ततो दृष्ट्वैव वैदेही रावणं राक्षसाधिपम्। प्रावेपत वरारोहा प्रवाते कदली यथा
तेव्हा, राक्षसांचा राजा रावणाला पाहताच, वैदेही, उत्तम अंगकाठीची, वाऱ्यात हलणाऱ्या केळीच्या झाडासारखी थरथरू लागली.
ऊरुभ्यामुदरं छाद्य बाहुभ्यां च पयोधरौ। उपविष्टा विशालाक्षी रुदती वरवर्णिनी
तिने आपल्या मांडीने पोट झाकले आणि हातांनी स्तन झाकले; मोठ्या डोळ्यांची, तेजस्विनी ती स्त्री बसून रडत होती.
दशग्रीवस्तु वैदेहीं रक्षितां राक्षसीगणैः। ददर्श दीनां दुःखार्तां नावं सन्नामिवार्णवे
दशमुखाने, राक्षसींच्या समुहाने राखली गेलेली, दुःखी आणि संकटाने त्रस्त वैदेही पाहिली, जणू समुद्रात बुडणारे जहाजच.
असंवृतायामासीनां धरण्यां संशितव्रताम्। छिन्नां प्रपतितां भूमौ शाखामिव वनस्पतेः
ती दृढ व्रत असलेली स्त्री, उघडीच जमिनीवर बसली होती; जणू झाडाची तुटलेली फांदी खाली पडली आहे असे वाटत होते.
मलमण्डनदिग्धांगीं मण्डनार्हाममण्डनाम्। मृणाली पङ्कदिग्धेव विभाति न विभाति च
तिचं अंग मळानं माखलेलं होतं, दागिन्यांनी सजवायला योग्य असतानाही, ती सजली नाहीच जणू. जसं कमळाचं कांडं चिखलानं माखलं की, ते तेजस्वी दिसतं आणि दिसत नाहीही.
समीपं राजसिंहस्य रामस्य विदितात्मनः। संकल्पहयसंयुक्तैर्यान्तीमिव मनोरथैः
ती आपल्या मनाच्या इच्छांच्या रथावर, निर्धाराच्या घोड्यांवर बसून, स्वतःला ओळखणाऱ्या राजसिंह रामाच्या जवळ जात असल्यासारखी वाटत होती.
शुष्यन्तीं रुदतीमेकां ध्यानशोकपरायणाम्। दुःखस्यान्तमपश्यन्तीं रामां राममनुव्रताम्
ती एकटी, कोमेजलेली, रडणारी, ध्यानात आणि दुःखात मग्न, आपल्या दुःखाचा शेवट दिसत नव्हता, आणि रामाच्या भक्तीत पूर्णपणे लीन होती.
चेष्टमानामथाविष्टां पन्नगेन्द्रवधूमिव। धूप्यमानां ग्रहेणेव रोहिणीं धूमकेतुना
ती कधी अस्वस्थ, कधी अशक्त होऊन पडत होती, जणू नागराजाच्या पत्नीप्रमाणे, किंवा धूमकेतूने त्रास दिलेल्या रोहिणी नक्षत्रासारखी.
वृत्तशीले कुले जातामाचारवति धार्मिके। पुनः संस्कारमापन्नां जातामिव च दुष्कुले
सद्गुणी, चांगल्या घरात जन्मलेली, नीतीमूल्य जपणारी, धर्मशील असतानाही, ती जणू वाईट घरात जन्मली असावी असं वाटावं, अशी दुर्दशा तिची झाली होती.
सन्नामिव महाकीर्तिं श्रद्धामिव विमानिताम्। प्रज्ञामिव परिक्षीणामाशां प्रतिहतामिव
ती जणू मोठ्या कीर्तीला कमीपणा आलेला, श्रद्धेला अपमान सहन करावा लागलेला, बुद्धीला क्षीणपणा आलेला, आणि आशेला धक्का बसलेला असं दिसत होती.
