रामेति रामेति सदैव बुद्ध्या विचिन्त्य वाचा ब्रुवती तमेव। तस्यानुरूपं च कथां तदर्था- मेवं प्रपश्यामि तथा शृणोमि
मी नेहमीच मनात आणि बोलण्यात 'राम, राम' असेच म्हणते आणि त्याचाच विचार करते. त्याच्याशी संबंधित गोष्टीच मी पाहते आणि ऐकते.
अहं हि तस्याद्य मनोभवेन सम्पीडिता तद्गतसर्वभावा। विचिन्तयन्ती सततं तमेव तथैव पश्यामि तथा शृणोमि
आज मी त्याच्या प्रेमाने व्याकुळ झाले आहे, माझे सर्व मन त्याच्यात गुंतले आहे. मी नेहमी त्याचाच विचार करते, म्हणून त्यालाच पाहते आणि त्यालाच ऐकते.
मनोरथः स्यादिति चिन्तयामि तथापि बुद्ध्यापि वितर्कयामि। किं कारणं तस्य हि नास्ति रूपं सुव्यक्तरूपश्च वदत्ययं माम्
हा माझा मनोकामना पूर्ण झाली असावी का, असे मी विचार करते. तरीही मी मनाने विचार करते—याचे कारण काय, कारण त्याचे रूप इथे नाही, पण हा माझ्यासमोर स्पष्टपणे बोलतो आहे.
नमोऽस्तु वाचस्पतये सवज्रिणे स्वयम्भुवे चैव हुताशनाय। अनेन चोक्तं यदिदं ममाग्रतो वनौकसा तच्च तथास्तु नान्यथा
वाचस्पती, वज्रधारी, स्वयंभू आणि अग्निदेव यांना नमस्कार असो! या वनवासीने माझ्यासमोर जे काही सांगितले, ते तसेच घडो, दुसरे काही होऊ नये.
thumb|त्रयस्त्रिंशः सर्गः श्रूयताम्|center श्रीमद्वाल्मीकियरामायणे सुन्दरकाण्डे त्रयस्त्रिंशः सर्गः ॥५-
श्रीमद्वाल्मीकी रामायणातील सुंदरकांडातील तेहतीसावा सर्ग ऐका.
सोऽवतीर्य द्रुमात् तस्माद् विद्रुमप्रतिमाननः। विनीतवेषः कृपणः प्रणिपत्योपसृत्य च
मग, त्या झाडावरून खाली उतरून, प्रवाळासारखा तेजस्वी चेहरा असलेला, नम्र वेशातील आणि दुःखी दिसणारा, तो नम्रपणे वाकून पुढे आला.
तामब्रवीन्महातेजा हनूमान् मारुतात्मजः। शिरस्यञ्जलिमाधाय सीतां मधुरया गिरा
महाबलवान आणि वायुपुत्र हनुमान यांनी डोक्यावर हात जोडून, गोड शब्दांत सीतेला म्हणाले.
का नु पद्मपलाशाक्षि क्लिष्टकौशेयवासिनि। द्रुमस्य शाखामालम्ब्य तिष्ठसि त्वमनिन्दिते
कमळासारख्या डोळ्यांची, मळलेला रेशमी पोशाख घातलेली, या झाडाच्या फांदीवर उभी असलेली तू कोण आहेस, हे निष्पापे?
किमर्थं तव नेत्राभ्यां वारि स्रवति शोकजम्। पुण्डरीकपलाशाभ्यां विप्रकीर्णमिवोदकम्
तुझ्या डोळ्यांतून दुःखाने आलेले अश्रू का वाहत आहेत? कमळाच्या किंवा पळसाच्या पानांवरून पाणी सांडल्यासारखे वाटते.
सुराणामसुराणां च नागगन्धर्वरक्षसाम्। यक्षाणां किंनराणां च का त्वं भवसि शोभने
देव, असुर, नाग, गंधर्व, राक्षस, यक्ष किंवा किन्नर यांच्यातील तू कोण आहेस, हे सुंदर स्त्री?
का त्वं भवसि रुद्राणां मरुतां वा वरानने। वसूनां वा वरारोहे देवता प्रतिभासि मे
रुद्र, मरुत किंवा वसु यांपैकी कोणत्यातरी देवतेतली तू आहेस का, हे सुंदर मुखवाली? मला तू एखादी देवता वाटतेस.
किं नु चन्द्रमसा हीना पतिता विबुधालयात्। रोहिणी ज्योतिषां श्रेष्ठा श्रेष्ठा सर्वगुणाधिका
चंद्रापासून वेगळी पडलेली, देवांच्या लोकातून खाली आलेली, तारांमध्ये श्रेष्ठ आणि सर्व गुणांनी युक्त अशी रोहिणी तू आहेस का?
कोपाद् वा यदि वा मोहाद् भर्तारमसितेक्षणे। वसिष्ठं कोपयित्वा त्वं वासि कल्याण्यरुन्धती
किंवा, काळ्या डोळ्यांची तू, रागाने किंवा मोहाने, वसिष्ठ ऋषींना दुखावून त्यांना सोडून गेलेली पुण्यवती अरुंधती आहेस का?
को नु पुत्रः पिता भ्राता भर्ता वा ते सुमध्यमे। अस्माल्लोकादमुं लोकं गतं त्वमनुशोचसि
हे सडपातळ कंबरेची, तुझा मुलगा, वडील, भाऊ किंवा पती कोण आहे, ज्याच्या दुःखाने तू या जगातून त्या जगात गेलेल्या माणसासाठी शोक करतेस?
