मुक्तामणिसमायुक्तैर्भूषणैः सुविभूषिताम्। विभूषयन्तीमिव च स्वश्रिया भवनोत्तमम्
मोत्यांनी आणि रत्नांनी सजवलेल्या दागिन्यांनी ती सुंदरपणे मढवलेली होती, आणि आपल्या तेजाने त्या भव्य राजवाड्याला शोभा आणत होती.
गौरीं कनकवर्णाभामिष्टामन्तःपुरेश्वरीम्। कपिर्मन्दोदरीं तत्र शयानां चारुरूपिणीम्
कपिने तिथे सोन्यासारखी कांती असलेली, अंतःपुरातील प्रिय राणी, मंदोदरी, सुंदर रूपात झोपलेली पाहिली.
स तां दृष्ट्वा महाबाहुर्भूषितां मारुतात्मजः। तर्कयामास सीतेति रूपयौवनसम्पदा। हर्षेण महता युक्तो ननन्द हरियूथपः
महारामाचा पुत्र, मोठ्या बाहींचा, तिला दागिन्यांनी सजलेली पाहून, तिच्या रूप, तारुण्य आणि सौंदर्यामुळे 'हीच सीता असावी' असा विचार करू लागला; आणि मोठ्या आनंदाने तो वानरांचा प्रमुख हरखून गेला.
आस्फोटयामास चुचुम्ब पुच्छं ननन्द चिक्रीड जगौ जगाम। स्तम्भानरोहन्निपपात भूमौ निदर्शयन् स्वां प्रकृतिं कपीनाम्
त्याने टाळ्या वाजवल्या, आपल्या शेपटीला चुंबन दिले, आनंदाने खेळला, गाणे गायला, उड्या मारल्या; स्तंभावर चढला, जमिनीवर पडला, आणि वानरांची स्वाभाविक चाळवळ दाखवली.
thumb|एकादशः सर्गः श्रूयताम्|center श्रीमद्वाल्मीकियरामायणे सुन्दरकाण्डे एकादशः सर्गः ॥५-
श्रीमद्वाल्मिकी रामायणातील सुंदरकांडातील अकरावा सर्ग ऐका.
अवधूय च तां बुद्धिं बभूवावस्थितस्तदा। जगाम चापरां चिन्तां सीतां प्रति महाकपिः
ती कल्पना बाजूला ठेवून, महाकपी तिथेच थांबला आणि सीतेविषयी दुसरा विचार करू लागला.
न रामेण वियुक्ता सा स्वप्तुमर्हति भामिनी। न भोक्तुं नाप्यलंकर्तुं न पानमुपसेवितुम्
रामापासून दूर असलेली ती तेजस्विनी ना झोपेल, ना खाईल, ना स्वतःला सजवेल, ना मद्य प्राशन करेल.
नान्यं नरमुपस्थातुं सुराणामपि चेश्वरम्। न हि रामसमः कश्चिद् विद्यते त्रिदशेष्वपि
ती कोणत्याही दुसऱ्या पुरुषाजवळ, अगदी देवतांमधील स्वामीजवळही, जाणार नाही; कारण त्रिदशांमध्येही रामासारखा कोणीच नाही.
अन्येयमिति निश्चित्य भूयस्तत्र चचार सः। पानभूमौ हरिश्रेष्ठः सीतासंदर्शनोत्सुकः
'ही दुसरीच आहे' असे ठरवून, सीतेच्या दर्शनासाठी उत्सुक असलेला श्रेष्ठ वानर त्या मदिरागृहात पुढे गेला.
क्रीडितेनापराः क्लान्ता गीतेन च तथापराः। नृत्येन चापराः क्लान्ताः पानविप्रहतास्तथा
काही स्त्रिया खेळून थकल्या होत्या, काही गाण्याने, तर काही नृत्याने थकल्या होत्या; आणि काही मद्यामुळे हरवून गेल्या होत्या.
मुरजेषु मृदंगेषु चेलिकासु च संस्थिताः। तथाऽऽस्तरणमुख्येषु संविष्टाश्चापराः स्त्रियः
काही स्त्रिया मृदंग, ढोल आणि खेळाच्या जागी उभ्या होत्या; तर काही मुख्य आसनांवर विसावल्या होत्या.
अंगनानां सहस्रेण भूषितेन विभूषणैः। रूपसंलापशीलेन युक्तगीतार्थभाषिणा
त्याने पाहिले की, रावण हजारो अंगणातील, दागिन्यांनी सजलेल्या, सुंदर रूपाच्या, गाण्याच्या आणि बोलण्याच्या कौशल्याने युक्त अशा स्त्रियांनी वेढलेला आहे.
देशकालाभियुक्तेन युक्तवाक्याभिधायिना। रताधिकेन संयुक्तां ददर्श हरियूथपः
ज्याला योग्य वेळ आणि जागेची समज होती, योग्य शब्द बोलणारा होता, आणि आनंदात इतरांपेक्षा पुढे होता, अशा व्यक्तीसोबत वानरांचा प्रमुख एकत्र असल्याचे पाहिले.
अन्यत्रापि वरस्त्रीणां रूपसंलापशायिनाम्। सहस्रं युवतीनां तु प्रसुप्तं स ददर्श ह
इतर ठिकाणीही उत्तम रूपाच्या, गोड बोलणाऱ्या, तरुण स्त्रिया झोपलेल्या अवस्थेत त्या वानराने पाहिल्या.
देशकालाभियुक्तं तु युक्तवाक्याभिधायि तत्। रताविरतसंसुप्तं ददर्श हरियूथपः
ज्याला योग्य वेळ आणि जागेची जाण होती, योग्य बोलणारा होता, आणि आनंदाने थकून झोपलेला होता, असा एक व्यक्ती वानरांचा प्रमुखाने पाहिला.
