लङ्का दृष्टा मया स्वप्ने रावणेनाभिरक्षिता। दग्धा रामस्य दूतेन वानरेण तरस्विना
माझ्या स्वप्नात मला लंका दिसली, रावणाने जपलेली, आणि रामाच्या वेगवान वानर दूताने जाळलेली.
पीत्वा तैलं प्रमत्ताश्च प्रहसन्त्यो महास्वनाः। लङ्कायां भस्मरूक्षायां सर्वा राक्षसयोषितः
तेल प्यायल्या नंतर, नशेत आणि मोठ्याने हसत, लंकेतल्या सर्व राक्षसी स्त्रिया राखेने माखलेल्या दिसल्या.
कुम्भकर्णादयश्चेमे सर्वे राक्षसपुंगवाः। रक्तं निवसनं गृह्य प्रविष्टा गोमयह्रदम्
कुंभकर्ण आणि इतर सर्व मोठे राक्षस, लाल वस्त्रे घेऊन, गायीच्या शेणाच्या तळ्यात शिरले.
अपगच्छत पश्यध्वं सीतामाप्नोति राघवः। घातयेत् परमामर्षी युष्मान् सार्धं हि राक्षसैः
सगळे निघून जा, स्वतः पाहा—राघव सीतेला मिळवणारच; तो प्रचंड रागाने तुम्हा सर्वांना राक्षसांसह संपवेल.
प्रियां बहुमतां भार्यां वनवासमनुव्रताम्। भर्त्सितां तर्जितां वापि नानुमंस्यति राघवः
आपली प्रिय, मानलेली, वनवासात निष्ठावान पत्नी जर अपमानित किंवा धमकावली गेली, तर राघव कधीच ते सहन करणार नाही.
तदलं क्रूरवाक्यैश्च सान्त्वमेवाभिधीयताम्। अभियाचाम वैदेहीमेतद्धि मम रोचते
आता पुरे, कठोर बोलू नका; फक्त गोड शब्द बोला. आपण वैदेहीला विनंती करूया—हेच मला योग्य वाटते.
यस्या ह्येवंविधः स्वप्नो दुःखितायाः प्रदृश्यते। सा दुःखैर्बहुभिर्मुक्ता प्रियं प्राप्नोत्यनुत्तमम्
जिच्या स्वप्नात असे काही दिसते, ती दुःखात असली तरी, अनेक दुःखांतून मुक्त होऊन, तिला आपला प्रिय मिळेल.
भर्त्सितामपि याचध्वं राक्षस्यः किं विवक्षया। राघवाद्धि भयं घोरं राक्षसानामुपस्थितम्
ती अपमानित झाली असली तरी, राक्षसीनो, तिची विनंती करा; आणखी काही बोलण्यात अर्थ नाही. राघवाकडून मोठे भय राक्षसांवर आले आहे.
प्रणिपातप्रसन्ना हि मैथिली जनकात्मजा। अलमेषा परित्रातुं राक्षस्यो महतो भयात्
जनकनंदिनी मैथिली नम्रतेने सहज प्रसन्न होते; तीच मोठ्या संकटातून राक्षसींचे रक्षण करू शकते.
अपि चास्या विशालाक्ष्या न किंचिदुपलक्षये। विरूपमपि चांगेषु सुसूक्ष्ममपि लक्षणम्
या विशाल नेत्रांच्या स्त्रीच्या अंगावर मला कुठेही, अगदी लहानसुद्धा, कोणताही दोष किंवा खुण दिसत नाही.
छायावैगुण्यमात्रं तु शङ्के दुःखमुपस्थितम्। अदुःखार्हामिमां देवीं वैहायसमुपस्थिताम्
फक्त तिच्या सावलीत थोडासा दोष वाटतो; आकाशातून आलेल्या या देवीवर, जी दुःखाला पात्र नाही, दुःख आले आहे.
अर्थसिद्धिं तु वैदेह्याः पश्याम्यहमुपस्थिताम्। राक्षसेन्द्रविनाशं च विजयं राघवस्य च
मला दिसते की वैदेहीचे उद्दिष्ट साध्य होण्याची वेळ आली आहे, राक्षसाधिपतीचा नाश आणि राघवाचा विजय जवळ आला आहे.
