दुर्गन्धं दुःसहं घोरं तिमिरं नरकोपमम्। मलपङ्कं प्रविश्याशु मग्नस्तत्र स रावणः
दुर्गंधी, असह्य, भयंकर अंधारात, नरकासारख्या घाण आणि चिखलाने भरलेल्या जागेत रावण पटकन बुडाला.
प्रस्थितो दक्षिणामाशां प्रविष्टोऽकर्दमं ह्रदम्। कण्ठे बद्ध्वा दशग्रीवं प्रमदा रक्तवासिनी
दक्षिण दिशेला निघून, चिखलाच्या तलावात शिरला; लाल वस्त्र घातलेल्या स्त्रीने दहा डोक्यांच्या रावणाच्या गळ्यात दोरी बांधली.
काली कर्दमलिप्तांगी दिशं याम्यां प्रकर्षति। एवं तत्र मया दृष्टः कुम्भकर्णो महाबलः
काळी, चिखलाने माखलेली ती स्त्री त्याला दक्षिण दिशेला ओढत होती; तिथेच मी बलाढ्य कुंभकर्ण पाहिला.
रावणस्य सुताः सर्वे मुण्डास्तैलसमुक्षिताः। वराहेण दशग्रीवः शिशुमारेण चेन्द्रजित्
रावणाची सर्व मुलं, डोक्याला तेल लावलेली, तिथे होती; दहा डोक्यांचा रावण वराहावर बसला होता, आणि इंद्रजित शिशुमारावर.
उष्ट्रेण कुम्भकर्णश्च प्रयातो दक्षिणां दिशम्। एकस्तत्र मया दृष्टः श्वेतच्छत्रो विभीषणः
कुंभकर्ण उंटावर बसून दक्षिण दिशेला गेला; आणि तिथे मी एकटा, पांढऱ्या छत्रासह विभीषण पाहिला.
शुक्लमाल्याम्बरधरः शुक्लगन्धानुलेपनः। शङ्खदुन्दुभिनिर्घोषैर्नृत्तगीतैरलंकृतः
त्याने पांढऱ्या फुलांच्या माळा आणि वस्त्र परिधान केली होती, पांढऱ्या सुवासिक उटण्याने अंग माखलं होतं; शंख, डुगडुग्यांचा गजर, नृत्य आणि गाण्यांनी तो सजला होता.
आरुह्य शैलसंकाशं मेघस्तनितनिःस्वनम्। चतुर्दन्तं गजं दिव्यमास्ते तत्र विभीषणः
डोंगरासारख्या, मेघगर्जनेसारखा आवाज करणाऱ्या, चार सोंडांचा दिव्य हत्ती चढून विभीषण तिथे बसला होता.
चतुर्भिः सचिवैः सार्धं वैहायसमुपस्थितः
तो चार मंत्र्यांसह आकाशातून आला.
समाजश्च महान् वृत्तो गीतवादित्रनिःस्वनः। पिबतां रक्तमाल्यानां रक्षसां रक्तवाससाम्
तेथे मोठा मेळावा जमला, गाण्यांच्या आणि वाद्यांच्या आवाजाने गूंजत होता; लाल माळा आणि लाल वस्त्र घातलेल्या राक्षसांनी रक्त पित होते.
लङ्का चेयं पुरी रम्या सवाजिरथकुञ्जरा। सागरे पतिता दृष्टा भग्नगोपुरतोरणा
ही सुंदर लंका नगरी, घोडे, रथ आणि हत्ती असलेली, समुद्रात पडलेली दिसली, तिची बुरुजं आणि तोरणं तुटलेली होती.
लङ्का दृष्टा मया स्वप्ने रावणेनाभिरक्षिता। दग्धा रामस्य दूतेन वानरेण तरस्विना
माझ्या स्वप्नात मला लंका दिसली, रावणाने जपलेली, आणि रामाच्या वेगवान वानर दूताने जाळलेली.
पीत्वा तैलं प्रमत्ताश्च प्रहसन्त्यो महास्वनाः। लङ्कायां भस्मरूक्षायां सर्वा राक्षसयोषितः
तेल प्यायल्या नंतर, नशेत आणि मोठ्याने हसत, लंकेतल्या सर्व राक्षसी स्त्रिया राखेने माखलेल्या दिसल्या.
कुम्भकर्णादयश्चेमे सर्वे राक्षसपुंगवाः। रक्तं निवसनं गृह्य प्रविष्टा गोमयह्रदम्
कुंभकर्ण आणि इतर सर्व मोठे राक्षस, लाल वस्त्रे घेऊन, गायीच्या शेणाच्या तळ्यात शिरले.
अपगच्छत पश्यध्वं सीतामाप्नोति राघवः। घातयेत् परमामर्षी युष्मान् सार्धं हि राक्षसैः
सगळे निघून जा, स्वतः पाहा—राघव सीतेला मिळवणारच; तो प्रचंड रागाने तुम्हा सर्वांना राक्षसांसह संपवेल.
प्रियां बहुमतां भार्यां वनवासमनुव्रताम्। भर्त्सितां तर्जितां वापि नानुमंस्यति राघवः
आपली प्रिय, मानलेली, वनवासात निष्ठावान पत्नी जर अपमानित किंवा धमकावली गेली, तर राघव कधीच ते सहन करणार नाही.
तदलं क्रूरवाक्यैश्च सान्त्वमेवाभिधीयताम्। अभियाचाम वैदेहीमेतद्धि मम रोचते
आता पुरे, कठोर बोलू नका; फक्त गोड शब्द बोला. आपण वैदेहीला विनंती करूया—हेच मला योग्य वाटते.
