तामपश्यन् कपिस्तत्र पश्यंश्चान्या वरस्त्रियः। अपक्रम्य तदा वीरः प्रस्थातुमुपचक्रमे
माकडाने तिथे इतर सुंदर स्त्रिया पाहिल्या, पण तिला पाहू शकला नाही; मग तो वीर मागे सरकून निघायची तयारी करू लागला.
स भूयः सर्वतः श्रीमान् मारुतिर्यत्नमाश्रितः। आपानभूमिमुत्सृज्य तां विचेतुं प्रचक्रमे
मग तेजस्वी वायुपुत्राने सर्व बाजूंनी प्रयत्न करत, आपली शोध मोहीम पुढे नेण्यासाठी मद्यगृह सोडले.
thumb|द्वादशः सर्गः श्रूयताम्|center श्रीमद्वाल्मीकियरामायणे सुन्दरकाण्डे द्वादशः सर्गः ॥५-
आता द्वादश सर्ग ऐका.
स तस्य मध्ये भवनस्य संस्थितो लतागृहांश्चित्रगृहान् निशागृहान्। जगाम सीतां प्रतिदर्शनोत्सुको न चैव तां पश्यति चारुदर्शनाम्
त्या राजवाड्याच्या मध्यभागी उभा राहून, वेलींनी वेढलेली घरं, रंगवलेली खोली, आणि रात्रीच्या विश्रांतीसाठी असलेली घरं पाहात, तो सीतेच्या दर्शनासाठी उत्सुक होता; पण सुंदर रूप असलेली सीता त्याला कुठेच दिसली नाही.
स चिन्तयामास ततो महाकपिः प्रियामपश्यन् रघुनन्दनस्य ताम्। ध्रुवं न सीता ध्रियते यथा न मे विचिन्वतो दर्शनमेति मैथिली
रघुनंदनाची प्रिय सीता दिसली नाही म्हणून त्या महाकपिने विचार केला, 'नक्कीच सीता इथे नाही, कारण मी सर्वत्र शोधले तरी मैथिली मला दिसत नाही.'
सा राक्षसानां प्रवरेण जानकी स्वशीलसंरक्षणतत्परा सती। अनेन नूनं प्रति दुष्टकर्मणा हता भवेदार्यपथे परे स्थिता
स्वतःच्या शीलाचं रक्षण करणारी जानकी, या राक्षसांमध्ये श्रेष्ठ असलेल्या दुष्टाच्या हातून, आर्य मार्गावर ठाम राहिल्यामुळे, कदाचित मारली गेली असावी.
विरूपरूपा विकृता विवर्चसो महानना दीर्घविरूपदर्शनाः। समीक्ष्य ता राक्षसराजयोषितो भयाद् विनष्टा जनकेश्वरात्मजा
राक्षसराजाच्या त्या कुरूप, विकृत आणि भयंकर रूपाच्या स्त्रिया पाहून, जनकनंदिनी भीतीने नष्ट झाली असावी.
सीतामदृष्ट्वा ह्यनवाप्य पौरुषं विहृत्य कालं सह वानरैश्चिरम्। न मेऽस्ति सुग्रीवसमीपगा गतिः सुतीक्ष्णदण्डो बलवांश्च वानरः
सीता सापडली नाही, कामही पूर्ण झालं नाही, आणि वानरांसोबत वेळ वाया घालवला; आता सुग्रीवाजवळ परतण्याचा मार्गच नाही, कारण वानरराज कठोर आणि बलवान आहे.
दृष्टमन्तःपुरं सर्वं दृष्टा रावणयोषितः। न सीता दृश्यते साध्वी वृथा जातो मम श्रमः
मी संपूर्ण अंतःपुर आणि रावणाच्या स्त्रिया पाहिल्या, पण साध्वी सीता कुठेच दिसली नाही; माझा सारा परिश्रम वाया गेला.
किं नु मां वानराः सर्वे गतं वक्ष्यन्ति संगताः। गत्वा तत्र त्वया वीर किं कृतं तद् वदस्व नः
मी परत गेल्यावर सर्व वानर एकत्र येऊन, 'हे वीर, तिथे जाऊन तू काय केलंस, ते आम्हाला सांग,' असं काय म्हणतील?
अदृष्ट्वा किं प्रवक्ष्यामि तामहं जनकात्मजाम्। ध्रुवं प्रायमुपासिष्ये कालस्य व्यतिवर्तने
जनकनंदिनीला न पाहता मी त्यांना काय सांगू? नक्कीच, मी उपवास करून प्राण सोडण्याचा निर्धार करीन.
किं वा वक्ष्यति वृद्धश्च जाम्बवानंगदश्च सः। गतं पारं समुद्रस्य वानराश्च समागताः
मी समुद्र पार करून परतल्यावर, वृद्ध जांबवान, अंगद आणि सर्व वानर काय म्हणतील?
अनिर्वेदः श्रियो मूलमनिर्वेदः परं सुखम्। भूयस्तत्र विचेष्यामि न यत्र विचयः कृतः
दृढ निश्चय हा संपत्तीचा मूळ आहे; तोच खरा सुख देतो. मी अजून जिथे शोधलेलं नाही, तिथे पुन्हा शोध घेईन.
अनिर्वेदो हि सततं सर्वार्थेषु प्रवर्तकः। करोति सफलं जन्तोः कर्म यच्च करोति सः
दृढ निश्चय नेहमी सर्व कामांमध्ये यश देतो; तोच मनुष्याच्या कृत्यांना फळ मिळवून देतो.
