thumb|द्वाविंशः सर्गः श्रूयताम्|center श्रीमद्वाल्मीकियरामायणे सुन्दरकाण्डे द्वाविंशः सर्गः ॥५-
द्वाविसावा सर्ग ऐका.
सीताया वचनं श्रुत्वा परुषं राक्षसेश्वरः। प्रत्युवाच ततः सीतां विप्रियं प्रियदर्शनाम्
सीतेचे कठोर शब्द ऐकून, राक्षसांचा राजा तिला, जी दिसायला सुंदर होती, अप्रिय उत्तर देऊ लागला.
यथा यथा सान्त्वयिता वश्यः स्त्रीणां तथा तथा। यथा यथा प्रियं वक्ता परिभूतस्तथा तथा
स्त्रियांना जास्त जास्त समजावत गेलं की त्या अधिक वश होतात; आणि जास्त गोड बोललं की त्या दुर्लक्ष करतात.
संनियच्छति मे क्रोधं त्वयि कामः समुत्थितः। द्रवतो मार्गमासाद्य हयानिव सुसारथिः
माझ्या मनात तुझ्याबद्दल इच्छा निर्माण झाली आहे, त्यामुळे मी राग आवरतोय, जसा चांगला सारथी धावणाऱ्या घोड्यांना वश करतो.
वामः कामो मनुष्याणां यस्मिन् किल निबध्यते। जने तस्मिंस्त्वनुक्रोशः स्नेहश्च किल जायते
माणसाच्या मनात जेव्हा चंचल इच्छा निर्माण होते, तेव्हा त्याच्यामध्ये दया आणि आपुलकी देखील उमटते, असं म्हणतात.
एतस्मात् कारणान्न त्वां घातयामि वरानने। वधार्हामवमानार्हां मिथ्या प्रव्रजने रताम्
म्हणूनच, सुंदर मुख असलेल्या सिये, मी तुला मारत नाही, जरी तू मृत्यू आणि तिरस्कारास पात्र आहेस, कारण तू खोट्या तपस्येत रमली आहेस.
परुषाणि हि वाक्यानि यानि यानि ब्रवीषि माम्। तेषु तेषु वधो युक्तस्तव मैथिलि दारुणः
मैथिली, तू माझ्याशी ज्या ज्या कठोर शब्दांनी बोललीस, त्या प्रत्येक वेळी तुला भयंकर मृत्यू मिळायला हवा होता.
एवमुक्त्वा तु वैदेहीं रावणो राक्षसाधिपः। क्रोधसंरम्भसंयुक्तः सीतामुत्तरमब्रवीत्
असं म्हणून, राक्षसांचा राजा रावण संताप आणि रागाने भरून वैदेहीला पुन्हा बोलू लागला.
द्वौ मासौ रक्षितव्यौ मे योऽवधिस्ते मया कृतः। ततः शयनमारोह मम त्वं वरवर्णिनि
मी दोन महिने तुझ्या रक्षणासाठी ठरवले आहेत; त्यानंतर, सुंदर वर्णाच्या सिये, तुला माझ्या शय्येवर यावं लागेल.
द्वाभ्यामूर्ध्वं तु मासाभ्यां भर्तारं मामनिच्छतीम्। मम त्वां प्रातराशार्थे सूदाश्छेत्स्यन्ति खण्डशः
त्या दोन महिन्यांनंतर जर तू मला पती म्हणून स्वीकारलं नाहीस, तर माझ्या सकाळच्या जेवणासाठी स्वयंपाकी तुला तुकड्या-तुकड्यांनी कापतील.
तां भर्त्स्यमानां सम्प्रेक्ष्य राक्षसेन्द्रेण जानकीम्। देवगन्धर्वकन्यास्ता विषेदुर्विकृतेक्षणाः
राक्षसांच्या राजाने जानकीला धमकावताना पाहून, देव आणि गंधर्वांच्या कन्या घाबरल्या आणि त्यांचे डोळे बदलले.
ओष्ठप्रकारैरपरा नेत्रैर्वक्त्रैस्तथापराः। सीतामाश्वासयामासुस्तर्जितां तेन रक्षसा
त्या राक्षसाने धमकावलेल्या सियेला काहींनी ओठांनी, काहींनी डोळ्यांनी, तर काहींनी चेहऱ्याने धीर दिला.
ताभिराश्वासिता सीता रावणं राक्षसाधिपम्। उवाचात्महितं वाक्यं वृत्तशौटीर्यगर्वितम्
त्यांनी दिलेल्या धीरामुळे सियेने राक्षसांचा राजा रावणाला, आपल्या हिताचे आणि आपल्या शीलाचा अभिमान असलेले शब्द सांगितले.
नूनं न ते जनः कश्चिदस्मिन्निःश्रेयसि स्थितः। निवारयति यो न त्वां कर्मणोऽस्माद् विगर्हितात्
तुझ्या लोकांमध्ये असा कोणीही नाही, जो या निंदनीय कर्मातून तुला थांबवेल किंवा योग्य मार्ग दाखवेल.
मां हि धर्मात्मनः पत्नीं शचीमिव शचीपतेः। त्वदन्यस्त्रिषु लोकेषु प्रार्थयेन्मनसापि कः
धर्मात्मा पतीची पत्नी म्हणून, शचीसारखी, या तिन्ही लोकांत तुझ्याशिवाय दुसरा कोण मनातसुद्धा मला इच्छेल?
