छायावैगुण्यमात्रं तु शङ्के दुःखमुपस्थितम्। अदुःखार्हामिमां देवीं वैहायसमुपस्थिताम्
फक्त तिच्या सावलीत थोडासा दोष वाटतो; आकाशातून आलेल्या या देवीवर, जी दुःखाला पात्र नाही, दुःख आले आहे.
अर्थसिद्धिं तु वैदेह्याः पश्याम्यहमुपस्थिताम्। राक्षसेन्द्रविनाशं च विजयं राघवस्य च
मला दिसते की वैदेहीचे उद्दिष्ट साध्य होण्याची वेळ आली आहे, राक्षसाधिपतीचा नाश आणि राघवाचा विजय जवळ आला आहे.
निमित्तभूतमेतत् तु श्रोतुमस्या महत् प्रियम्। दृश्यते च स्फुरच्चक्षुः पद्मपत्रमिवायतम्
हे एक शुभ लक्षण आहे—तिला इतके आनंददायक ऐकायला मिळत आहे; तिचे कमळाच्या पाकळीसारखे मोठे डोळे थरथरत आहेत.
ईषद्धि हृषितो वास्या दक्षिणाया ह्यदक्षिणः। अकस्मादेव वैदेह्या बाहुरेकः प्रकम्पते
वैदेहीचा उजवा हात, जो नेहमी शांत असतो, तो आता कारण नसताना हलकेच थरथरत आहे, आणि फक्त एकच हात हलतो आहे.
करेणुहस्तप्रतिमः सव्यश्चोरुरनुत्तमः। वेपन् कथयतीवास्या राघवं पुरतः स्थितम्
तिची डावीकडची सुंदर जांघ, जी हत्तीच्या सोंडेप्रमाणे आहे, थरथरत आहे, जणू काही राघव समोर उभा आहे असे सांगतेय.
पक्षी च शाखानिलयं प्रविष्टः पुनः पुनश्चोत्तमसान्त्ववादी। सुस्वागतां वाचमुदीरयाणः पुनः पुनश्चोदयतीव हृष्टः
एक पक्षी, फांद्यांमधल्या घरट्यात जाऊन, पुन्हा पुन्हा शुभ आणि दिलासा देणारे शब्द काढतो, जणू आनंदाने तिला वारंवार प्रोत्साहन देतो.
ततः सा ह्रीमती बाला भर्तुर्विजयहर्षिता। अवोचद् यदि तत् तथ्यं भवेयं शरणं हि वः
मग ती लाजाळू, तरुणी, पतीच्या विजयाने आनंदित होऊन म्हणाली—'हे खरे असेल तर, मी नक्कीच तुमचे आश्रयस्थान होईन.'
thumb|अष्टाविंशः सर्गः श्रूयताम्|center श्रीमद्वाल्मीकियरामायणे सुन्दरकाण्डे अष्टाविंशः सर्गः ॥५-
श्रीमद्वाल्मीकी रामायणातील सुंदरकांडाचा अठ्ठाविसावा सर्ग ऐका.
सा राक्षसेन्द्रस्य वचो निशम्य तद् रावणस्याप्रियमप्रियार्ता। सीता वितत्रास यथा वनान्ते सिंहाभिपन्ना गजराजकन्या
राक्षसांचा राजा रावण याची ती कठोर आणि मनाला वेदना देणारी वचने ऐकून, सीतेच्या मनात भीती दाटून आली. जणू वनाच्या टोकावर सिंहाने हल्ला केलेल्या गजराजाच्या मुलीप्रमाणे ती घाबरली.
सा राक्षसीमध्यगता च भीरु- र्वाग्भिर्भृशं रावणतर्जिता च। कान्तारमध्ये विजने विसृष्टा बालेव कन्या विललाप सीता
राक्षसींनी वेढलेली, भीतीने थरथरणारी आणि रावणाच्या धमक्यांनी त्रस्त झालेली सीता, एकटीच निर्जन अरण्यात टाकलेल्या लहान मुलीसारखी हंबरडा फोडू लागली.
सत्यं बतेदं प्रवदन्ति लोके नाकालमृत्युर्भवतीति सन्तः। यत्राहमेवं परिभर्त्स्यमाना जीवामि यस्मात् क्षणमप्यपुण्या
खरंच, लोक म्हणतात ते सत्य आहे—सज्जनांना अकाली मृत्यू येत नाही. कारण मी इतक्या अपमानास्पद वागणुकीनंतरही, अशा अपुण्य असतानाही, अजूनही क्षणभर जिवंत आहे.