यस्या ह्येवंविधः स्वप्नो दुःखितायाः प्रदृश्यते। सा दुःखैर्बहुभिर्मुक्ता प्रियं प्राप्नोत्यनुत्तमम्
जिच्या स्वप्नात असे काही दिसते, ती दुःखात असली तरी, अनेक दुःखांतून मुक्त होऊन, तिला आपला प्रिय मिळेल.
भर्त्सितामपि याचध्वं राक्षस्यः किं विवक्षया। राघवाद्धि भयं घोरं राक्षसानामुपस्थितम्
ती अपमानित झाली असली तरी, राक्षसीनो, तिची विनंती करा; आणखी काही बोलण्यात अर्थ नाही. राघवाकडून मोठे भय राक्षसांवर आले आहे.
प्रणिपातप्रसन्ना हि मैथिली जनकात्मजा। अलमेषा परित्रातुं राक्षस्यो महतो भयात्
जनकनंदिनी मैथिली नम्रतेने सहज प्रसन्न होते; तीच मोठ्या संकटातून राक्षसींचे रक्षण करू शकते.
अपि चास्या विशालाक्ष्या न किंचिदुपलक्षये। विरूपमपि चांगेषु सुसूक्ष्ममपि लक्षणम्
या विशाल नेत्रांच्या स्त्रीच्या अंगावर मला कुठेही, अगदी लहानसुद्धा, कोणताही दोष किंवा खुण दिसत नाही.
छायावैगुण्यमात्रं तु शङ्के दुःखमुपस्थितम्। अदुःखार्हामिमां देवीं वैहायसमुपस्थिताम्
फक्त तिच्या सावलीत थोडासा दोष वाटतो; आकाशातून आलेल्या या देवीवर, जी दुःखाला पात्र नाही, दुःख आले आहे.
अर्थसिद्धिं तु वैदेह्याः पश्याम्यहमुपस्थिताम्। राक्षसेन्द्रविनाशं च विजयं राघवस्य च
मला दिसते की वैदेहीचे उद्दिष्ट साध्य होण्याची वेळ आली आहे, राक्षसाधिपतीचा नाश आणि राघवाचा विजय जवळ आला आहे.
निमित्तभूतमेतत् तु श्रोतुमस्या महत् प्रियम्। दृश्यते च स्फुरच्चक्षुः पद्मपत्रमिवायतम्
हे एक शुभ लक्षण आहे—तिला इतके आनंददायक ऐकायला मिळत आहे; तिचे कमळाच्या पाकळीसारखे मोठे डोळे थरथरत आहेत.
ईषद्धि हृषितो वास्या दक्षिणाया ह्यदक्षिणः। अकस्मादेव वैदेह्या बाहुरेकः प्रकम्पते
वैदेहीचा उजवा हात, जो नेहमी शांत असतो, तो आता कारण नसताना हलकेच थरथरत आहे, आणि फक्त एकच हात हलतो आहे.
करेणुहस्तप्रतिमः सव्यश्चोरुरनुत्तमः। वेपन् कथयतीवास्या राघवं पुरतः स्थितम्
तिची डावीकडची सुंदर जांघ, जी हत्तीच्या सोंडेप्रमाणे आहे, थरथरत आहे, जणू काही राघव समोर उभा आहे असे सांगतेय.
पक्षी च शाखानिलयं प्रविष्टः पुनः पुनश्चोत्तमसान्त्ववादी। सुस्वागतां वाचमुदीरयाणः पुनः पुनश्चोदयतीव हृष्टः
एक पक्षी, फांद्यांमधल्या घरट्यात जाऊन, पुन्हा पुन्हा शुभ आणि दिलासा देणारे शब्द काढतो, जणू आनंदाने तिला वारंवार प्रोत्साहन देतो.
ततः सा ह्रीमती बाला भर्तुर्विजयहर्षिता। अवोचद् यदि तत् तथ्यं भवेयं शरणं हि वः
मग ती लाजाळू, तरुणी, पतीच्या विजयाने आनंदित होऊन म्हणाली—'हे खरे असेल तर, मी नक्कीच तुमचे आश्रयस्थान होईन.'
thumb|अष्टाविंशः सर्गः श्रूयताम्|center श्रीमद्वाल्मीकियरामायणे सुन्दरकाण्डे अष्टाविंशः सर्गः ॥५-
श्रीमद्वाल्मीकी रामायणातील सुंदरकांडाचा अठ्ठाविसावा सर्ग ऐका.
सा राक्षसेन्द्रस्य वचो निशम्य तद् रावणस्याप्रियमप्रियार्ता। सीता वितत्रास यथा वनान्ते सिंहाभिपन्ना गजराजकन्या
राक्षसांचा राजा रावण याची ती कठोर आणि मनाला वेदना देणारी वचने ऐकून, सीतेच्या मनात भीती दाटून आली. जणू वनाच्या टोकावर सिंहाने हल्ला केलेल्या गजराजाच्या मुलीप्रमाणे ती घाबरली.
सा राक्षसीमध्यगता च भीरु- र्वाग्भिर्भृशं रावणतर्जिता च। कान्तारमध्ये विजने विसृष्टा बालेव कन्या विललाप सीता
राक्षसींनी वेढलेली, भीतीने थरथरणारी आणि रावणाच्या धमक्यांनी त्रस्त झालेली सीता, एकटीच निर्जन अरण्यात टाकलेल्या लहान मुलीसारखी हंबरडा फोडू लागली.