सीतासंदेशरहितं मामितस्त्वरया गतम्। निर्दहेदपि काकुत्स्थः क्रोधतीव्रेण चक्षुषा
मी इथून घाईघाईने सीतेचा संदेश न घेता गेलो, तर काकुत्स्थ आपल्या प्रचंड रागाने मला नजरेने जाळू शकतो.
यदि वोद्योजयिष्यामि भर्तारं रामकारणात्। व्यर्थमागमनं तस्य ससैन्यस्य भविष्यति
मी जर रामाला तिच्यासाठी कारण न सांगता बोलावलं, तर त्याचं आणि त्याच्या सैन्याचं येणं व्यर्थ जाईल.
अन्तरं त्वहमासाद्य राक्षसीनामवस्थितः। शनैराश्वासयाम्यद्य संतापबहुलामिमाम्
राक्षसींच्या मध्ये योग्य संधी मिळाल्यावर, मी आज या दुःखाने भरलेल्या सीतेला हळूवारपणे धीर देईन.
अहं ह्यतितनुश्चैव वानरश्च विशेषतः। वाचं चोदाहरिष्यामि मानुषीमिह संस्कृताम्
मी खूपच बारीक आहे आणि विशेषतः वानर आहे, म्हणून मी इथे माणसांची नीट बोलली जाणारी भाषा वापरीन.
यदि वाचं प्रदास्यामि द्विजातिरिव संस्कृताम्। रावणं मन्यमाना मां सीता भीता भविष्यति
मी जर द्विजासारखी शुद्ध भाषा बोलली, तर सीता मला रावण समजून घाबरेल.
अवश्यमेव वक्तव्यं मानुषं वाक्यमर्थवत्। मया सान्त्वयितुं शक्या नान्यथेयमनिन्दिता
माझ्या कडून अर्थपूर्ण माणसांचीच भाषा बोलणं आवश्यक आहे; या निष्पापेला दुसऱ्या कोणत्याही प्रकारे धीर देता येणार नाही.
सेयमालोक्य मे रूपं जानकी भाषितं तथा। रक्षोभिस्त्रासिता पूर्वं भूयस्त्रासमुपैष्यति
जानकीने माझं रूप आणि बोलणं पाहिलं, तर आधी राक्षसांनी घाबरवलेली असल्यामुळे ती पुन्हा घाबरेल.
ततो जातपरित्रासा शब्दं कुर्यान्मनस्विनी। जानाना मां विशालाक्षी रावणं कामरूपिणम्
मग ती मोठ्या भीतीने आवाज काढू शकते, आणि मोठ्या डोळ्यांची, समजूतदार सीता मला कामरूपी रावण समजेल.
सीतया च कृते शब्दे सहसा राक्षसीगणः। नानाप्रहरणो घोरः समेयादन्तकोपमः
सीतेने जर आवाज केला, तर ताबडतोब अनेक शस्त्रांनी सज्ज, भीतीदायक अशा राक्षसी एकत्र येतील.
ततो मां सम्परिक्षिप्य सर्वतो विकृताननाः। वधे च ग्रहणे चैव कुर्युर्यत्नं महाबलाः
मग त्या सगळ्या बाजूंनी मला घेरून, विचित्र चेहऱ्यांनी, मला पकडण्यासाठी किंवा मारण्यासाठी जोर लावतील.
तं मां शाखाः प्रशाखाश्च स्कन्धांश्चोत्तमशाखिनाम्। दृष्ट्वा च परिधावन्तं भवेयुः परिशङ्किताः
मी झाडांच्या फांद्या आणि शेंड्यांवरून उड्या मारताना पाहिलं, तर त्या मला पाहून शंका घेतील.
मम रूपं च सम्प्रेक्ष्य वने विचरतो महत्। राक्षस्यो भयवित्रस्ता भवेयुर्विकृतस्वराः
माझं मोठं रूप जंगलात फिरताना पाहून, त्या राक्षसी घाबरून, थरथर कापत, कर्कश आवाजात ओरडतील.
ततः कुर्युः समाह्वानं राक्षस्यो रक्षसामपि। राक्षसेन्द्रनियुक्तानां राक्षसेन्द्रनिवेशने
मग त्या राक्षसी राक्षसाधिपतीच्या राजवाड्यात नेमलेले राक्षसांनाही बोलावतील.
ते शूलशरनिस्त्रिंशविविधायुधपाणयः। आपतेयुर्विमर्देऽस्मिन् वेगेनोद्वेगकारणात्
ते सगळे हातात भाले, बाण, तलवारी आणि विविध शस्त्र घेऊन घाईने, घाबरून या लढाईत धावून येतील.
संरुद्धस्तैस्तु परितो विधमे राक्षसं बलम्। शक्नुयां न तु सम्प्राप्तुं परं पारं महोदधेः
त्यांनी चारही बाजूंनी वेढा घातला तर मला राक्षसांची फौज नष्ट करता येईल, पण मोठ्या समुद्राचा दुसरा किनारा गाठता येणार नाही.