सुखाद् विहीनं बहुदुःखपूर्ण- मिदं तु नूनं हृदयं स्थिरं मे। विदीर्यते यन्न सहस्रधाद्य वज्राहतं शृंगमिवाचलस्य
माझं हृदय खरंच खूप कठोर आहे, कारण सुख हरवून आणि दुःखाने भरलेलं असूनही, आज ते हजार तुकड्यांत का फुटत नाही? जणू वज्राने फोडलेल्या पर्वतशिखरासारखं.
नैवास्ति नूनं मम दोषमत्र वध्याहमस्याप्रियदर्शनस्य। भावं न चास्याहमनुप्रदातु- मलं द्विजो मन्त्रमिवाद्विजाय
या सगळ्यात माझा काहीच दोष नाही, तरीही ज्याला मी अप्रिय वाटते त्याच्या हातून माझा वध होणार. मी माझ्या मनातलं त्याला सांगूही शकत नाही, जसं द्विजाने अनधिकार्याला मंत्र सांगू नये.
तस्मिन्ननागच्छति लोकनाथे गर्भस्थजन्तोरिव शल्यकृन्तः। नूनं ममांगान्यचिरादनार्यः शस्त्रैः शितैश्छेत्स्यति राक्षसेन्द्रः
जगाचा स्वामी इथे येत नाही म्हणून, लवकरच राक्षसांचा राजा माझ्या अंगावर निर्दयीपणे तीक्ष्ण शस्त्रांनी वार करेल, जणू गर्भातल्या जीवाला काट्याने होणाऱ्या वेदनेप्रमाणे.
दुःखं बतेदं ननु दुःखिताया मासौ चिरायाभिगमिष्यतो द्वौ। बद्धस्य वध्यस्य यथा निशान्ते राजोपरोधादिव तस्करस्य
हे दुःख तर आधीच दुःखी असलेल्या माझ्यासाठी फारच मोठं आहे, कारण अजून दोन महिने त्याच्या येण्यास लागणार. जणू रात्रीच्या शेवटी राजा फाशी देणार असलेल्या बांधलेल्या चोरासारखं.
हा राम हा लक्ष्मण हा सुमित्रे हा राममातः सह मे जनन्यः। एषा विपद्याम्यहमल्पभाग्या महार्णवे नौरिव मूढवाता
हाय राम! हाय लक्ष्मण! हाय सुमित्रे! हाय रामाची आई, माझ्या आईसह! मी अल्पभाग्यवती, मोठ्या समुद्रात भरकटलेल्या आणि वाऱ्याने गोंधळलेल्या नौकेप्रमाणे बुडत आहे.
तरस्विनौ धारयता मृगस्य सत्त्वेन रूपं मनुजेन्द्रपुत्रौ। नूनं विशस्तौ मम कारणात् तौ सिंहर्षभौ द्वाविव वैद्युतेन
नक्कीच, मृगाच्या रूपात असलेल्या त्या प्राण्याच्या सामर्थ्यामुळे, मनुष्यराजाच्या दोन पुत्रांना—माझ्या कारणास्तव—ठार मारण्यात आलं असावं. जणू दोन सिंहांना वीजेने ठार केल्यासारखं.
नूनं स कालो मृगरूपधारी मामल्पभाग्यां लुलुभे तदानीम्। यत्रार्यपुत्रौ विससर्ज मूढा रामानुजं लक्ष्मणपूर्वजं च
नक्कीच, त्या काळानेच मृगरूप धारण करून मला, या अल्पभाग्यवतीला, फसवलं. म्हणूनच मी त्या आर्यपुत्रांना—राम आणि त्याचा लहान भाऊ लक्ष्मण—माझ्या मूर्खपणामुळे दूर पाठवलं.
हा राम सत्यव्रत दीर्घबाहो हा पूर्णचन्द्रप्रतिमानवक्त्र। हा जीवलोकस्य हितः प्रियश्च वध्यां न मां वेत्सि हि राक्षसानाम्
हाय राम, सत्यप्रतिज्ञा, दीर्घबाहू! हाय, ज्याचं मुख पूर्णचंद्रासारखं आहे! हाय, सर्व जीवांचा हितकारी आणि प्रिय! तुला माहीतच नाही की मी राक्षसांच्या हाती मृत्युदंडाची आहे.
अनन्यदेवत्वमियं क्षमा च भूमौ च शय्या नियमश्च धर्मे। पतिव्रतात्वं विफलं ममेदं कृतं कृतघ्नेष्विव मानुषाणाम्
फक्त तुझ्यावरच असलेली माझी भक्ती, ही सहनशीलता, जमिनीवरची शय्या, धर्माचं पालन—हे सर्व पतीपरायणत्व माझं व्यर्थ गेलं, जसं कृतघ्न माणसांवर केलेली कृपा फळत नाही.