स राक्षसेन्द्रः शुशुभे ताभिः परिवृतः स्वयम्। करेणुभिर्यथारण्ये परिकीर्णो महाद्विपः
तो राक्षसांचा राजा त्या स्त्रियांनी वेढलेला फारच शोभून दिसत होता, जसा जंगलात मोठा हत्ती मादी हत्तींनी वेढलेला असतो.
सर्वकामैरुपेतां च पानभूमिं महात्मनः। ददर्श कपिशार्दूलस्तस्य रक्षःपतेर्गृहे
त्या महान आत्म्याच्या, राक्षसाधिपतीच्या घरात सर्व सुखांनी भरलेली मद्यपानाची जागा वानरांचा श्रेष्ठ पाहतो.
मृगाणां महिषाणां च वराहाणां च भागशः। तत्र न्यस्तानि मांसानि पानभूमौ ददर्श सः
त्या मद्यपानाच्या जागेत, हरण, म्हैस आणि डुक्कर यांच्या मांसाचे तुकडे ठेवलेले त्याने पाहिले.
रौक्मेषु च विशालेषु भाजनेष्वप्यभक्षितान्। ददर्श कपिशार्दूलो मयूरान् कुक्कुटांस्तथा
रौप्याच्या मोठ्या भांड्यांत, न खाल्लेले मोर आणि कोंबड्यांचे मांससुद्धा वानरांचा श्रेष्ठ पाहतो.
वराहवाध्रीणसकान् दधिसौवर्चलायुतान्। शल्यान् मृगमयूरांश्च हनुमानन्ववैक्षत
हनुमानाने डुकराचे डोके, गेंड्याचे मांस, दही आणि मीठ घालून केलेले पदार्थ, तसेच हरण आणि मोर यांचे शंकलेले मांस पाहिले.
कृकलान् विविधांश्छागान् शशकानर्धभक्षितान्। महिषानेकशल्यांश्च मेषांश्च कृतनिष्ठितान्
त्याने विविध प्रकारचे तीतर, शेळ्या, अर्धवट खाल्लेले ससे, अनेक शंकलेले म्हशी, आणि खाण्यासाठी तयार केलेली मेंढी पाहिली.
लेह्यानुच्चावचान् पेयान् भोज्यान्युच्चावचानि च। तथाम्ललवणोत्तंसैर्विविधै रागखाण्डवैः
तेथे चाटण्यासाठी, प्यायला आणि खायला असे मऊ आणि कडक पदार्थ, आंबट-खारट पदार्थ, आणि रंगीबेरंगी मिठाया विविध प्रकारच्या ठेवलेल्या होत्या.
महानूपुरकेयूरैरपविद्धैर्महाधनैः। पानभाजनविक्षिप्तैः फलैश्च विविधैरपि
मोठ्या पैंजणांनी, कंकणांनी, विखुरलेल्या धनाने, उलथलेल्या मद्यपात्रांनी, आणि विविध फळांनी ती जागा भरलेली होती.
कृतपुष्पोपहारा भूरधिकां पुष्यति श्रियम्। तत्र तत्र च विन्यस्तैः सुश्लिष्टशयनासनैः
फुलांची अर्पणं झाल्याने पृथ्वी सर्वत्र तेजाने उजळून गेली होती; ठिकठिकाणी नीट लावलेली शय्ये आणि आसने मांडलेली होती.
पानभूमिर्विना वह्निं प्रदीप्तेवोपलक्ष्यते। बहुप्रकारैर्विविधैर्वरसंस्कारसंस्कृतैः
मद्यपानाची जागा जरी अग्नीशिवाय होती, तरीही ती उजळून निघाल्यासारखी दिसत होती; तिथे अनेक प्रकारचे, चविष्ट पदार्थ ठेवलेले होते.
मांसैः कुशलसंयुक्तैः पानभूमिगतैः पृथक्। दिव्याः प्रसन्ना विविधाः सुराः कृतसुरा अपि
मद्यपानाच्या जागेत वेगळ्या ठेवलेल्या, कुशलतेने बनवलेल्या मांसाचे तुकडे, आणि दिव्य, स्वच्छ, विविध प्रकारचे मद्य तसेच खास बनवलेली मद्ये होती.
शर्करासवमाध्वीकाः पुष्पासवफलासवाः। वासचूर्णैश्च विविधैर्मृष्टास्तैस्तैः पृथक् पृथक्
तेथे साखरेचे, मधाचे, फुलांचे आणि फळांचे मद्य, तसेच वेगवेगळ्या सुवासिक पूड वेगवेगळ्या प्रकारे सुंदरपणे मांडलेल्या होत्या.
संतता शुशुभे भूमिर्माल्यैश्च बहुसंस्थितैः। हिरण्मयैश्च कलशैर्भाजनैः स्फाटिकैरपि
पृथ्वीवर अनेक हार पसरलेले होते, सोनेरी भांडी आणि स्फटिकाची भांडी ठेवलेली होती, त्यामुळे ती जागा शोभून दिसत होती.
जाम्बूनदमयैश्चान्यैः करकैरभिसंवृता। राजतेषु च कुम्भेषु जाम्बूनदमयेषु च
ती जागा इतरही सुवर्णपात्रांनी, चांदीच्या आणि सुवर्णाच्या कलशांनी झाकलेली होती.
पानश्रेष्ठां तथा भूमिं कपिस्तत्र ददर्श सः। सोऽपश्यच्छातकुम्भानि सीधोर्मणिमयानि च
तेथे वानराने उत्तम मद्यपानाची जागा पाहिली; त्याने सुवर्णपात्रे आणि रत्नांनी बनवलेली मद्याची भांडी पाहिली.