निमित्तभूतमेतत् तु श्रोतुमस्या महत् प्रियम्। दृश्यते च स्फुरच्चक्षुः पद्मपत्रमिवायतम्
हे एक शुभ लक्षण आहे—तिला इतके आनंददायक ऐकायला मिळत आहे; तिचे कमळाच्या पाकळीसारखे मोठे डोळे थरथरत आहेत.
ईषद्धि हृषितो वास्या दक्षिणाया ह्यदक्षिणः। अकस्मादेव वैदेह्या बाहुरेकः प्रकम्पते
वैदेहीचा उजवा हात, जो नेहमी शांत असतो, तो आता कारण नसताना हलकेच थरथरत आहे, आणि फक्त एकच हात हलतो आहे.
करेणुहस्तप्रतिमः सव्यश्चोरुरनुत्तमः। वेपन् कथयतीवास्या राघवं पुरतः स्थितम्
तिची डावीकडची सुंदर जांघ, जी हत्तीच्या सोंडेप्रमाणे आहे, थरथरत आहे, जणू काही राघव समोर उभा आहे असे सांगतेय.
पक्षी च शाखानिलयं प्रविष्टः पुनः पुनश्चोत्तमसान्त्ववादी। सुस्वागतां वाचमुदीरयाणः पुनः पुनश्चोदयतीव हृष्टः
एक पक्षी, फांद्यांमधल्या घरट्यात जाऊन, पुन्हा पुन्हा शुभ आणि दिलासा देणारे शब्द काढतो, जणू आनंदाने तिला वारंवार प्रोत्साहन देतो.
ततः सा ह्रीमती बाला भर्तुर्विजयहर्षिता। अवोचद् यदि तत् तथ्यं भवेयं शरणं हि वः
मग ती लाजाळू, तरुणी, पतीच्या विजयाने आनंदित होऊन म्हणाली—'हे खरे असेल तर, मी नक्कीच तुमचे आश्रयस्थान होईन.'
thumb|अष्टाविंशः सर्गः श्रूयताम्|center श्रीमद्वाल्मीकियरामायणे सुन्दरकाण्डे अष्टाविंशः सर्गः ॥५-
श्रीमद्वाल्मीकी रामायणातील सुंदरकांडाचा अठ्ठाविसावा सर्ग ऐका.
सा राक्षसेन्द्रस्य वचो निशम्य तद् रावणस्याप्रियमप्रियार्ता। सीता वितत्रास यथा वनान्ते सिंहाभिपन्ना गजराजकन्या
राक्षसांचा राजा रावण याची ती कठोर आणि मनाला वेदना देणारी वचने ऐकून, सीतेच्या मनात भीती दाटून आली. जणू वनाच्या टोकावर सिंहाने हल्ला केलेल्या गजराजाच्या मुलीप्रमाणे ती घाबरली.
सा राक्षसीमध्यगता च भीरु- र्वाग्भिर्भृशं रावणतर्जिता च। कान्तारमध्ये विजने विसृष्टा बालेव कन्या विललाप सीता
राक्षसींनी वेढलेली, भीतीने थरथरणारी आणि रावणाच्या धमक्यांनी त्रस्त झालेली सीता, एकटीच निर्जन अरण्यात टाकलेल्या लहान मुलीसारखी हंबरडा फोडू लागली.
सत्यं बतेदं प्रवदन्ति लोके नाकालमृत्युर्भवतीति सन्तः। यत्राहमेवं परिभर्त्स्यमाना जीवामि यस्मात् क्षणमप्यपुण्या
खरंच, लोक म्हणतात ते सत्य आहे—सज्जनांना अकाली मृत्यू येत नाही. कारण मी इतक्या अपमानास्पद वागणुकीनंतरही, अशा अपुण्य असतानाही, अजूनही क्षणभर जिवंत आहे.
सुखाद् विहीनं बहुदुःखपूर्ण- मिदं तु नूनं हृदयं स्थिरं मे। विदीर्यते यन्न सहस्रधाद्य वज्राहतं शृंगमिवाचलस्य
माझं हृदय खरंच खूप कठोर आहे, कारण सुख हरवून आणि दुःखाने भरलेलं असूनही, आज ते हजार तुकड्यांत का फुटत नाही? जणू वज्राने फोडलेल्या पर्वतशिखरासारखं.
