पुष्पाह्वयं नाम विराजमानं रत्नप्रभाभिश्च विघूर्णमानम्। वेश्मोत्तमानामपि चोच्चमानं महाकपिस्तत्र महाविमानम्
तेथे पुष्पाह्वय नावाचे तेजस्वी महाल उभे होते, रत्नांच्या प्रकाशाने झगमगणारे, उत्तम राजवाड्यांमध्ये उंच उठलेले, आणि त्या महाकपीचे भव्य विमान होते.
कृताश्च वैदूर्यमया विहङ्गा रूप्यप्रवालैश्च तथा विहङ्गाः। चित्राश्च नानावसुभिर्भुजङ्गा जात्यानुरूपास्तुरगाः शुभाङ्गाः
वैडूर्यापासून बनवलेले पक्षी, तसेच चांदी आणि प्रवाळाचे पक्षी, विविध मौल्यवान रत्नांनी सजलेले नाग, आणि जातीला साजेसे, सुंदर अंग असलेले घोडेही तयार केले होते.
प्रवालजाम्बूनदपुष्पपक्षाः सलीलमावर्जितजिह्मपक्षाः। कामस्य साक्षादिव भान्ति पक्षाः कृता विहङ्गाः सुमुखाः सुपक्षाः
प्रवाळ आणि सुवर्णाच्या पंखांचे, पाण्यात वाकलेले आणि गोळा झालेले पंख असलेले पक्षी, जणू काही कामदेवाचे मूर्तिमंत रूपच भासत होते; सुंदर चेहऱ्याचे आणि सुंदर पंखांचे पक्षी बनवले होते.
नियुज्यमानाश्च गजाः सुहस्ताः सकेसराश्चोत्पलपत्रहस्ताः। बभूव देवी च कृतासुहस्ता लक्ष्मीस्तथा पद्मिनि पद्महस्ता
सुंदर सोंडे असलेले हत्ती, काहींना कमळाच्या पाकळ्यांसारख्या सोंडा आणि केसरी असलेले, तसेच देवीला शुभहस्तांनी आणि लक्ष्मीला कमळहस्तांनी साकारले होते.
इतीव तद्गृहमभिगम्य शोभनं सविस्मयो नगमिव चारुकन्दरम्। पुनश्च तत्परमसुगन्धि सुन्दरं हिमात्यये नगमिव चारुकन्दरम्
त्या शोभिवंत घराजवळ जाऊन, तो आश्चर्यचकित झाला, जणू काही सुंदर गुहेने सजलेला डोंगरच आहे; पुन्हा ते सुगंधी आणि सुंदर ठिकाण, हिम वितळल्यानंतरच्या रम्य गुहेसारखे वाटत होते.
ततः स तां कपिरभिपत्य पूजितां चरन् पुरीं दशमुखबाहुपालिताम्। अदृश्य तां जनकसुतां सुपूजितां सुदुःखितां पतिगुणवेगनिर्जिताम्
मग तो वानर त्या दहा मुखांच्या राजाने राज्य केलेल्या नगरात फिरू लागला, जनकनंदिनीला शोधत, जी सर्वांची पूज्य, अतिशय दुःखी आणि पतीच्या गुणांनी जिंकलेली होती.
ततस्तदा बहुविधभावितात्मनः कृतात्मनो जनकसुतां सुवर्त्मनः। अपश्यतोऽभवदतिदुःखितं मनः सचक्षुषः प्रविचरतो महात्मनः
त्या वेळी, अनेक प्रकारे विचार करणाऱ्या, मनाने शुद्ध आणि वर्तनाने सन्मार्गी असलेल्या जनकनंदिनीला शोधताना, त्या महात्म्याच्या डोळ्यांनी सर्वत्र पाहताना त्याचे मन फारच दुःखी झाले.
thumb|अष्टमः सर्गः श्रूयताम्|center श्रीमद्वाल्मीकियरामायणे सुन्दरकाण्डे अष्टमः सर्गः ॥५-
श्रीमद्वाल्मीकी रामायणातील सुंदरकांडातील आठवा सर्ग ऐका.
स तस्य मध्ये भवनस्य संस्थितो महद्विमानं मणिरत्नचित्रितम्। प्रतप्तजाम्बूनदजालकृत्रिमं ददर्श धीमान् पवनात्मजः कपिः
त्या महालाच्या मध्यभागी उभा राहून, पवनपुत्र हनुमानाने रत्नांनी व मणिवज्रांनी सजवलेला, सुवर्णाच्या जाळ्यांनी सुशोभित असा एक भव्य राजमहाल पाहिला.
तदप्रमेयप्रतिकारकृत्रिमं कृतं स्वयं साध्विति विश्वकर्मणा। दिवं गते वायुपथे प्रतिष्ठितं व्यराजतादित्यपथस्य लक्ष्म तत्
ती अनमोल आणि अद्भुत वास्तू विश्वकर्म्याने स्वतः तयार केली होती. ती आकाशात वाऱ्याच्या मार्गावर उभी राहून, सूर्याच्या मार्गासारखी तेजस्वी दिसत होती.