आयतीमिव विध्वस्तामाज्ञां प्रतिहतामिव। दीप्तामिव दिशं काले पूजामपहतामिव
ती जणू एखादी आज्ञा मोडली गेल्यासारखी, उजळ दिशेला काळानं नष्ट केल्यासारखी, किंवा योग्य वेळी पूजा अडथळा आल्यासारखी वाटत होती.
पौर्णमासीमिव निशां तमोग्रस्तेन्दुमण्डलाम्। पद्मिनीमिव विध्वस्तां हतशूरां चमूमिव
ती जणू पौर्णिमेची रात्र, ज्याचं चंद्रमंडळ अंधारानं गिळलं आहे, किंवा उद्ध्वस्त कमळाचं तळं, किंवा वीर मारलेली सेना, अशी दिसत होती.
प्रभामिव तमोध्वस्तामुपक्षीणामिवापगाम्। वेदीमिव परामृष्टां शान्तामग्निशिखामिव
ती जणू तेजाला अंधारानं झाकलं आहे, नदी आटून गेली आहे, यज्ञवेदी अपवित्र झाली आहे, किंवा शांत झालेली अग्निशिखा आहे, अशी दिसत होती.
उत्कृष्टपर्णकमलां वित्रासितविहंगमाम्। हस्तिहस्तपरामृष्टामाकुलामिव पद्मिनीम्
ती जणू फुलं-पानं फाटलेलं, पक्षी उडून गेलेलं, आणि हत्तीच्या सोंडेच्या स्पर्शानं अस्वस्थ झालेलं कमळाचं तळं आहे, अशी वाटत होती.
पतिशोकातुरां शुष्कां नदीं विस्रावितामिव। परया मृजया हीनां कृष्णपक्षे निशामिव
ती जणू पतीच्या विरहात कोरडी पडलेली, सोडून दिलेली नदी आहे, किंवा कृष्णपक्षातील चंद्राशिवायची रात्र आहे, अशी दिसत होती.
सुकुमारीं सुजातांगीं रत्नगर्भगृहोचिताम्। तप्यमानामिवोष्णेन मृणालीमचिरोद्धृताम्
ती अत्यंत नाजूक, सुंदर अंगाची, रत्नांनी भरलेल्या घरात वाढलेली, पण जणू नुकतीच तोडलेली कमळाची काडी उन्हात सुकते तशी सुकत होती.
गृहीतामालितां स्तम्भे यूथपेन विनाकृताम्। निःश्वसन्तीं सुदुःखार्तां गजराजवधूमिव
ती पकडली गेली, खांबाला बांधली गेली, आपल्या सख्या सोडून दिल्या गेल्या, मोठ्या दुःखात खोल श्वास घेत होती, जणू हत्तीच्या राणीला पकडून नेलं आहे.
उपवासेन शोकेन ध्यानेन च भयेन च। परिक्षीणां कृशां दीनामल्पाहारां तपोधनाम्
उपवास, दुःख, ध्यान आणि भीती यामुळे ती खूपच कृश, अशक्त, दुःखी, अत्यल्प अन्न खाणारी आणि तपश्चर्येने समृद्ध अशी दिसत होती.
आयाचमानां दुःखार्तां प्राञ्जलिं देवतामिव। भावेन रघुमुख्यस्य दशग्रीवपराभवम्
ती दुःखानं व्याकुळ, हात जोडून देवतेप्रमाणे विनवणी करत होती, मनानं रघुकुलातील प्रमुख रामाच्या विजयाची आणि दहा डोक्याच्या पराभवाची वाट पाहत होती.