मां वा गृह्णीयुरावृत्य बहवः शीघ्रकारिणः। स्यादियं चागृहीतार्था मम च ग्रहणं भवेत्
अनेक जलद हालचाल करणारे मला वेढून पकडू शकतात; मग हे काम पूर्ण होणार नाही आणि मी पकडला जाईन.
उद्देशे नष्टमार्गेऽस्मिन् राक्षसैः परिवारिते। सागरेण परिक्षिप्ते गुप्ते वसति जानकी
इथे वाट हरवली आहे, राक्षसांनी वेढा घातला आहे, समुद्राने चारही बाजूंनी घेरलं आहे, अशा ठिकाणी जानकी लपून राहत आहे.
विशस्ते वा गृहीते वा रक्षोभिर्मयि संयुगे। नान्यं पश्यामि रामस्य सहायं कार्यसाधने
लढाईत राक्षसांनी मला मारलं किंवा पकडलं तर रामाच्या कार्यात मदत करणारा दुसरा कोणीच मला दिसत नाही.
विमृशंश्च न पश्यामि यो हते मयि वानरः। शतयोजनविस्तीर्णं लङ्घयेत महोदधिम्
मी नीट विचार केला, तर माझ्या मृत्यूनंतर शंभर योजन रुंदीचा हा मोठा समुद्र ओलांडू शकेल असा दुसरा वानर मला दिसत नाही.
कामं हन्तुं समर्थोऽस्मि सहस्राण्यपि रक्षसाम्। न तु शक्ष्याम्यहं प्राप्तुं परं पारं महोदधेः
मला हजारो राक्षसांना मारता येईल, पण तरीही या मोठ्या समुद्राचा दुसरा किनारा गाठता येणार नाही.
एष दोषो महान् हि स्यान्मम सीताभिभाषणे। प्राणत्यागश्च वैदेह्या भवेदनभिभाषणे
सीतेशी बोललो तर माझी मोठी चूक होईल; पण न बोललो तर वैदेही प्राण सोडू शकते.
भूताश्चार्था विरुध्यन्त देशकालविरोधिताः। विक्लवं दूतमासाद्य तमः सूर्योदये यथा
योग्य वेळ आणि जागा नसल्याने हेतू अपयशी होतात, जसं गोंधळलेल्या दूताला भेटल्यावर सूर्य उगवल्यावर अंधार नाहीसा होतो.
अर्थानर्थान्तरे बुद्धिर्निश्चितापि न शोभते। घातयन्ति हि कार्याणि दूताः पण्डितमानिनः
फायद्याऐवजी तोटा होईल असा विचार जरी पक्का केला तरी तो शोभत नाही; स्वतःला शहाणे समजणारे दूत अनेकदा काम बिघडवतात.
न विनश्येत् कथं कार्यं वैक्लव्यं न कथं मम। लङ्घनं च समुद्रस्य कथं नु न वृथा भवेत्
काम कसं फसणार नाही, माझं मन कसं खचणार नाही, आणि मी समुद्र ओलांडणं कसं व्यर्थ जाणार नाही, हे कसं होईल?
कथं नु खलु वाक्यं मे शृणुयान्नोद्विजेत च। इति संचिन्त्य हनुमांश्चकार मतिमान् मतिम्
ती माझं बोलणं ऐकेल आणि घाबरणार नाही, असं कसं होईल? असं विचार करून हनुमानाने मनाशी ठरवलं.
राममक्लिष्टकर्माणं सुबन्धुमनुकीर्तयन्। नैनामुद्वेजयिष्यामि तद्बन्धुगतचेतनाम्
रामाचे निष्कलंक आणि दृढ कृत्य सांगून, दुःखाने ग्रस्त असलेल्या तिला मी घाबरवणार नाही.
इक्ष्वाकूणां वरिष्ठस्य रामस्य विदितात्मनः। शुभानि धर्मयुक्तानि वचनानि समर्पयन्
इक्ष्वाकू कुळातील श्रेष्ठ, स्वतःला ओळखणाऱ्या रामाचे शुभ आणि धर्मयुक्त शब्द मी तिला सांगीन.
श्रावयिष्यामि सर्वाणि मधुरां प्रब्रुवन् गिरम्। श्रद्धास्यति यथा सीता तथा सर्वं समादधे
मी तिला सगळं सांगीन, गोड शब्दात बोलून; सीता विश्वास ठेवेल, असं मी सगळं नीट जमवीन.
इति स बहुविधं महाप्रभावो जगतिपतेः प्रमदामवेक्षमाणः। मधुरमवितथं जगाद वाक्यं द्रुमविटपान्तरमास्थितो हनूमान्
असा विचार करून, जगाचा स्वामी ज्याच्या प्रियतमेवर लक्ष ठेवून, महाबली हनुमान झाडाच्या फांदीआडून गोड आणि खरी वाणी बोलला.
thumb|एकत्रिंशः सर्गः श्रूयताम्|center श्रीमद्वाल्मीकियरामायणे सुन्दरकाण्डे एकत्रिंशः सर्गः ॥५-
आता श्रीमद्वाल्मीकी रामायणातील सुंदरकांडातील एकतीसावा सर्ग ऐका.