कृकलान् विविधांश्छागान् शशकानर्धभक्षितान्। महिषानेकशल्यांश्च मेषांश्च कृतनिष्ठितान्
त्याने विविध प्रकारचे तीतर, शेळ्या, अर्धवट खाल्लेले ससे, अनेक शंकलेले म्हशी, आणि खाण्यासाठी तयार केलेली मेंढी पाहिली.
लेह्यानुच्चावचान् पेयान् भोज्यान्युच्चावचानि च। तथाम्ललवणोत्तंसैर्विविधै रागखाण्डवैः
तेथे चाटण्यासाठी, प्यायला आणि खायला असे मऊ आणि कडक पदार्थ, आंबट-खारट पदार्थ, आणि रंगीबेरंगी मिठाया विविध प्रकारच्या ठेवलेल्या होत्या.
महानूपुरकेयूरैरपविद्धैर्महाधनैः। पानभाजनविक्षिप्तैः फलैश्च विविधैरपि
मोठ्या पैंजणांनी, कंकणांनी, विखुरलेल्या धनाने, उलथलेल्या मद्यपात्रांनी, आणि विविध फळांनी ती जागा भरलेली होती.
कृतपुष्पोपहारा भूरधिकां पुष्यति श्रियम्। तत्र तत्र च विन्यस्तैः सुश्लिष्टशयनासनैः
फुलांची अर्पणं झाल्याने पृथ्वी सर्वत्र तेजाने उजळून गेली होती; ठिकठिकाणी नीट लावलेली शय्ये आणि आसने मांडलेली होती.
पानभूमिर्विना वह्निं प्रदीप्तेवोपलक्ष्यते। बहुप्रकारैर्विविधैर्वरसंस्कारसंस्कृतैः
मद्यपानाची जागा जरी अग्नीशिवाय होती, तरीही ती उजळून निघाल्यासारखी दिसत होती; तिथे अनेक प्रकारचे, चविष्ट पदार्थ ठेवलेले होते.
मांसैः कुशलसंयुक्तैः पानभूमिगतैः पृथक्। दिव्याः प्रसन्ना विविधाः सुराः कृतसुरा अपि
मद्यपानाच्या जागेत वेगळ्या ठेवलेल्या, कुशलतेने बनवलेल्या मांसाचे तुकडे, आणि दिव्य, स्वच्छ, विविध प्रकारचे मद्य तसेच खास बनवलेली मद्ये होती.
शर्करासवमाध्वीकाः पुष्पासवफलासवाः। वासचूर्णैश्च विविधैर्मृष्टास्तैस्तैः पृथक् पृथक्
तेथे साखरेचे, मधाचे, फुलांचे आणि फळांचे मद्य, तसेच वेगवेगळ्या सुवासिक पूड वेगवेगळ्या प्रकारे सुंदरपणे मांडलेल्या होत्या.
संतता शुशुभे भूमिर्माल्यैश्च बहुसंस्थितैः। हिरण्मयैश्च कलशैर्भाजनैः स्फाटिकैरपि
पृथ्वीवर अनेक हार पसरलेले होते, सोनेरी भांडी आणि स्फटिकाची भांडी ठेवलेली होती, त्यामुळे ती जागा शोभून दिसत होती.
जाम्बूनदमयैश्चान्यैः करकैरभिसंवृता। राजतेषु च कुम्भेषु जाम्बूनदमयेषु च
ती जागा इतरही सुवर्णपात्रांनी, चांदीच्या आणि सुवर्णाच्या कलशांनी झाकलेली होती.
पानश्रेष्ठां तथा भूमिं कपिस्तत्र ददर्श सः। सोऽपश्यच्छातकुम्भानि सीधोर्मणिमयानि च
तेथे वानराने उत्तम मद्यपानाची जागा पाहिली; त्याने सुवर्णपात्रे आणि रत्नांनी बनवलेली मद्याची भांडी पाहिली.
तानि तानि च पूर्णानि भाजनानि महाकपिः। क्वचिदर्धावशेषाणि क्वचित् पीतान्यशेषतः
महाकपींनी तिथल्या वेगवेगळ्या भांड्यांकडे पाहिलं, काही पूर्ण भरलेली होती, काही अर्धवट रिकामी, तर काहीतली सर्व सामग्री संपलेली होती.
क्वचिन्नैव प्रपीतानि पानानि स ददर्श ह। क्वचिद् भक्ष्यांश्च विविधान् क्वचित् पानानि भागशः
काही ठिकाणी प्यायचं काही अजून उघडंच नव्हतं, कुठे वेगवेगळ्या खाण्याच्या वस्तू होत्या, तर कुठे प्यायचं अर्धवट उरलं होतं.
क्वचिदर्धावशेषाणि पश्यन् वै विचचार ह। शयनान्यत्र नारीणां शून्यानि बहुधा पुनः। परस्परं समाश्लिष्य काश्चित् सुप्ता वरांगनाः
कुठे काही अंथरुणं अर्धवट झाकलेली दिसली, तर कुठे बायांची अंथरुणं मोकळी होती; आणि काही सुंदर स्त्रिया एकमेकींना मिठी मारून झोपलेल्या होत्या.
काचिच्च वस्त्रमन्यस्या अपहृत्योपगुह्य च। उपगम्याबला सुप्ता निद्राबलपराजिता
काहींनी दुसऱ्याचं वस्त्र घेऊन तिला मिठी मारली होती आणि झोपेत बुडाल्या होत्या, झोपेच्या जोराने त्या थकल्या होत्या.
तासामुच्छ्वासवातेन वस्त्रं माल्यं च गात्रजम्। नात्यर्थं स्पन्दते चित्रं प्राप्य मन्दमिवानिलम्
त्यांच्या मंद श्वासामुळे अंगावरचं वस्त्र आणि हार हलकेच हलत होते, जणू काही मंद वाऱ्याने स्पर्श झाला असावा.
चन्दनस्य च शीतस्य सीधोर्मधुरसस्य च। विविधस्य च माल्यस्य पुष्पस्य विविधस्य च
थंड चंदन, गोड मद्य, वेगवेगळी फुलांची हारं आणि अनेक प्रकारची फुलं—
बहुधा मारुतस्तस्य गन्धं विविधमुद्वहन्। स्नानानां चन्दनानां च धूपानां चैव मूर्च्छितः
त्या ठिकाणी वाऱ्याने स्नान, चंदन आणि धूप यांच्या वेगवेगळ्या सुगंधांचा संगम करून दरवळ पसरवला.
प्रववौ सुरभिर्गन्धो विमाने पुष्पके तदा। श्यामावदातास्तत्रान्याः काश्चित् कृष्णा वरांगनाः
त्या पुष्पक विमानात सुगंध दरवळत होता; तिथे काही स्त्रिया सावळ्या, काही गोऱ्या, तर काही सुंदर काळ्या वर्णाच्या होत्या.
काश्चित् काञ्चनवर्णांग््यः प्रमदा राक्षसालये। तासां निद्रावशत्वाच्च मदनेन विमूर्च्छितम्
त्या राक्षसांच्या महालात काही स्त्रियांची अंगं सोन्यासारखी झळाळत होती; झोपेच्या प्रभावाने त्या प्रेमात गुंग झाल्यासारख्या होत्या.
पद्मिनीनां प्रसुप्तानां रूपमासीद् यथैव हि। एवं सर्वमशेषेण रावणान्तःपुरं कपिः। ददर्श स महातेजा न ददर्श च जानकीम्
जशा झोपलेल्या कमळांच्या फुलांचं रूप असतं, तसंच त्यांचंही दिसत होतं; तो तेजस्वी वानर रावणाच्या अंतःपुरात सर्वत्र पाहत गेला, पण त्याला जानकी कुठेच दिसली नाही.
निरीक्षमाणश्च ततस्ताः स्त्रियः स महाकपिः। जगाम महतीं शंकां धर्मसाध्वसशंकितः
त्या स्त्रियांकडे पाहताना त्या महाकपीच्या मनात मोठी शंका आणि धर्मभंगाची भीती निर्माण झाली.
परदारावरोधस्य प्रसुप्तस्य निरीक्षणम्। इदं खलु ममात्यर्थं धर्मलोपं करिष्यति
दुसऱ्याच्या स्त्रिया झोपलेल्या असताना त्यांच्याकडे पाहणं हे खरंच माझ्या धर्माला मोठा धक्का पोहोचवेल.
न हि मे परदाराणां दृष्टिर्विषयवर्तिनी। अयं चात्र मया दृष्टः परदारपरिग्रहः
माझं लक्ष कधीच दुसऱ्याच्या स्त्रियांकडे वासनेने गेलेलं नाही; पण इथे मात्र मी दुसऱ्याच्या स्त्रिया बघितल्या.
तस्य प्रादुरभूच्चिन्ता पुनरन्या मनस्विनः। निश्चितैकान्तचित्तस्य कार्यनिश्चयदर्शिनी
त्या स्थिरचित्त वानराच्या मनात पुन्हा एक नवी विचारधारा आली, कारण त्याचं मन नेहमीच योग्य कृत्य ठरवण्यात निश्चयी होतं.
कामं दृष्टा मया सर्वा विश्वस्ता रावणस्त्रियः। न तु मे मनसा किंचिद् वैकृत्यमुपपद्यते
हो, मी रावणाच्या सर्व स्त्रिया पाहिल्या, ज्या निष्काळजी झोपलेल्या होत्या; पण तरीही माझ्या मनात काहीही वाईट विचार आले नाहीत.
मनो हि हेतुः सर्वेषामिन्द्रियाणां प्रवर्तने। शुभाशुभास्ववस्थासु तच्च मे सुव्यवस्थितम्
मन हेच सर्व इंद्रियांच्या वर्तनाचं मूळ आहे, चांगल्या-वाईट अवस्थेतही; आणि माझं मन नीट नियंत्रणात आहे.
नान्यत्र हि मया शक्या वैदेही परिमार्गितुम्। स्त्रियो हि स्त्रीषु दृश्यन्ते सदा सम्परिमार्गणे
वैदेहीचं शोधणं दुसरीकडे शक्य नाही; कारण स्त्रियांमध्ये शोध घेताना नेहमीच स्त्रिया दिसतात.
यस्य सत्त्वस्य या योनिस्तस्यां तत् परिमार्गते। न शक्यं प्रमदा नष्टा मृगीषु परिमार्गितुम्
ज्याचं मूळ ज्या ठिकाणी असतं, तिथेच त्याचा शोध घेतला जातो; हरवलेली स्त्री मृगांमध्ये शोधता येत नाही.
तदिदं मार्गितं तावच्छुद्धेन मनसा मया। रावणान्तःपुरं सर्वं दृश्यते न च जानकी
मी शुद्ध मनाने रावणाच्या या अंतःपुरात सर्वत्र शोध घेतला, पण मला जानकी कुठेच दिसली नाही.
देवगन्धर्वकन्याश्च नागकन्याश्च वीर्यवान्। अवेक्षमाणो हनुमान् नैवापश्यत जानकीम्
शक्तिशाली हनुमानाने देव, गंधर्व आणि नाग कन्या पाहिल्या, पण त्याला जानकी मात्र दिसली नाही.