किं नु तत् कारणं येन रामो दृढपराक्रमः। रक्षसापहृतां भार्यामिष्टां यो नाभिपद्यते
राम इतका धैर्यवान असूनही, राक्षसाने पळवलेली आपली प्रिय पत्नी शोधायला तो का येत नाही, याचं कारण काय असावं?
इहस्थां मां न जानीते शङ्के लक्ष्मणपूर्वजः। जानन्नपि स तेजस्वी धर्षणां मर्षयिष्यति
लक्ष्मणाचा मोठा भाऊ मला इथे आहे हे कदाचित जाणत नाही; किंवा जाणूनही तो तेजस्वी हा अपमान सहन करत असावा.
हृतेति मां योऽधिगत्य राघवाय निवेदयेत्। गृध्रराजोऽपि स रणे रावणेन निपातितः
मला पळवली गेली आहे हे समजून राघवाला सांगायला निघालेला गृध्रराज देखील रणात रावणाने मारला.
कृतं कर्म महत् तेन मां तथाभ्यवपद्यता। तिष्ठता रावणवधे वृद्धेनापि जटायुषा
त्या वृद्ध जटायूने माझ्यासाठी रावणाशी लढा देऊन, त्याला ठार मारण्याचा प्रयत्न करत मोठं कृत्य केलं.
यदि मामिह जानीयाद् वर्तमानां हि राघवः। अद्य बाणैरभिक्रुद्धः कुर्याल्लोकमराक्षसम्
जर राघवाला मी इथे आहे हे कळलं असतं, तर तो आजच रागाने आपले बाण चालवून साऱ्या राक्षसांचा नाश केला असता.
निर्दहेच्च पुरीं लङ्कां निर्दहेच्च महोदधिम्। रावणस्य च नीचस्य कीर्तिं नाम च नाशयेत्
तो लंकेला जाळून टाकला असता, समुद्रालाही भस्म केलं असतं, आणि त्या नीच रावणाचं नाव आणि कीर्तीही नष्ट केली असती.
ततो निहतनाथानां राक्षसीनां गृहे गृहे। यथाहमेवं रुदती तथा भूयो न संशयः
मग ज्या राक्षसींचे पती मारले गेले, त्यांच्या प्रत्येक घरात मी जशी आत्ताच्या वेळी रडते, तशाच त्या सगळ्याजणीही नक्कीच रडतील.
अन्विष्य रक्षसां लङ्कां कुर्याद् रामः सलक्ष्मणः। नहि ताभ्यां रिपुर्दृष्टो मुहूर्तमपि जीवति
राम आणि लक्ष्मण राक्षसांची लंका शोधून नष्ट करतील; कारण त्या दोघांनी पाहिलेला शत्रू एक क्षणही जगू शकत नाही.
चिताधूमाकुलपथा गृध्रमण्डलमण्डिता। अचिरेणैव कालेन श्मशानसदृशी भवेत्
लवकरच, या ठिकाणी चितेचा धूर भरलेले रस्ते आणि गृध्रांनी व्यापलेली जागा दिसेल, आणि हे स्मशानासारखं होईल.
अचिरेणैव कालेन प्राप्स्याम्येनं मनोरथम्। दुष्प्रस्थानोऽयमाभाति सर्वेषां वो विपर्ययः
अगदी लवकरच माझी ही इच्छा पूर्ण होईल; तुमच्यासाठी मात्र हा प्रवास कठीण वाटतो आणि सर्वांच्याच नशिबात उलथापालथ येणार आहे.
नूनं लङ्का हते पापे रावणे राक्षसाधिपे। शोषमेष्यति दुर्धर्षा प्रमदा विधवा यथा
नक्कीच, जेव्हा पापी राक्षसांचा राजा रावण मारला जाईल, तेव्हा जिंकता न येणारी लंका विधवा स्त्रीसारखी कोमेजून जाईल.
पुण्योत्सवसमृद्धा च नष्टभर्त्री सराक्षसा। भविष्यति पुरी लङ्का नष्टभर्त्री यथांगना
पूर्वी पुण्याच्या उत्सवांनी भरभराटलेली आणि राक्षसांनी गजबजलेली लंका, पती गमावलेल्या स्त्रीसारखी होईल.
नूनं राक्षसकन्यानां रुदतीनां गृहे गृहे। श्रोष्यामि नचिरादेव दुःखार्तानामिह ध्वनिम्
नक्कीच, फार वेळ न लागता, इथल्या प्रत्येक घरात दुःखाने रडणाऱ्या राक्षस कन्यांचा आवाज मी ऐकेन.
सान्धकारा हतद्योता हतराक्षसपुंगवा। भविष्यति पुरी लङ्का निर्दग्धा रामसायकैः
अंधारलेली, तेज हरवलेली आणि राक्षसांचे वीर मारलेली लंका, रामाच्या बाणांनी जळून जाईल.
यदि नाम स शूरो मां रामो रक्तान्तलोचनः। जानीयाद् वर्तमानां यां राक्षसस्य निवेशने
जर तो शूर, रक्ताळ्या डोळ्यांचा राम, मी राक्षसाच्या घरात आहे हे जाणला असता तर किती बरं झालं असतं!
