सर्वान् भोगान् परित्यज्य भर्तृस्नेहबलात् कृता। अचिन्तयित्वा कष्टानि प्रविष्टा निर्जनं वनम्
सर्व सुखसोयी सोडून, पतीच्या प्रेमाच्या जोरावर, तिने कष्टांची पर्वा न करता एकाकी वनात प्रवेश केला.
संतुष्टा फलमूलेन भर्तृशुश्रूषणापरा। या परां भजते प्रीतिं वनेऽपि भवने यथा
फळमूळावर समाधान मानणारी, पतीची सेवा करण्यातच रमणारी, ही स्त्री वनातही राजमहलासारखीच परम आनंद अनुभवते.
सेयं कनकवर्णांगी नित्यं सुस्मितभाषिणी। सहते यातनामेतामनर्थानामभागिनी
ही सुवर्णवर्णाची, नेहमी हसत बोलणारी, कोमल वाणी असलेली स्त्री, जरी तिला दुर्दैवाचा भाग नाही, तरीही या यातना सहन करते.
इमां तु शीलसम्पन्नां द्रष्टुमिच्छति राघवः। रावणेन प्रमथितां प्रपामिव पिपासितः
राघवाला या सद्गुणी स्त्रीचं दर्शन घ्यायचं आहे, जिला रावणाने त्रास दिला आहे, जसं तहानलेल्याला वाटेवरील पाणवठा पाहावासा वाटतो.
अस्या नूनं पुनर्लाभाद् राघवः प्रीतिमेष्यति। राजा राज्यपरिभ्रष्टः पुनः प्राप्येव मेदिनीम्
या स्त्रीला पुन्हा मिळाल्यावर राघवाला नक्कीच आनंद मिळेल, जसा एखाद्या राजाला हरवलेलं राज्य परत मिळाल्यावर होतो.
कामभोगैः परित्यक्ता हीना बन्धुजनेन च। धारयत्यात्मनो देहं तत्समागमकाङ्क्षिणी
तिने कामसुखं सोडली आहेत आणि आप्तजनांपासून दूर आहे; तरीही ती केवळ त्याच्या भेटीच्या आशेने आपला देह टिकवून आहे.
नैषा पश्यति राक्षस्यो नेमान् पुष्पफलद्रुमान्। एकस्थहृदया नूनं राममेवानुपश्यति
ही राक्षसी स्त्रियांकडे किंवा या फुलाफळांच्या झाडांकडे पाहत नाही; तिचं मन नक्कीच फक्त रामात एकवटलं आहे.
भर्ता नाम परं नार्याः शोभनं भूषणादपि। एषा हि रहिता तेन शोभनार्हा न शोभते
स्त्रीसाठी पती हे सर्वात मोठं अलंकार आहे, दागिन्यांपेक्षाही सुंदर; त्याच्यापासून दूर असताना, जरी ती शोभेला योग्य असली, तरीही तिला शोभा येत नाही.
दुष्करं कुरुते रामो हीनो यदनया प्रभुः। धारयत्यात्मनो देहं न दुःखेनावसीदति
राम खरोखर कठीण कार्य करतो आहे, कारण या स्त्रीपासून दूर असूनही तो आपला देह टिकवतो आणि दुःखाने कोसळत नाही.
इमामसितकेशान्तां शतपत्रनिभेक्षणाम्। सुखार्हां दुःखितां ज्ञात्वा ममापि व्यथितं मनः
ही काळ्या केसांची, कमळासारख्या डोळ्यांची, सुखास पात्र असूनही दुःखाने ग्रासलेली आहे—हे पाहून माझं मनही व्यथित झालं.
क्षितिक्षमा पुष्करसंनिभेक्षणा या रक्षिता राघवलक्ष्मणाभ्याम्। सा राक्षसीभिर्विकृतेक्षणाभिः संरक्ष्यते सम्प्रति वृक्षमूले
ही पृथ्वीइतकी सहनशील, निळ्या कमळासारख्या डोळ्यांची, पूर्वी राघव आणि लक्ष्मण यांच्या संरक्षणाखाली होती, आता मात्र विकृत नजरेच्या राक्षसी स्त्रियांकडून झाडाखाली राखली जाते.
हिमहतनलिनीव नष्टशोभा व्यसनपरम्परया निपीड्यमाना। सहचररहितेव चक्रवाकी जनकसुता कृपणां दशां प्रपन्ना
हिमाने झाकलेल्या कमळासारखी तिची शोभा हरवली आहे, संकटांच्या मालिकेने ती पिचली आहे; जोडीदाराविना चक्रवाक पक्षीसारखी, जनकनंदिनी आता दयनीय अवस्थेला पोहोचली आहे.
अस्या हि पुष्पावनताग्रशाखाः शोकं दृढं वै जनयन्त्यशोकाः। हिमव्यपायेन च शीतरश्मि- रभ्युत्थितो नैकसहस्ररश्मिः
या अशोक वृक्षांच्या फुलांनी झुकलेल्या फांद्या सीतेच्या दुःखात अजून भर घालतात; जशी हिवाळा संपल्यावर शीतल किरणांचा सूर्य वर येतो, तशीच हजारो किरणांचा तेजस्वी सूर्यही आकाशात उगवतो.
इत्येवमर्थं कपिरन्ववेक्ष्य सीतेयमित्येव तु जातबुद्धिः। संश्रित्य तस्मिन् निषसाद वृक्षे बली हरीणामृषभस्तरस्वी
अशा प्रकारे विचार करत, हा नक्कीच सीता आहे याची खात्री झाल्यावर, वानरांचा बलवान आणि वेगवान प्रमुख त्या झाडावर विसावला.
thumb|सप्तदशः सर्गः श्रूयताम्|center श्रीमद्वाल्मीकियरामायणे सुन्दरकाण्डे सप्तदशः सर्गः ॥५-
आता सुंदरकांडातील सतरावा सर्ग ऐका.
ततः कुमुदखण्डाभो निर्मलं निर्मलोदयः। प्रजगाम नभश्चन्द्रो हंसो नीलमिवोदकम्
नंतर, कुमुद फुलांच्या घड्यासारखा स्वच्छ आणि उजळ चंद्र आकाशात उगवला, जणू निळ्या पाण्यातील हंसच.
साचिव्यमिव कुर्वन् स प्रभया निर्मलप्रभः। चन्द्रमा रश्मिभिः शीतैः सिषेवे पवनात्मजम्
तो चंद्र आपल्या शीतल आणि निर्मळ प्रकाशाने जणू सोबत देत, पवनपुत्र हनुमंताच्या सेवेतच होता.
स ददर्श ततः सीतां पूर्णचन्द्रनिभाननाम्। शोकभारैरिव न्यस्तां भारैर्नावमिवाम्भसि
मग त्याने सीतेला पाहिले, तिचे मुख पूर्ण चंद्रासारखे, दुःखाच्या ओझ्याने पाण्यातील ओझ्याने भरलेल्या होडीसारखी खाली वाकलेली.
दिदृक्षमाणो वैदेहीं हनूमान् मारुतात्मजः। स ददर्शाविदूरस्था राक्षसीर्घोरदर्शनाः
वैदेहीला पाहण्याची इच्छा असलेल्या मारुतीनंदन हनुमंताने, जवळच भीषण दिसणाऱ्या राक्षसी स्त्रिया पाहिल्या.
एकाक्षीमेककर्णां च कर्णप्रावरणां तथा। अकर्णां शङ्कुकर्णां च मस्तकोच्छ्वासनासिकाम्
त्याने एक डोळ्याची, एक कानाची, कान झाकलेली, कान नसलेली, शंखासारख्या कानाची आणि कपाळापर्यंत नाक असलेली अशा विविध राक्षसी स्त्रिया पाहिल्या.