आपानशाला विचितास्तथा पुष्पगृहाणि च। चित्रशालाश्च विचिता भूयः क्रीडागृहाणि च
त्याने सुंदर मद्यशाळा, फुलांची घरं, रंगीबेरंगी दालनं आणि खेळण्यासाठी खास घरं पाहिली.
निष्कुटान्तररथ्याश्च विमानानि च सर्वशः। इति संचिन्त्य भूयोऽपि विचेतुमुपचक्रमे
त्याने अंतर्गत अंगणं, अरुंद गल्ल्या आणि सर्व महाल पाहिले; मग पुन्हा विचार करून, तो शोधायला निघाला.
भूमीगृहांश्चैत्यगृहान् गृहातिगृहकानपि। उत्पतन् निपतंश्चापि तिष्ठन् गच्छन् पुनः क्वचित्
त्याने जमिनीवरील घरे, देवळे आणि बाहेरची घरटी सगळीकडे पाहणी केली. कधी वर उडत, कधी खाली उतरून, कधी थांबून, कधी चालत, तर कधी पुन्हा कुठे तरी जात होता.
अपवृण्वंश्च द्वाराणि कपाटान्यवघट्टयन्। प्रविशन् निष्पतंश्चापि प्रपतन्नुत्पतन्निव
तो दारे उघडत होता, कपाटे बाजूला सारत होता, आत जात होता, बाहेर येत होता, कधी पडत, तर कधी उडी मारून पुढे जात होता.
सर्वमप्यवकाशं स विचचार महाकपिः। चतुरंगुलमात्रोऽपि नावकाशः स विद्यते। रावणान्तःपुरे तस्मिन् यं कपिर्न जगाम सः
त्या महाकपिने रावणाच्या अंतःपुरात एकही जागा सोडली नाही; अगदी चार बोटांची जागा जरी असली, तरी तिथेही तो गेला नाही असे झाले नाही.
प्राकारान्तरवीथ्यश्च वेदिकाश्चैत्यसंश्रयाः। श्वभ्राश्च पुष्करिण्यश्च सर्वं तेनावलोकितम्
त्याने आतील अंगणे, गल्ल्या, उंच चबुतरे, देवळे, विहिरी आणि कमळ तलाव सगळे नीट पाहिले.
राक्षस्यो विविधाकारा विरूपा विकृतास्तथा। दृष्टा हनुमता तत्र न तु सा जनकात्मजा
तेथे हनुमानाने वेगवेगळ्या रूपातील, कुरूप आणि विकृत राक्षसी पाहिल्या, पण जनकनंदिनी मात्र दिसली नाही.
रूपेणाप्रतिमा लोके परा विद्याधरस्त्रियः। दृष्टा हनुमता तत्र न तु राघवनन्दिनी
हनुमानाने जगात कुणाशीही तुलना न होईल अशा सुंदर स्त्रिया, विद्याधरांपेक्षा सुंदर अशा देखील पाहिल्या, पण रामाची प्रिय सीता मात्र दिसली नाही.
नागकन्या वरारोहाः पूर्णचन्द्रनिभाननाः। दृष्टा हनुमता तत्र न तु सा जनकात्मजा
हनुमानाने सुंदर कटी असलेल्या, पूर्ण चंद्रासारखा चेहरा असलेल्या नागकन्या पाहिल्या, पण जनकनंदिनी मात्र दिसली नाही.
प्रमथ्य राक्षसेन्द्रेण नागकन्या बलाद्धृताः। दृष्टा हनुमता तत्र न सा जनकनन्दिनी
राक्षसाधिपतीने जबरदस्तीने पकडलेल्या नागकन्या हनुमानाने तिथे पाहिल्या, पण जनकनंदिनी मात्र दिसली नाही.
सोऽपश्यंस्तां महाबाहुः पश्यंश्चान्या वरस्त्रियः। विषसाद महाबाहुर्हनूमान् मारुतात्मजः
त्या महाबाहू हनुमानाने इतर उत्तम स्त्रिया पाहिल्या, पण तिला दिसले नाही, म्हणून वायुपुत्र हनुमान खचून गेला.
उद्योगं वानरेन्द्राणां प्लवनं सागरस्य च। व्यर्थं वीक्ष्यानिलसुतश्चिन्तां पुनरुपागतः
वानरराजांनी केलेले प्रयत्न आणि समुद्र ओलांडणे हे सगळे व्यर्थ गेले असे पाहून वायुपुत्र पुन्हा चिंता करू लागला.
अवतीर्य विमानाच्च हनूमान् मारुतात्मजः। चिन्तामुपजगामाथ शोकोपहतचेतनः
महालातून खाली उतरून, वायुपुत्र हनुमान शोकाने व्याकुळ होऊन खोल विचारात पडला.
thumb|त्रयोदशः सर्गः श्रूयताम्|center श्रीमद्वाल्मीकियरामायणे सुन्दरकाण्डे त्रयोदशः सर्गः ॥५-
श्रीमद्वाल्मिकी रामायणातील सुंदरकांडातील तेरावा सर्ग ऐका.
विमानात् तु स संक्रम्य प्राकारं हरियूथपः। हनूमान् वेगवानासीद् यथा विद्युद् घनान्तरे
मग वानरांचा प्रमुख हनुमान वेगाने महालातून उडी मारून तटावर गेला, जणू काही ढगात वीज चमकत असावी.
सम्परिक्रम्य हनुमान् रावणस्य निवेशनान्। अदृष्ट्वा जानकीं सीतामब्रवीद् वचनं कपिः
हनुमानाने रावणाच्या सर्व निवासस्थानात शोध घेतला, पण त्याला सीता दिसली नाही, तेव्हा त्या कपिने असे बोलले: