एवं बहुविधां चिन्तां चिन्तयित्वा महामतिः। संश्रवे मधुरं वाक्यं वैदेह्या व्याजहार ह
अशा अनेक प्रकारच्या चिंता मनात आणून, त्या बुद्धिमानाने वैदेहीला ऐकू येईल अशा गोड शब्दांत बोलले.
राजा दशरथो नाम रथकुञ्जरवाजिमान्। पुण्यशीलो महाकीर्तिरिक्ष्वाकूणां महायशाः
इक्ष्वाकू कुळातील, रथ, हत्ती आणि घोडे असलेला, पुण्यशील, मोठ्या कीर्तीचा आणि प्रसिद्ध असा दशरथ नावाचा राजा होता.
राजर्षीणां गुणश्रेष्ठस्तपसा चर्षिभिः समः। चक्रवर्तिकुले जातः पुरंदरसमो बले
तो राजर्षींमध्ये गुणांनी श्रेष्ठ, तपाने ऋषींसारखा, सम्राटांच्या घराण्यात जन्मलेला आणि बळाने इंद्रासारखा होता.
अहिंसारतिरक्षुद्रो घृणी सत्यपराक्रमः। मुख्यस्येक्ष्वाकुवंशस्य लक्ष्मीवाँल्लक्ष्मिवर्धनः
तो अहिंसेवर प्रेम करणारा, लोभ नसलेला, दयाळू आणि सत्याच्या बळावर चालणारा होता. इक्ष्वाकू वंशाचा प्रमुख, सौभाग्याने युक्त आणि समृद्धी वाढवणारा होता.
पार्थिवव्यञ्जनैर्युक्तः पृथुश्रीः पार्थिवर्षभः। पृथिव्यां चतुरन्तायां विश्रुतः सुखदः सुखी
राजेश्वरांचे सर्व गुण असलेला, मोठ्या श्रीमंतीचा, राजांमध्ये श्रेष्ठ, पृथ्वीच्या चारही दिशांना प्रसिद्ध आणि आनंद देणारा व स्वतःही आनंदी असा राजा होता.
तस्य पुत्रः प्रियो ज्येष्ठस्ताराधिपनिभाननः। रामो नाम विशेषज्ञः श्रेष्ठः सर्वधनुष्मताम्
त्याचा मोठा आणि प्रिय मुलगा, ज्याचे मुख चंद्रासारखे तेजस्वी होते, त्याचे नाव राम. तो सर्व धनुर्धारींमध्ये श्रेष्ठ आणि समजूतदार होता.
रक्षिता स्वस्य वृत्तस्य स्वजनस्यापि रक्षिता। रक्षिता जीवलोकस्य धर्मस्य च परंतपः
तो स्वतःच्या वागणुकीचे रक्षण करणारा, आपल्या लोकांचे रक्षण करणारा, सर्व जीवांचे रक्षण करणारा आणि शत्रूंना जाळणारा, धर्मपालक होता.
तस्य सत्याभिसंधस्य वृद्धस्य वचनात् पितुः। सभार्यः सह च भ्रात्रा वीरः प्रव्रजितो वनम्
सत्यप्रतिज्ञ आणि वृद्ध पित्याच्या आज्ञेने, तो वीर पत्नी आणि भावासह वनात गेला.
तेन तत्र महारण्ये मृगयां परिधावता। राक्षसा निहताः शूरा बहवः कामरूपिणः
त्या घनदाट जंगलात शिकार करत असताना, त्याने अनेक बलाढ्य, इच्छेनुसार रूप बदलणारे राक्षस मारले.
जनस्थानवधं श्रुत्वा निहतौ खरदूषणौ। ततस्त्वमर्षापहृता जानकी रावणेन तु
जनस्थानातील हत्याकांड आणि खर-दूषण यांचा वध ऐकून, रावणाने रागाच्या भरात, जानकी, तुला पळवले.
वञ्चयित्वा वने रामं मृगरूपेण मायया। स मार्गमाणस्तां देवीं रामः सीतामनिन्दिताम्
रावणाने मृगाचे रूप घेऊन रामाला जंगलात फसवले आणि जेव्हा राम तुला शोधत होता, तेव्हा, निष्कलंक सीते, त्याने तुला पळवले.
आससाद वने मित्रं सुग्रीवं नाम वानरम्। ततः स वालिनं हत्वा रामः परपुरंजयः
जंगलात त्याला सुग्रीव नावाचा वानरमित्र मिळाला. नंतर, शत्रूंच्या नगरींवर विजय मिळवणाऱ्या रामाने वालीचा वध केला.
आयच्छत् कपिराज्यं तु सुग्रीवाय महात्मने। सुग्रीवेणाभिसंदिष्टा हरयः कामरूपिणः
रामाने मोठ्या मनाच्या सुग्रीवाला वानरराज्य परत दिले. सुग्रीवाच्या आज्ञेने, इच्छेनुसार रूप धारण करणारे वानर—
दिक्षु सर्वासु तां देवीं विचिन्वन्तः सहस्रशः। अहं सम्पातिवचनाच्छतयोजनमायतम्
सर्व दिशांना त्या देवीचा शोध घेत होते. मी, संपातीच्या सांगण्यावरून, शंभर योजन रुंदीचा समुद्र ओलांडला.
तस्या हेतोर्विशालाक्ष्याः समुद्रं वेगवान् प्लुतः। यथारूपां यथावर्णां यथालक्ष्मवतीं च ताम्
त्या विशाल नेत्रांच्या स्त्रीसाठी, मी वेगाने समुद्र पार केला आणि जशी वर्णन केली होती, तशीच रूप, रंग आणि सौंदर्य असलेली तिला पाहिले.
अश्रौषं राघवस्याहं सेयमासादिता मया। विररामैवमुक्त्वा स वाचं वानरपुंगवः
रामाने स्वतः मला सांगितले की, हीच ती सापडलेली आहे. असे म्हणून वानरांमध्ये श्रेष्ठ असलेला तो गप्प बसला.
जानकी चापि तच्छ्रुत्वा विस्मयं परमं गता। ततः सा वक्रकेशान्ता सुकेशी केशसंवृतम्। उन्नम्य वदनं भीरुः शिंशपामन्ववैक्षत
हे ऐकून जानकीला अतिशय आश्चर्य वाटले. मग, वाकडी केसांची टोकं असलेली, सुंदर केसांनी झाकलेली, भीतीने थरथरणारी तिने आपले मुख वर केले आणि शिंशपा झाडाकडे पाहिले.
निशम्य सीता वचनं कपेश्च दिशश्च सर्वाः प्रदिशश्च वीक्ष्य। स्वयं प्रहर्षं परमं जगाम सर्वात्मना राममनुस्मरन्ती
संपूर्ण मनाने रामाचे स्मरण करत, सीतेने वानरराजाचे बोल ऐकले आणि सर्व दिशांना पाहून, ती स्वतः अत्यंत आनंदित झाली.
सा तिर्यगूर्ध्वं च तथा ह्यधस्ता- न्निरीक्षमाणा तमचिन्त्यबुद्धिम्। ददर्श पिंगाधिपतेरमात्यं वातात्मजं सूर्यमिवोदयस्थम्
ती वरतीने, वर पाहून आणि खाली पाहून, त्या तांबड्या रंगाच्या वानरराजाच्या मंत्र्याला, वाऱ्याच्या पुत्राला, जणू आकाशात उगवणाऱ्या सूर्यासारखा, ज्याची बुद्धी अगम्य आहे, तिने पाहिले.
thumb|द्वात्रिंशः सर्गः श्रूयताम्|center श्रीमद्वाल्मीकियरामायणे सुन्दरकाण्डे द्वात्रिंशः सर्गः ॥५-
श्रीमद्वाल्मीकी रामायणातील सुंदरकांडातील बत्तीसावा सर्ग ऐका.
ततः शाखान्तरे लीनं दृष्ट्वा चलितमानसा। वेष्टितार्जुनवस्त्रं तं विद्युत्संघातपिंगलम्
तेव्हा, त्या झाडाच्या फांदीत लपलेल्या त्याला पाहून, तिचे मन अस्वस्थ झाले; तो वीजेच्या झोतासारखा तांबूस आणि अर्जुनाच्या झाडाच्या सालीच्या वस्त्रात गुंडाळलेला होता.