अतिकायोत्तमांगीं च तनुदीर्घशिरोधराम्। ध्वस्तकेशीं तथाकेशीं केशकम्बलधारिणीम्
त्यातल्या काहींचे शरीर प्रचंड मोठे, काहींची मान लांब आणि बारीक, काहींचे केस विस्कटलेले, काहींचे केस भरपूर, आणि काही केसांचा जाड कवच घातलेली होत्या.
लम्बकर्णललाटां च लम्बोदरपयोधराम्। लम्बोष्ठीं चिबुकोष्ठीं च लम्बास्यां लम्बजानुकाम्
काहींचे कान आणि कपाळ लोंबते, काहींचे पोट आणि स्तन झुलते, काहींचे ओठ आणि हनू मोठे, काहींचे तोंड मोठे उघडे, तर काहींची गुडघी लोंबती.
ह्रस्वां दीर्घां च कुब्जां च विकटां वामनां तथा। करालां भुग्नवक्त्रां च पिंगाक्षीं विकृताननाम्
काही बुटक्या, काही उंच, काही कुबड्या, काही विकृत, काही बुटक्या, काही भयंकर, काही वाकड्या चेहऱ्याच्या, काही पिंगट डोळ्याच्या आणि काही विकृत चेहऱ्याच्या होत्या.
विकृताः पिंगलाः कालीः क्रोधनाः कलहप्रियाः। कालायसमहाशूलकूटमुद्गरधारिणीः
त्या सगळ्या विकृत, पिंगट, काळ्या, रागीट, भांडणखोर, काळ्या लोखंडाच्या शूल आणि गदा घेऊन उभ्या होत्या.
वराहमृगशार्दूलमहिषाजशिवामुखाः। गजोष्ट्रहयपादाश्च निखातशिरसोऽपराः
काहींचे तोंड डुक्कर, हरिण, वाघ, म्हैस, शेळी यांसारखे, काहींचे पाय हत्ती, उंट, घोडा यांसारखे, तर काहींची डोकी जमिनीत घुसलेली होती.
एकहस्तैकपादाश्च खरकर्ण्यश्वकर्णिकाः। गोकर्णीर्हस्तिकर्णीश्च हरिकर्णीस्तथापराः
काहींचे एकच हात, एकच पाय, काहींचे गाढवाचे, घोड्याचे, गायीचे, हत्तीचे आणि माकडाचे कान होते.
अतिनासाश्च काश्चिच्च तिर्यङ्नासा अनासिकाः। गजसंनिभनासाश्च ललाटोच्छ्वासनासिकाः
काहींच्या नाकाचा आकार खूप मोठा, काहींचे वाकडे, काहींना नाकच नाही, काहींचे नाक हत्तीच्या सोंडेप्रमाणे, तर काहींचे श्वास कपाळातून निघत होते.
हस्तिपादा महापादा गोपादाः पादचूलिकाः। अतिमात्रशिरोग्रीवा अतिमात्रकुचोदरीः
काहींचे पाय हत्तीचे, काहींचे फार मोठे, काहींचे गायीचे, काहींचे पाय गादीसारखे, काहींची डोकी-माने फार मोठ्या, आणि काहींचे स्तन-पोटही प्रचंड होते.
अतिमात्रास्यनेत्राश्च दीर्घजिह्वाननास्तथा। अजामुखीर्हस्तिमुखीर्गोमुखीः सूकरीमुखीः
काहींची तोंडं आणि डोळे खूप मोठे, काहींच्या जिव्हा आणि तोंड लांब, काहींची तोंडं शेळी, हत्ती, गाय आणि डुक्कर यांसारखी होती.
हयोष्ट्रखरवक्त्राश्च राक्षसीर्घोरदर्शनाः। शूलमुद्गरहस्ताश्च क्रोधनाः कलहप्रियाः
काही राक्षसींची तोंडं घोडा, उंट आणि गाढव यांसारखी, त्या भयंकर दिसणाऱ्या होत्या; काहींच्या हातात शूल आणि गदा, आणि त्या सगळ्याच रागीट व भांडखोर होत्या.