सुजातमूला सुभगा कीर्तिमाला यशस्विनी। प्रभग्ना चिररात्राय मम सीतामपश्यतः
सुंदर मुळांची, भाग्यवती, कीर्तीने आणि यशाने सजलेली सीता, जिला मी शोधतो आहे, ती मला दीर्घकाळ सापडणार नाही असे वाटते.
तापसो वा भविष्यामि नियतो वृक्षमूलिकः। नेतः प्रतिगमिष्यामि तामदृष्ट्वासितेक्षणाम्
मी आता व्रती होईन, झाडांची मुळे आणि फळे खाऊन जगणारा तपस्वी बनेन; त्या काळी डोळ्यांची काळी छटा असलेल्या सीतेला न पाहता मी परत जाणार नाही.
यदि तु प्रतिगच्छामि सीतामनधिगम्य ताम्। अंगदः सहितः सर्वैर्वानरैर्न भविष्यति
पण जर मी सीतेला न सापडता परत गेलो, तर अंगद आणि सगळे वानर वाचणार नाहीत.
विनाशे बहवो दोषा जीवन् प्राप्नोति भद्रकम्। तस्मात् प्राणान् धरिष्यामि ध्रुवो जीवति संगमः
नाशामध्ये अनेक दोष असतात, पण जिवंत राहिल्याने चांगले घडते; म्हणून मी माझा जीव वाचवेन, कारण भेट निश्चित आहे.
एवं बहुविधं दुःखं मनसा धारयन् बहु। नाध्यगच्छत् तदा पारं शोकस्य कपिकुञ्जरः
अशा अनेक प्रकारच्या दुःखांचा विचार करत असताना, तो बलवान वानर आपल्या शोकाचा अंत शोधू शकला नाही.
ततो विक्रममासाद्य धैर्यवान् कपिकुञ्जरः। रावणं वा वधिष्यामि दशग्रीवं महाबलम्। काममस्तु हृता सीता प्रत्याचीर्णं भविष्यति
मग धैर्य गोळा करून, तो स्थिरचित्त वानर म्हणाला: 'मी त्या दहा डोक्यांच्या, बलाढ्य रावणाचा वध करीन; जरी सीता हरण झाली असली तरी तिला परत आणीन.'
अथवैनं समुत्क्षिप्य उपर्युपरि सागरम्। रामायोपहरिष्यामि पशुं पशुपतेरिव
किंवा त्याला पकडून, समुद्रावरून उडी मारून, मी त्याला रामाकडे नेईन, जसे पशुपतीकडे एखादा पशू नेला जातो.
इति चिन्तासमापन्नः सीतामनधिगम्य ताम्। ध्यानशोकपरीतात्मा चिन्तयामास वानरः
अशा विचारात गुंतून, सीता सापडली नाही म्हणून, ध्यान आणि दुःखाने भरलेल्या मनाने तो वानर विचार करू लागला.
यावत् सीतां न पश्यामि रामपत्नीं यशस्विनीम्। तावदेतां पुरीं लंकां विचिनोमि पुनः पुनः
जोपर्यंत मी रामाची कीर्तीशाली पत्नी सीतेला पाहत नाही, तोपर्यंत मी ही लंका पुन्हा पुन्हा शोधत राहीन.
सम्पातिवचनाच्चापि रामं यद्यानयाम्यहम्। अपश्यन् राघवो भार्यां निर्दहेत् सर्ववानरान्
आणि जर मी संपातीच्या सांगण्यावरून रामाकडे त्याची पत्नी न घेता गेलो, तर रघुकुलातील राम सगळ्या वानरांना भस्म करील.
इहैव नियताहारो वत्स्यामि नियतेन्द्रियः। न मत्कृते विनश्येयुः सर्वे ते नरवानराः
इथेच, आहार आणि इंद्रिये संयमित ठेवून मी राहीन; माझ्यामुळे सर्व नर आणि वानर नष्ट होऊ नयेत.
अशोकवनिका चापि महतीयं महाद्रुमा। इमामधिगमिष्यामि नहीयं विचिता मया
ही मोठी अशोकवनिका, मोठ्या झाडांनी भरलेली, मला शोधावीच लागेल, कारण मी अजून तिथे पाहिलेले नाही.
वसून् रुद्रांस्तथाऽऽदित्यानश्विनौ मरुतोऽपि च। नमस्कृत्वा गमिष्यामि रक्षसां शोकवर्धनः
वसु, रुद्र, आदित्य, अश्विनी आणि मरुत यांना वंदन करून, मी राक्षसांचा शोक वाढवणारा पुढे जाईन.
जित्वा तु राक्षसान् देवीमिक्ष्वाकुकुलनन्दिनीम्। सम्प्रदास्यामि रामाय सिद्धीमिव तपस्विने
राक्षसांना जिंकून, इक्ष्वाकू कुळाची आनंददायिनी देवी मी रामाला परत देईन, जशी तपस्व्याला सिद्धी मिळते.
स मुहूर्तमिव ध्यात्वा चिन्ताविग्रथितेन्द्रियः। उदतिष्ठन् महाबाहुर्हनूमान् मारुतात्मजः
थोडा वेळ ध्यान करून, चिंता दूर झालेल्या इंद्रियांनिशी, बलवान, वायुपुत्र हनुमान उठला.
नमोऽस्तु रामाय सलक्ष्मणाय देव्यै च तस्यै जनकात्मजायै। नमोऽस्तु रुद्रेन्द्रयमानिलेभ्यो नमोऽस्तु चन्द्राग्निमरुद्गणेभ्यः
राम आणि लक्ष्मण यांना नमस्कार असो, जनकनंदिनी त्या देवीलाही नमस्कार असो; रुद्र, इंद्र, यम, वायू यांना नमस्कार असो; चंद्र, अग्नी आणि मरुत यांच्या गणांना नमस्कार असो.