रोदनादतिनिःश्वासाद् भूमिसंस्पर्शनादपि। न त्वां देवीमहं मन्ये राज्ञः संज्ञावधारणात्
तुझ्या रडण्यावरून, खोल श्वासांवरून आणि जमिनीला स्पर्श केल्यावरून, तू एखादी देवता नाहीस असे मला वाटते, कारण तुझ्यात राजघराण्याच्या स्त्रीची लक्षणे दिसतात.
व्यञ्जनानि हि ते यानि लक्षणानि च लक्षये। महिषी भूमिपालस्य राजकन्या च मे मता
तुझ्यातील राजघराण्याची चिन्हे आणि लक्षणे मला दिसतात. तू एखाद्या राजाची राणी किंवा राजकन्या असावी असे मला वाटते.
रावणेन जनस्थानाद् बलात् प्रमथिता यदि। सीता त्वमसि भद्रं ते तन्ममाचक्ष्व पृच्छतः
रावणाने जर तुला जनस्थानातून जबरदस्तीने पळवले असेल आणि तूच सीता असशील, तर तुझ्यावर सर्व मंगल होवो. मी विचारतो आहे, कृपया मला सांग.
यथा हि तव वै दैन्यं रूपं चाप्यतिमानुषम्। तपसा चान्वितो वेषस्त्वं राममहिषी ध्रुवम्
तुझ्या नम्रतेवरून, विलक्षण रूपावरून आणि तपस्विनी पोशाखावरून, तू नक्कीच रामाची पत्नी असावी असे मला खात्रीने वाटते.
सा तस्य वचनं श्रुत्वा रामकीर्तनहर्षिता। उवाच वाक्यं वैदेही हनूमन्तं द्रुमाश्रितम्
रामाचे नाव ऐकून आनंदलेली वैदेही, झाडावर बसलेल्या हनुमानाला उत्तर देत म्हणाली.
पृथिव्यां राजसिंहानां मुख्यस्य विदितात्मनः। स्नुषा दशरथस्याहं शत्रुसैन्यप्रणाशिनः
मी पृथ्वीवरील सिंहासारख्या राजांमध्ये श्रेष्ठ, शत्रूंच्या सैन्याचा नाश करणाऱ्या, आणि आत्मज्ञान असलेल्या दशरथाची सून आहे.
दुहिता जनकस्याहं वैदेहस्य महात्मनः। सीतेति नाम्ना चोक्ताहं भार्या रामस्य धीमतः
मी वैदेह देशाच्या महात्मा जनकाची कन्या आहे. माझे नाव सीता असून, मी बुद्धिमान रामाची पत्नी आहे.
समा द्वादश तत्राहं राघवस्य निवेशने। भुञ्जाना मानुषान् भोगान् सर्वकामसमृद्धिनी
रामाच्या घरी मी बारा वर्षे राहिले. त्या काळात सर्व मनोकामना पूर्ण करणारे मानवी सुख उपभोगले.
ततस्त्रयोदशे वर्षे राज्ये चेक्ष्वाकुनन्दनम्। अभिषेचयितुं राजा सोपाध्यायः प्रचक्रमे
मग तेराव्या वर्षी, राजाने आपल्या पुरोहितांसह इक्ष्वाकुवंशातील रामाचे राज्याभिषेक करण्याची तयारी सुरू केली.
तस्मिन् सम्भ्रियमाणे तु राघवस्याभिषेचने। कैकेयी नाम भर्तारमिदं वचनमब्रवीत्
रामाच्या राज्याभिषेकाची तयारी सुरू असताना, कैकेयीने आपल्या पतीला हे शब्द सांगितले.
न पिबेयं न खादेयं प्रत्यहं मम भोजनम्। एष मे जीवितस्यान्तो रामो यद्यभिषिच्यते
मी रोज काहीही न खाईन, न प्याईन; रामाचा राज्याभिषेक झाला तर माझं आयुष्य संपलं असं समजा.
यत् तदुक्तं त्वया वाक्यं प्रीत्या नृपतिसत्तम। तच्चेन्न वितथं कार्यं वनं गच्छतु राघवः
राजन, तू प्रेमाने दिलेलं वचन व्यर्थ जाऊ नये, म्हणून रामानं वनात जावं.
स राजा सत्यवाग् देव्या वरदानमनुस्मरन्। मुमोह वचनं श्रुत्वा कैकेय्याः क्रूरमप्रियम्
राजा, सत्यप्रिय असून, राणीला दिलेला वर आठवत होता; कैकेयीचे कठोर आणि अप्रिय शब्द ऐकून तो शोकाने बधिर झाला.
ततस्तं स्थविरो राजा सत्यधर्मे व्यवस्थितः। ज्येष्ठं यशस्विनं पुत्रं रुदन् राज्यमयाचत
मग तो वृद्ध राजा, सत्यधर्मावर ठाम राहून, रडत आपल्या ज्येष्ठ, कीर्तीमान पुत्राला राज्य सोडायला विनंती करू लागला.
स पितुर्वचनं श्रीमानभिषेकात् परं प्रियम्। मनसा पूर्वमासाद्य वाचा प्रतिगृहीतवान्
त्या तेजस्वी रामानं वडिलांचं वचन, जे राज्याभिषेकापेक्षा प्रिय होतं, आधी मनाने स्वीकारलं आणि मग शब्दांनीही मान्य केलं.
दद्यान्न प्रतिगृह्णीयात् सत्यं ब्रूयान्न चानृतम्। अपि जीवितहेतोर्हि रामः सत्यपराक्रमः
राम सत्यपराक्रमी आहे; तो देतो पण कधी स्वीकारत नाही, तो नेहमी सत्य बोलतो, कधीही असत्य बोलत नाही, अगदी स्वतःच्या जीवासाठीसुद्धा.