सा ददर्श कपिं तत्र प्रश्रितं प्रियवादिनम्। फुल्लाशोकोत्कराभासं तप्तचामीकरेक्षणम्
तेथे तिने तो वानर पाहिला, तो नम्र होता, गोड बोलणारा होता, फुललेल्या अशोकाच्या फुलांसारखा तेजस्वी, आणि त्याच्या डोळ्यांत वितळलेल्या सोन्यासारखा झळाळ होता.
साथ दृष्ट्वा हरिश्रेष्ठं विनीतवदवस्थितम्। मैथिली चिन्तयामास विस्मयं परमं गता
मग, त्या ठिकाणी आदराने उभा असलेला श्रेष्ठ वानर पाहून, मैथिलीला फारच आश्चर्य वाटले आणि ती विचार करू लागली.
अहो भीममिदं सत्त्वं वानरस्य दुरासदम्। दुर्निरीक्ष्यमिदं मत्वा पुनरेव मुमोह सा
अरे, या वानराचे रूप किती भयंकर आहे, त्याच्याजवळ जाणे अशक्य आहे; त्याच्याकडे पाहणेही कठीण वाटले, म्हणून ती पुन्हा गोंधळली.
विललाप भृशं सीता करुणं भयमोहिता। राम रामेति दुःखार्ता लक्ष्मणेति च भामिनी
सीता भीती आणि गोंधळाने भरून, फार दुःखी होऊन करुणाने रडू लागली; 'राम!' असे हाक मारली, आणि 'लक्ष्मण!' असेही दुःखाने म्हणू लागली.
रुरोद सहसा सीता मन्दमन्दस्वरा सती। साथ दृष्ट्वा हरिवरं विनीतवदुपागतम्। मैथिली चिन्तयामास स्वप्नोऽयमिति भामिनी
अचानक, सीता मंद स्वरात रडू लागली; मग, आदराने जवळ आलेला श्रेष्ठ वानर पाहून, मैथिलीने विचार केला, 'हे तर स्वप्न असावे.'
सा वीक्षमाणा पृथुभुग्नवक्त्रं शाखामृगेन्द्रस्य यथोक्तकारम्। ददर्श पिंगप्रवरं महार्हं वातात्मजं बुद्धिमतां वरिष्ठम्
ती त्या वानरराजाच्या रुंद जबड्याच्या चेहऱ्याकडे पाहत होती, जसा वर्णन केला तसा; तिने तो तांबूस रंगाचा, अत्यंत मौल्यवान, वाऱ्याचा पुत्र, बुद्धिमानांत श्रेष्ठ आहे, असा पाहिला.
सा तं समीक्ष्यैव भृशं विपन्ना गतासुकल्पेव बभूव सीता। चिरेण संज्ञां प्रतिलभ्य चैवं विचिन्तयामास विशालनेत्रा
त्याला पाहून, सीता फारच घाबरली, जणू तिचा जीवच निघून गेला; बऱ्याच वेळाने शुद्धीवर येऊन, ती मोठ्या डोळ्यांनी विचार करू लागली.
स्वप्नो मयायं विकृतोऽद्य दृष्टः शाखामृगः शास्त्रगणैर्निषिद्धः। स्वस्त्यस्तु रामाय सलक्ष्मणाय तथा पितुर्मे जनकस्य राज्ञः
आज मी हा विचित्र वानर स्वप्नात पाहिला, जो स्वप्नशास्त्रानुसार वर्ज्य आहे; राम आणि लक्ष्मण यांना आणि माझ्या वडिलांना, जनक राजाला, कल्याण लाभो.
स्वप्नो हि नायं नहि मेऽस्ति निद्रा शोकेन दुःखेन च पीडितायाः। सुखं हि मे नास्ति यतो विहीना तेनेन्दुपूर्णप्रतिमाननेन
हे स्वप्न नाही, कारण मला झोपच लागत नाही—दुःख आणि शोकाने मी त्रस्त आहे. त्याच्या, पूर्ण चंद्रासारख्या चेहऱ्याच्या विरहाने, मला सुखच उरले नाही.