स तेभ्यस्तु नमस्कृत्वा सुग्रीवाय च मारुतिः। दिशः सर्वाः समालोक्य सोऽशोकवनिकां प्रति
त्यांना आणि सुग्रीवाला नमस्कार करून, मारुतीने सगळ्या दिशांना पाहिले आणि अशोकवनिकेकडे नजर टाकली.
स गत्वा मनसा पूर्वमशोकवनिकां शुभाम्। उत्तरं चिन्तयामास वानरो मारुतात्मजः
मनाने आधीच त्या शुभ अशोकवनिकेत गेलेला वायुपुत्र वानर पुढे काय करावे हे विचार करू लागला.
ध्रुवं तु रक्षोबहुला भविष्यति वनाकुला। अशोकवनिका पुण्या सर्वसंस्कारसंस्कृता
ही पुण्यवान अशोकवाटिका, सर्व प्रकारे पवित्र केलेली, नक्कीच अनेक राक्षसांनी भरलेली आणि झाडांनी गच्च भरलेली असणार आहे.
रक्षिणश्चात्र विहिता नूनं रक्षन्ति पादपान्। भगवानपि विश्वात्मा नातिक्षोभं प्रवायति
इथे झाडांचे रक्षण करण्यासाठी नक्कीच रक्षक नेमलेले आहेत; अगदी विश्वाचा आत्मा असलेला भगवंतसुद्धा इथे वारा फारसे वाहू देत नाही.
संक्षिप्तोऽयं मयाऽऽत्मा च रामार्थे रावणस्य च। सिद्धिं दिशन्तु मे सर्वे देवाः सर्षिगणास्त्विह
मी स्वतःला रामासाठी आणि रावणामुळेही आवरले आहे; सर्व देव आणि ऋषीगण मला इथे यश लाभो अशी मी प्रार्थना करतो.
ब्रह्मा स्वयम्भूर्भगवान् देवाश्चैव तपस्विनः। सिद्धिमग्निश्च वायुश्च पुरुहूतश्च वज्रभृत्
स्वयंभू ब्रह्मा, भगवंत, सर्व देव, तपस्वी, अग्नी, वायू, पुरुहूत आणि वज्रधारी इंद्र — हे सर्व मला यश लाभो अशी मी प्रार्थना करतो.
वरुणः पाशहस्तश्च सोमादित्यौ तथैव च। अश्विनौ च महात्मानौ मरुतः सर्व एव च
पाशधारी वरुण, सोम, आदित्य, महान अश्विनी कुमार, आणि सर्व मरुतगण — हे सर्व मला यश मिळो अशी मी प्रार्थना करतो.
सिद्धिं सर्वाणि भूतानि भूतानां चैव यः प्रभुः। दास्यन्ति मम ये चान्येऽप्यदृष्टाः पथि गोचराः
सर्व भूतं, भूतांचा स्वामी, आणि वाटेवर दिसत नसलेले इतरही जे आहेत, त्यांनी मला यश द्यावे.
तदुन्नसं पाण्डुरदन्तमव्रणं शुचिस्मितं पद्मपलाशलोचनम्। द्रक्ष्ये तदार्यावदनं कदा न्वहं प्रसन्नताराधिपतुल्यवर्चसम्
कधी मी त्या आर्येचे, उंच पांढरे दात, निर्दोष आणि शुद्ध हास्य, कमळाच्या पाकळीसारखी डोळे आणि प्रसन्न चंद्रासारखा तेज असलेले ते मुख पाहीन?
क्षुद्रेण हीनेन नृशंसमूर्तिना सुदारुणालंकृतवेषधारिणा। बलाभिभूता ह्यबला तपस्विनी कथं नु मे दृष्टिपथेऽद्य सा भवेत्
ती सौम्य, तपस्विनी, दुर्बल असूनही बलाने जिंकली गेलेली स्त्री, आज माझ्या नजरेस कशी दिसेल — जी एका नीच, निर्दयी, क्रूर आणि भयंकर सजावटीतल्या राक्षसाने पकडली आहे?
thumb|चतुर्दशः सर्गः श्रूयताम्|center श्रीमद्वाल्मीकियरामायणे सुन्दरकाण्डे चतुर्दशः सर्गः ॥५-
श्रीमद्वाल्मिकी रामायणातील सुंदरकांडाचा चौदावा सर्ग येथे संपला. ऐका चौदावा सर्ग.
स मुहूर्तमिव ध्यात्वा मनसा चाधिगम्य ताम्। अवप्लुतो महातेजाः प्राकारं तस्य वेश्मनः
त्याने क्षणभर विचार करून, मनाने तिच्यावर लक्ष केंद्रित केले आणि मग तो तेजस्वी वानर त्या महालाच्या भिंतीवरून उडी मारून गेला.
स तु संहृष्टसर्वांगः प्राकारस्थो महाकपिः। पुष्पिताग्रान् वसन्तादौ ददर्श विविधान् द्रुमान्
भिंतीवर उभा राहून, आनंदाने रोमांचित झालेला तो महान वानर वसंताच्या सुरुवातीला फुललेली विविध झाडे पाहू लागला.
सालानशोकान् भव्यांश्च चम्पकांश्च सुपुष्पितान्। उद्दालकान् नागवृक्षांश्चूतान् कपिमुखानपि
त्याने सुंदर अशोक, फुललेले चंपक, उड्डालक, नागवृक्ष, आंब्याची झाडे आणि वानराच्या चेहऱ्यासारखी झाडेही पाहिली.