नैवास्ति नूनं मम दोषमत्र वध्याहमस्याप्रियदर्शनस्य। भावं न चास्याहमनुप्रदातु- मलं द्विजो मन्त्रमिवाद्विजाय
या सगळ्यात माझा काहीच दोष नाही, तरीही ज्याला मी अप्रिय वाटते त्याच्या हातून माझा वध होणार. मी माझ्या मनातलं त्याला सांगूही शकत नाही, जसं द्विजाने अनधिकार्याला मंत्र सांगू नये.
तस्मिन्ननागच्छति लोकनाथे गर्भस्थजन्तोरिव शल्यकृन्तः। नूनं ममांगान्यचिरादनार्यः शस्त्रैः शितैश्छेत्स्यति राक्षसेन्द्रः
जगाचा स्वामी इथे येत नाही म्हणून, लवकरच राक्षसांचा राजा माझ्या अंगावर निर्दयीपणे तीक्ष्ण शस्त्रांनी वार करेल, जणू गर्भातल्या जीवाला काट्याने होणाऱ्या वेदनेप्रमाणे.
दुःखं बतेदं ननु दुःखिताया मासौ चिरायाभिगमिष्यतो द्वौ। बद्धस्य वध्यस्य यथा निशान्ते राजोपरोधादिव तस्करस्य
हे दुःख तर आधीच दुःखी असलेल्या माझ्यासाठी फारच मोठं आहे, कारण अजून दोन महिने त्याच्या येण्यास लागणार. जणू रात्रीच्या शेवटी राजा फाशी देणार असलेल्या बांधलेल्या चोरासारखं.
हा राम हा लक्ष्मण हा सुमित्रे हा राममातः सह मे जनन्यः। एषा विपद्याम्यहमल्पभाग्या महार्णवे नौरिव मूढवाता
हाय राम! हाय लक्ष्मण! हाय सुमित्रे! हाय रामाची आई, माझ्या आईसह! मी अल्पभाग्यवती, मोठ्या समुद्रात भरकटलेल्या आणि वाऱ्याने गोंधळलेल्या नौकेप्रमाणे बुडत आहे.
तरस्विनौ धारयता मृगस्य सत्त्वेन रूपं मनुजेन्द्रपुत्रौ। नूनं विशस्तौ मम कारणात् तौ सिंहर्षभौ द्वाविव वैद्युतेन
नक्कीच, मृगाच्या रूपात असलेल्या त्या प्राण्याच्या सामर्थ्यामुळे, मनुष्यराजाच्या दोन पुत्रांना—माझ्या कारणास्तव—ठार मारण्यात आलं असावं. जणू दोन सिंहांना वीजेने ठार केल्यासारखं.
नूनं स कालो मृगरूपधारी मामल्पभाग्यां लुलुभे तदानीम्। यत्रार्यपुत्रौ विससर्ज मूढा रामानुजं लक्ष्मणपूर्वजं च
नक्कीच, त्या काळानेच मृगरूप धारण करून मला, या अल्पभाग्यवतीला, फसवलं. म्हणूनच मी त्या आर्यपुत्रांना—राम आणि त्याचा लहान भाऊ लक्ष्मण—माझ्या मूर्खपणामुळे दूर पाठवलं.
हा राम सत्यव्रत दीर्घबाहो हा पूर्णचन्द्रप्रतिमानवक्त्र। हा जीवलोकस्य हितः प्रियश्च वध्यां न मां वेत्सि हि राक्षसानाम्
हाय राम, सत्यप्रतिज्ञा, दीर्घबाहू! हाय, ज्याचं मुख पूर्णचंद्रासारखं आहे! हाय, सर्व जीवांचा हितकारी आणि प्रिय! तुला माहीतच नाही की मी राक्षसांच्या हाती मृत्युदंडाची आहे.
अनन्यदेवत्वमियं क्षमा च भूमौ च शय्या नियमश्च धर्मे। पतिव्रतात्वं विफलं ममेदं कृतं कृतघ्नेष्विव मानुषाणाम्
फक्त तुझ्यावरच असलेली माझी भक्ती, ही सहनशीलता, जमिनीवरची शय्या, धर्माचं पालन—हे सर्व पतीपरायणत्व माझं व्यर्थ गेलं, जसं कृतघ्न माणसांवर केलेली कृपा फळत नाही.