अनेन तु नृशंसेन रावणेनाधमेन मे। समयो यस्तु निर्दिष्टस्तस्य कालोऽयमागतः
पण या निर्दयी, नीच रावणाने माझ्यासाठी ठरवलेला वेळ आता आलाय.
स च मे विहितो मृत्युरस्मिन् दुष्टेन वर्तते। अकार्यं ये न जानन्ति नैर्ऋताः पापकारिणः
माझ्यासाठी या दुष्टाने ठरवलेला मृत्यू आता जवळ आला आहे; हे पापकर्मी राक्षस योग्य-अयोग्य काय तेच जाणत नाहीत.
अधर्मात् तु महोत्पातो भविष्यति हि साम्प्रतम्। नैते धर्मं विजानन्ति राक्षसाः पिशिताशनाः
अधर्मामुळे आता मोठा अनर्थ घडणार आहे; हे मांसाहारी राक्षस धर्म काय ते समजतच नाहीत.
ध्रुवं मां प्रातराशार्थं राक्षसः कल्पयिष्यति। साहं कथं करिष्यामि तं विना प्रियदर्शनम्
नक्कीच हा राक्षस मला सकाळच्या जेवणासाठी ठेवणार आहे; प्रिय रामाचे दर्शन न होता मी हे कसे सहन करू?
रामं रक्तान्तनयनमपश्यन्ती सुदुःखिता। क्षिप्रं वैवस्वतं देवं पश्येयं पतिना विना
रक्ताळलेल्या डोळ्यांचा राम मला दिसत नाही, त्यामुळे मी फार दुःखी आहे; पतीपासून वेगळी पडून मी लवकरच यमधर्माचे दर्शन करीन.
नाजानाज्जीवतीं रामः स मां भरतपूर्वजः। जानन्तौ तु न कुर्यातां नोर्व्यां हि परिमार्गणम्
भरताचा मोठा भाऊ रामाला जर मी जिवंत आहे हेच कळले नाही, तर त्याला आणि लक्ष्मणाला माहीत असले तरी ते माझा शोध घेणार नाहीत.
नूनं ममैव शोकेन स वीरो लक्ष्मणाग्रजः। देवलोकमितो यातस्त्यक्त्वा देहं महीतले
माझ्या दुःखामुळे तो वीर, लक्ष्मणाचा मोठा भाऊ, नक्कीच आपले शरीर सोडून देवांच्या लोकात गेला असावा.
धन्या देवाः सगन्धर्वाः सिद्धाश्च परमर्षयः। मम पश्यन्ति ये वीरं रामं राजीवलोचनम्
खरंच, देव, गंधर्व, सिद्ध आणि मोठे ऋषी हे धन्य आहेत, कारण त्यांना माझा कमळासारख्या डोळ्यांचा वीर राम दिसतो.
अथवा नहि तस्यार्थो धर्मकामस्य धीमतः। मया रामस्य राजर्षेर्भार्यया परमात्मनः
किंवा, त्या ज्ञानी आणि धर्मनिष्ठ रामराजाला, मला पत्नी म्हणून ठेवण्यात काहीच अर्थ वाटत नसावा.
दृश्यमाने भवेत् प्रीतिः सौहृदं नास्त्यदृश्यतः। नाशयन्ति कृतघ्नास्तु न रामो नाशयिष्यति
डोळ्यांसमोर असताना आनंद असतो; न दिसता मैत्री राहत नाही. उपकार विसरणारे नाश करतात, पण राम कधीच नाश करणार नाही.
किं वा मय्यगुणाः केचित् किं वा भाग्यक्षयो हि मे। या हि सीता वरार्हेण हीना रामेण भामिनी
माझ्यात काही दोष आहेत का, की माझे नशीबच फळले नाही? म्हणूनच मी, उत्तम पतिव्रता सीता, तेजस्वी रामापासून वेगळी पडले आहे का?
श्रेयो मे जीवितान्मर्तुं विहीनाया महात्मना। रामादक्लिष्टचारित्राच्छूराच्छत्रुनिबर्हणात्
महात्मा, निष्कलंक वागणारा, शूर आणि शत्रूंचा नाश करणारा राम माझ्याजवळ नसताना, मला जगण्यापेक्षा मरावे असेच वाटते.
अथवा न्यस्तशस्त्रौ तौ वने मूलफलाशनौ। भ्रातरौ हि नरश्रेष्ठौ चरन्तौ वनगोचरौ
किंवा कदाचित, दोन्ही श्रेष्ठ भाऊ, शस्त्र बाजूला ठेवून, वनात मुळे-फळे खात, वनातच भटकत असतील.
अथवा राक्षसेन्द्रेण रावणेन दुरात्मना। छद्मना घातितौ शूरौ भ्रातरौ रामलक्ष्मणौ
किंवा, राक्षसांचा राजा, दुष्ट रावणाने कपटाने राम आणि लक्ष्मण या शूर भावांना मारले असावे.
साहमेवंविधे काले मर्तुमिच्छामि सर्वतः। न च मे विहितो मृत्युरस्मिन् दुःखेऽतिवर्तति
अशा परिस्थितीत मला सर्व प्रकारे मरावेसे वाटते; पण या प्रचंड दुःखातून मला सोडवणारा मृत्यू काही येतच नाही.