चारेण तु सुयुक्तेन शत्रोः शक्तिमवेक्षता। गूढेन चरता तावदवेक्षितमिदं मया
शत्रूची ताकद जाणून घेण्यासाठी, गुप्तपणे वावरत असताना, मी हे सर्व नीट पाहिले.
राक्षसानां विशेषश्च पुरी चेयं निरीक्षिता। राक्षसाधिपतेरस्य प्रभावो रावणस्य च
राक्षसांचे वेगळेपण, ही नगरी, आणि राक्षसाधिपती रावणाची सत्ता, मी सर्व नीट पाहिली.
यथा तस्याप्रमेयस्य सर्वसत्त्वदयावतः। समाश्वासयितुं भार्यां पतिदर्शनकांक्षिणीम्
सर्व सत्त्वांवर दया असलेल्या त्या अपरिमित रामाच्या पत्नीला, जी पतीच्या दर्शनाची आस धरून आहे, मी कसे धीर द्यावा?
अहमाश्वासयाम्येनां पूर्णचन्द्रनिभाननाम्। अदृष्टदुःखां दुःखस्य न ह्यन्तमधिगच्छतीम्
पूर्ण चंद्रासारखे मुख असलेल्या, कधीच दुःख न पाहिलेल्या आणि दुःखाचा शेवट न सापडलेल्या तिला मी धीर देईन.
यदि ह्यहं सतीमेनां शोकोपहतचेतनाम्। अनाश्वास्य गमिष्यामि दोषवद् गमनं भवेत्
जर मी या सतीला, जी दुःखाने व्याकुळ झाली आहे, धीर न देता निघून गेलो, तर माझं जाणं चुकीचं ठरेल.
गते हि मयि तत्रेयं राजपुत्री यशस्विनी। परित्राणमपश्यन्ती जानकी जीवितं त्यजेत्
मी इथून गेलो, आणि ही कीर्तीमान राजकन्या जानकी तिला कुठेच आधार नाही असं पाहिलं, तर ती आपलं प्राण सोडू शकते.
यथा च स महाबाहुः पूर्णचन्द्रनिभाननः। समाश्वासयितुं न्याय्यः सीतादर्शनलालसः
जसा तो बलवान, पूर्णचंद्रासारखा तेजस्वी चेहरा असलेला, सीतेला भेटायला आणि तिला धीर द्यायला योग्यच आहे, तसंच मला वाटतं.
निशाचरीणां प्रत्यक्षमक्षमं चाभिभाषितम्। कथं नु खलु कर्तव्यमिदं कृच्छ्रगतो ह्यहम्
रात्रीच्या या राक्षसी स्त्रिया जे बोलतात ते सहन करणं कठीण आहे; या कठीण प्रसंगी मी काय करावं हेच समजत नाही.
अनेन रात्रिशेषेण यदि नाश्वास्यते मया। सर्वथा नास्ति संदेहः परित्यक्ष्यति जीवितम्
या उरलेल्या रात्रीत मी तिला धीर दिला नाही, तर ती नक्कीच आपलं प्राण सोडेल, यात शंका नाही.
रामस्तु यदि पृच्छेन्मां किं मां सीताब्रवीद्वचः। किमहं तं प्रतिब्रूयामसम्भाष्य सुमध्यमाम्
रामाने मला विचारलं, 'सीतेने तुला काय सांगितलं?' तर मी त्या सुंदर स्त्रीशी न बोलता त्याला काय उत्तर देऊ?
सीतासंदेशरहितं मामितस्त्वरया गतम्। निर्दहेदपि काकुत्स्थः क्रोधतीव्रेण चक्षुषा
मी इथून घाईघाईने सीतेचा संदेश न घेता गेलो, तर काकुत्स्थ आपल्या प्रचंड रागाने मला नजरेने जाळू शकतो.
यदि वोद्योजयिष्यामि भर्तारं रामकारणात्। व्यर्थमागमनं तस्य ससैन्यस्य भविष्यति
मी जर रामाला तिच्यासाठी कारण न सांगता बोलावलं, तर त्याचं आणि त्याच्या सैन्याचं येणं व्यर्थ जाईल.
अन्तरं त्वहमासाद्य राक्षसीनामवस्थितः। शनैराश्वासयाम्यद्य संतापबहुलामिमाम्
राक्षसींच्या मध्ये योग्य संधी मिळाल्यावर, मी आज या दुःखाने भरलेल्या सीतेला हळूवारपणे धीर देईन.
अहं ह्यतितनुश्चैव वानरश्च विशेषतः। वाचं चोदाहरिष्यामि मानुषीमिह संस्कृताम्
मी खूपच बारीक आहे आणि विशेषतः वानर आहे, म्हणून मी इथे माणसांची नीट बोलली जाणारी भाषा वापरीन.
यदि वाचं प्रदास्यामि द्विजातिरिव संस्कृताम्। रावणं मन्यमाना मां सीता भीता भविष्यति
मी जर द्विजासारखी शुद्ध भाषा बोलली, तर सीता मला रावण समजून घाबरेल.