मोघो हि धर्मश्चरितो ममायं तथैकपत्नीत्वमिदं निरर्थकम्। या त्वां न पश्यामि कृशा विवर्णा हीना त्वया संगमने निराशा
खरंच, माझं धर्माचरण व्यर्थ गेलं आणि एकपत्नीव्रतही निरर्थक ठरलं, कारण मी तुला पाहू शकत नाही—मी कृश, मलिन, आणि तुझ्या संगाच्या आशेपासून वंचित आहे.
पितुर्निदेशं नियमेन कृत्वा वनान्निवृत्तश्चरितव्रतश्च। स्त्रीभिस्तु मन्ये विपुलेक्षणाभिः संरंस्यसे वीतभयः कृतार्थः
तू वडिलांचा आदेश काटेकोरपणे पाळून, वनातून परत येऊन, व्रत पूर्ण केल्यावर, मी असं वाटतं, की तू निर्भय आणि कृतार्थ होऊन, मोठ्या डोळ्यांच्या स्त्रियांमध्ये रममाण होशील.
अहं तु राम त्वयि जातकामा चिरं विनाशाय निबद्धभावा। मोघं चरित्वाथ तपो व्रतं च त्यक्ष्यामि धिग्जीवितमल्पभाग्याम्
पण मी, हे राम, तुझ्यावर प्रेम करणारी आणि फार दिवसांपासून विनाशाला बांधलेली, व्यर्थ तप आणि व्रत आचरून, हे अल्पभाग्याचं दुःखद जीवन सोडून देईन.
संजीवितं क्षिप्रमहं त्यजेयं विषेण शस्त्रेण शितेन वापि। विषस्य दाता न तु मेऽस्ति कश्चि- च्छस्त्रस्य वा वेश्मनि राक्षसस्य
मी हे जीवन पटकन विषाने किंवा तीक्ष्ण शस्त्राने संपवू शकते, पण या राक्षसाच्या घरात मला ना विष देणारा आहे, ना शस्त्र मिळवून देणारा.
शोकाभितप्ता बहुधा विचिन्त्य सीताथ वेणीग्रथनं गृहीत्वा। उद्बद्ध्य वेण्युद्ग्रथनेन शीघ्र- महं गमिष्यामि यमस्य मूलम्
अनेक प्रकारे विचार करत, दुःखाने व्याकुळ झालेली सीता, मग आपल्या वेणीचा गाठ हातात धरते आणि ठरवते—'या वेणीने मी लवकरच यमाच्या घरात जाईन.'
उपस्थिता सा मृदुसर्वगात्री शाखां गृहीत्वा च नगस्य तस्य। तस्यास्तु रामं परिचिन्तयन्त्या रामानुजं स्वं च कुलं शुभांग्याः
मऊशारिर असलेली ती, त्या झाडाची फांदी धरून उभी राहिली; आणि शुभांग असलेली ती, राम, लक्ष्मण आणि आपल्या घरच्यांचा विचार करू लागली.
तस्या विशोकानि तदा बहूनि धैर्यार्जितानि प्रवराणि लोके। प्रादुर्निमित्तानि तदा बभूवुः पुरापि सिद्धान्युपलक्षितानि
त्या वेळी तिच्या मनात धैर्याने मिळवलेल्या, जगात प्रसिद्ध अशा अनेक शुभ शकुन प्रकट झाले, जे पूर्वीही सिद्ध लोकांनी ओळखले होते.
thumb|एकोनत्रिंशः सर्गः श्रूयताम्|center श्रीमद्वाल्मीकियरामायणे सुन्दरकाण्डे एकोनत्रिंशः सर्गः ॥५-
श्रीमद्वाल्मीकी रामायणातील सुंदरकांडातील एकोणतीसावा सर्ग ऐका.
तथागतां तां व्यथितामनिन्दितां व्यतीतहर्षां परिदीनमानसाम्। शुभां निमित्तानि शुभानि भेजिरे नरं श्रिया जुष्टमिवोपसेविनः
ती आली होती, दुःखी होती, निर्दोष होती, आनंद हरवलेला होता, मन खचलेले होते. अशा वेळी, जसा भाग्यवान माणसाजवळ शुभ शकुन येतात, तसे तिच्याजवळ शुभ शकुन आले.
तस्याः शुभं वाममरालपक्ष्म- राज्यावृतं कृष्णविशालशुक्लम्। प्रास्पन्दतैकं नयनं सुकेश्या मीनाहतं पद्ममिवाभिताम्रम्
सुंदर केसांची ती, तिच्या डाव्या डोळ्याच्या लांब पापण्या, काळ्या आणि मोठ्या पांढऱ्या डोळ्यांनी वेढलेला, माशाने हलवलेल्या लाल कमळासारखा हलू लागला.