वत्सकाशमिहागतः
रागाने सोडलेल्या, अग्नीप्रमाणे जळणाऱ्या बाणांनी तो शत्रूंचा नाश करील; आणि त्यानेच मला तुझ्याकडे दूत म्हणून पाठवले आहे.