अवश्यमेव वक्तव्यं मानुषं वाक्यमर्थवत्। मया सान्त्वयितुं शक्या नान्यथेयमनिन्दिता
माझ्या कडून अर्थपूर्ण माणसांचीच भाषा बोलणं आवश्यक आहे; या निष्पापेला दुसऱ्या कोणत्याही प्रकारे धीर देता येणार नाही.
सेयमालोक्य मे रूपं जानकी भाषितं तथा। रक्षोभिस्त्रासिता पूर्वं भूयस्त्रासमुपैष्यति
जानकीने माझं रूप आणि बोलणं पाहिलं, तर आधी राक्षसांनी घाबरवलेली असल्यामुळे ती पुन्हा घाबरेल.
ततो जातपरित्रासा शब्दं कुर्यान्मनस्विनी। जानाना मां विशालाक्षी रावणं कामरूपिणम्
मग ती मोठ्या भीतीने आवाज काढू शकते, आणि मोठ्या डोळ्यांची, समजूतदार सीता मला कामरूपी रावण समजेल.
सीतया च कृते शब्दे सहसा राक्षसीगणः। नानाप्रहरणो घोरः समेयादन्तकोपमः
सीतेने जर आवाज केला, तर ताबडतोब अनेक शस्त्रांनी सज्ज, भीतीदायक अशा राक्षसी एकत्र येतील.
ततो मां सम्परिक्षिप्य सर्वतो विकृताननाः। वधे च ग्रहणे चैव कुर्युर्यत्नं महाबलाः
मग त्या सगळ्या बाजूंनी मला घेरून, विचित्र चेहऱ्यांनी, मला पकडण्यासाठी किंवा मारण्यासाठी जोर लावतील.
तं मां शाखाः प्रशाखाश्च स्कन्धांश्चोत्तमशाखिनाम्। दृष्ट्वा च परिधावन्तं भवेयुः परिशङ्किताः
मी झाडांच्या फांद्या आणि शेंड्यांवरून उड्या मारताना पाहिलं, तर त्या मला पाहून शंका घेतील.
मम रूपं च सम्प्रेक्ष्य वने विचरतो महत्। राक्षस्यो भयवित्रस्ता भवेयुर्विकृतस्वराः
माझं मोठं रूप जंगलात फिरताना पाहून, त्या राक्षसी घाबरून, थरथर कापत, कर्कश आवाजात ओरडतील.
ततः कुर्युः समाह्वानं राक्षस्यो रक्षसामपि। राक्षसेन्द्रनियुक्तानां राक्षसेन्द्रनिवेशने
मग त्या राक्षसी राक्षसाधिपतीच्या राजवाड्यात नेमलेले राक्षसांनाही बोलावतील.
ते शूलशरनिस्त्रिंशविविधायुधपाणयः। आपतेयुर्विमर्देऽस्मिन् वेगेनोद्वेगकारणात्
ते सगळे हातात भाले, बाण, तलवारी आणि विविध शस्त्र घेऊन घाईने, घाबरून या लढाईत धावून येतील.
संरुद्धस्तैस्तु परितो विधमे राक्षसं बलम्। शक्नुयां न तु सम्प्राप्तुं परं पारं महोदधेः
त्यांनी चारही बाजूंनी वेढा घातला तर मला राक्षसांची फौज नष्ट करता येईल, पण मोठ्या समुद्राचा दुसरा किनारा गाठता येणार नाही.
मां वा गृह्णीयुरावृत्य बहवः शीघ्रकारिणः। स्यादियं चागृहीतार्था मम च ग्रहणं भवेत्
अनेक जलद हालचाल करणारे मला वेढून पकडू शकतात; मग हे काम पूर्ण होणार नाही आणि मी पकडला जाईन.
उद्देशे नष्टमार्गेऽस्मिन् राक्षसैः परिवारिते। सागरेण परिक्षिप्ते गुप्ते वसति जानकी
इथे वाट हरवली आहे, राक्षसांनी वेढा घातला आहे, समुद्राने चारही बाजूंनी घेरलं आहे, अशा ठिकाणी जानकी लपून राहत आहे.
विशस्ते वा गृहीते वा रक्षोभिर्मयि संयुगे। नान्यं पश्यामि रामस्य सहायं कार्यसाधने
लढाईत राक्षसांनी मला मारलं किंवा पकडलं तर रामाच्या कार्यात मदत करणारा दुसरा कोणीच मला दिसत नाही.
विमृशंश्च न पश्यामि यो हते मयि वानरः। शतयोजनविस्तीर्णं लङ्घयेत महोदधिम्
मी नीट विचार केला, तर माझ्या मृत्यूनंतर शंभर योजन रुंदीचा हा मोठा समुद्र ओलांडू शकेल असा दुसरा वानर मला दिसत नाही.
कामं हन्तुं समर्थोऽस्मि सहस्राण्यपि रक्षसाम्। न तु शक्ष्याम्यहं प्राप्तुं परं पारं महोदधेः
मला हजारो राक्षसांना मारता येईल, पण तरीही या मोठ्या समुद्राचा दुसरा किनारा गाठता येणार नाही.