राक्षसाधम रामस्य भार्याममिततेजसः। उक्तवानसि यत् पापं क्व गतस्तस्य मोक्ष्यसे
राक्षसांमधील नीच, अमाप तेज असलेल्या रामाची पत्नी पळवून नेण्याचा हा पापाचा कृत्य केलंस, त्याचा परिणाम टाळायला तू कुठे जाणार?
यथा दृप्तश्च मातंगः शशश्च सहितौ वने। तथा द्विरदवद् रामस्त्वं नीच शशवत् स्मृतः
जसं जंगलात गर्विष्ठ हत्ती आणि ससा एकत्र असले तरी ते सारखे नसतात, तसंच राम हा हत्तीप्रमाणे आहे आणि तू नीच सशासारखा आहेस.
स त्वमिक्ष्वाकुनाथं वै क्षिपन्निह न लज्जसे। चक्षुषो विषये तस्य न यावदुपगच्छसि
इक्ष्वाकू कुळाच्या स्वामीला इथे अपमानित करत असूनही, त्याच्या नजरेत तू अजून आलास नाहीस, तरी तुला लाज वाटत नाही.
इमे ते नयने क्रूरे विकृते कृष्णपिंगले। क्षितौ न पतिते कस्मान्मामनार्य निरीक्षतः
हे नीच, तुझे हे क्रूर, विचित्र आणि काळपट डोळे अजून जमिनीवर का पडले नाहीत, आणि तू त्याने मला का पाहतोस?
तस्य धर्मात्मनः पत्नी स्नुषा दशरथस्य च। कथं व्याहरतो मां ते न जिह्वा पाप शीर्यति
त्या धर्मात्मा पुरुषाची पत्नी आणि दशरथाची सून म्हणून मी तुझ्याशी बोलते, तरीही, पापी, तुझी जीभ का कोमेजून पडत नाही?
असंदेशात्तु रामस्य तपसश्चानुपालनात्। न त्वां कुर्मि दशग्रीव भस्म भस्मार्हतेजसा
रामाचा आदेश नाही आणि मी माझ्या तपाचे पालन करते म्हणूनच, दहा डोक्याच्या रावणा, मी तुला माझ्या तेजाने राख करून टाकत नाही.
नापहर्तुमहं शक्या तस्य रामस्य धीमतः। विधिस्तव वधार्थाय विहितो नात्र संशयः
त्या बुद्धिमान रामाकडून मला जबरदस्तीने नेणं शक्य नाही; तुझ्या विनाशासाठीच विधी ठरला आहे—यात शंका नाही.
सीताया वचनं श्रुत्वा रावणो राक्षसाधिपः। विवृत्य नयने क्रूरे जानकीमन्ववैक्षत
सीतेचे शब्द ऐकून, राक्षसांचा राजा रावणाने आपली ती भयंकर डोळे मोठी करून जानकीकडे रोखून पाहिले.
नीलजीमूतसंकाशो महाभुजशिरोधरः। सिंहसत्त्वगतिः श्रीमान् दीप्तजिह्वोग्रलोचनः
तो काळ्या मेघासारखा दिसत होता, त्याचे भले मोठे हात आणि डोके होते, सिंहासारखी चाल, तेजस्वी रूप, जळणारी जीभ आणि तिखट डोळे.
चलाग्रमुकुटप्रांशुश्चित्रमाल्यानुलेपनः। रक्तमाल्याम्बरधरस्तप्तांगदविभूषणः
त्याच्या उंच मुकुटावर सुंदर माळा आणि उटणे लावले होते; त्याने लाल फुलांच्या माळा आणि वस्त्र घातली होती, आणि अंगावर तापलेल्या सोन्याच्या दागिन्यांनी शोभा आली होती.
श्रोणीसूत्रेण महता मेचकेन सुसंवृतः। अमृतोत्पादने नद्धो भुजंगेनेव मन्दरः
त्याच्या कमरेला मोठा, रंगीबेरंगी कंबरपट्टा घट्ट बांधलेला होता, जणू अमृत काढताना मंदार पर्वताला सर्पाने घट्ट वेढले होते तसा.
ताभ्यां स परिपूर्णाभ्यां भुजाभ्यां राक्षसेश्वरः। शुशुभेऽचलसंकाशः शृंगाभ्यामिव मन्दरः
त्या दोन भक्कम हातांनी राक्षसांचा राजा मंदार पर्वताच्या दोन शिखरांसारखा शोभत होता.
तरुणादित्यवर्णाभ्यां कुण्डलाभ्यां विभूषितः। रक्तपल्लवपुष्पाभ्यामशोकाभ्यामिवाचलः
ताज्या सूर्याप्रमाणे चमकणाऱ्या कुंडलांनी सजलेला तो, जणू लाल कळ्या आणि फुलांनी बहरलेले अशोक वृक्ष असलेल्या डोंगरासारखा भासत होता.
स कल्पवृक्षप्रतिमो वसन्त इव मूर्तिमान्। श्मशानचैत्यप्रतिमो भूषितोऽपि भयंकरः
तो कल्पवृक्षासारखा, जणू वसंत ऋतूच साकार झाला आहे असा वाटत होता; पण सजलेला असूनही, तो स्मशानातील वेदीसारखा भयंकर दिसत होता.
अवेक्षमाणो वैदेहीं कोपसंरक्तलोचनः। उवाच रावणः सीतां भुजंग इव निःश्वसन्
क्रोधाने लाल झालेले डोळे करून, रावण वैदेहीकडे पाहत सर्पासारखा फुसफुसत सीतेला म्हणाला.