समीक्षमाणां रुदतीमनिन्दितां सुपक्ष्मताम्रायतशुक्ललोचनाम्। अनुव्रतां राममतीव मैथिलीं प्रलोभयामास वधाय रावणः
रावणानं अत्यंत सुंदर, दीर्घ, लालसर, पांढऱ्या आणि मोठ्या डोळ्यांनी पाहणाऱ्या, रडणाऱ्या, निष्कलंक, रामनिष्ठ मैथिलीला फसवायचं ठरवलं, तिचा नाश व्हावा म्हणून.
thumb|विंशः सर्गः श्रूयताम्|center श्रीमद्वाल्मीकियरामायणे सुन्दरकाण्डे विंशः सर्गः ॥५-
श्रीमद्वाल्मीकी रामायणाच्या सुंदरकांडातील वीसावा सर्ग ऐका.
स तां परिवृतां दीनां निरानन्दां तपस्विनीम्। साकारैर्मधुरैर्वाक्यैर्न्यदर्शयत रावणः
तेव्हा रावणानं, सभोवताली असलेल्या, दुःखी, आनंदहीन आणि तपस्विनी अशा तिला गोड आणि आकर्षक शब्दांनी आपली ओळख करून दिली.
मां दृष्ट्वा नागनासोरु गूहमाना स्तनोदरम्। अदर्शनमिवात्मानं भयान्नेतुं त्वमिच्छसि
अगदी सडपातळ कंबरेची तू, मला पाहिल्यावर आपली छाती आणि पोट लपवतेस, जणू काही भीतीपोटी स्वतःला अदृश्य करायचं ठरवलं आहेस.
कामये त्वां विशालाक्षि बहु मन्यस्व मां प्रिये। सर्वांगगुणसम्पन्ने सर्वलोकमनोहरे
माझी इच्छा तुझ्यावर आहे, मोठ्या डोळ्यांची तू; मला महत्त्व दे, प्रियेस. सर्व अंगात गुण असलेली, साऱ्या लोकांना मोहवणारी तू.
नेह किञ्चिन्मनुष्या वा राक्षसाः कामरूपिणः। व्यपसर्पतु ते सीते भयं मत्तः समुत्थितम्
इथे ना माणसं, ना रूप बदलणारे राक्षस तुला काही करू शकतात; सीते, माझ्यामुळे वाटणारी भीती दूर कर.
स्वधर्मो रक्षसां भीरु सर्वदैव न संशयः। गमनं वा परस्त्रीणां हरणं सम्प्रमथ्य वा
भीतीने भरलेल्या तू, राक्षसांचं हेच नेहमीचं वर्तन आहे—यात शंका नाही—इतरांच्या स्त्रियांकडे जाणं किंवा त्यांना जबरदस्तीने पळवणं.
एवं चैवमकामां त्वां न च स्प्रक्ष्यामि मैथिलि। कामं कामः शरीरे मे यथाकामं प्रवर्तताम्
तरीही, मैथिली, तुझ्या इच्छेविरुद्ध मी तुला स्पर्श करणार नाही; माझ्या शरीरातली इच्छा जशी असेल तशी राहू दे.
देवि नेह भयं कार्यं मयि विश्वसिहि प्रिये। प्रणयस्व च तत्त्वेन मैवं भूः शोकलालसा
देवी, इथे तुला भीती बाळगायची गरज नाही; माझ्यावर विश्वास ठेव, प्रियेस. खरं प्रेम दे, आणि असा शोकात गुंतून राहू नकोस.
एकवेणी अधःशय्या ध्यानं मलिनमम्बरम्। अस्थानेऽप्युपवासश्च नैतान्यौपयिकानि ते
एकच वेणी, जमिनीवर झोपणं, ध्यान, मळलेले कपडे, आणि वेळेअभावी उपवास—हे काही तुझ्यासाठी योग्य नाही.
विचित्राणि च माल्यानि चन्दनान्यगुरूणि च। विविधानि च वासांसि दिव्यान्याभरणानि च
इथे सुंदर फुलमाळा, चंदन, अगर, विविध वस्त्रं, आणि दिव्य दागिने आहेत.