न तत्र किंचिन्न कृतं प्रयत्नतो न तत्र किंचिन्न महार्घरत्नवत्। न ते विशेषा नियताः सुरेष्वपि न तत्र किंचिन्न महाविशेषवत्
त्या ठिकाणी काहीही दुर्लक्षित ठेवले नव्हते; प्रत्येक वस्तू मौल्यवान रत्नांनी भरलेली होती. अगदी देवांमध्येही अशी भेदभावाची गोष्ट नव्हती, कारण तिथे प्रत्येक गोष्ट विशेष आणि अद्वितीय होती.
तपः समाधानपराक्रमार्जितं मनःसमाधानविचारचारिणम्। अनेकसंस्थानविशेषनिर्मितं ततस्ततस्तुल्यविशेषनिर्मितम्
ती वास्तू तप, एकाग्रता आणि पराक्रमाने मिळवली गेली होती. मनाची एकाग्रता आणि विचार यांच्या मार्गदर्शनाखाली, अनेक वेगवेगळ्या रूपांनी ती बांधली गेली होती, आणि प्रत्येक भागात वेगळेपण दिसत होते.
मनः समाधाय तु शीघ्रगामिनं दुरासदं मारुततुल्यगामिनम्। महात्मनां पुण्यकृतां महर्द्धिनां यशस्विनामग्ऱ्यमुदामिवालयम्
मन एकाग्र करून, वाऱ्यासारखी जलद आणि सर्वांसाठी कठीण अशी ही वास्तू, महात्मा, पुण्यवान, तेजस्वी आणि कीर्तीमान अशा लोकांचे श्रेष्ठ निवासस्थान होती.
विशेषमालम्ब्य विशेषसंस्थितं विचित्रकूटं बहुकूटमण्डितम्। मनोऽभिरामं शरदिन्दुनिर्मलं विचित्रकूटं शिखरं गिरेर्यथा
ती वास्तू आपल्या वैशिष्ट्यावर आधारलेली, अनेक शिखरांनी सजलेली, मनाला आनंद देणारी आणि शरद ऋतूतील चंद्रासारखी निर्मळ होती. तिची शिखरे पर्वताच्या शिखरासारखी सुंदर दिसत होती.
वहन्ति यत्कुण्डलशोभितानना महाशना व्योमचरानिशाचराः। विवृत्तविध्वस्तविशाललोचना महाजवा भूतगणाः सहस्रशः
त्या ठिकाणी, कुंडलांनी शोभलेली तोंडे असलेल्या, आकाशात संचार करणाऱ्या, मोठ्या भुकेच्या, मोठ्या डोळ्यांच्या आणि वेगवान अशा राक्षसी आणि भूतगण हजारोंनी वावरत होते.
thumb|नवमः सर्गः श्रूयताम्|center श्रीमद्वाल्मीकियरामायणे सुन्दरकाण्डे नवमः सर्गः ॥५-
श्रीमद्वाल्मीकी रामायणातील सुंदरकांडातील नववा सर्ग ऐका.
तस्यालयवरिष्ठस्य मध्ये विमलमायतम्। ददर्श भवनश्रेष्ठं हनुमान् मारुतात्मजः
त्या उत्तम निवासस्थानाच्या मध्यभागी, पवनपुत्र हनुमानाने निर्मळ आणि प्रशस्त, घरांमध्ये सर्वश्रेष्ठ असे एक महाल पाहिला.
अर्धयोजनविस्तीर्णमायतं योजनं महत्। भवनं राक्षसेन्द्रस्य बहुप्रासादसंकुलम्
राक्षसाधिपतीच्या त्या भव्य महालाची रुंदी अर्ध्या योजनाची आणि लांबी पूर्ण योजनाची होती. तो अनेक उंच मनोऱ्यांनी भरलेला होता.
मार्गमाणस्तु वैदेहीं सीतामायतलोचनाम्। सर्वतः परिचक्राम हनूमानरिसूदनः
शत्रूंचा संहार करणारा हनुमान, मोठ्या डोळ्यांची वैदेही सीता हिला शोधताना सर्वत्र फिरू लागला.
उत्तमं राक्षसावासं हनुमानवलोकयन्। आससादाथ लक्ष्मीवान् राक्षसेन्द्रनिवेशनम्
राक्षसांचे उत्तम निवासस्थान पाहत, लक्ष्मीने युक्त असा हनुमान मग राक्षसाधिपतीच्या निवासस्थानाजवळ गेला.
चतुर्विषाणैर्द्विरदैस्त्रिविषाणैस्तथैव च। परिक्षिप्तमसम्बाधं रक्ष्यमाणमुदायुधैः
ती वास्तू चार सोंडांचे आणि तीन सोंडांचे हत्ती यांनी वेढलेली होती, आणि ती मोकळी असून बलवान शस्त्रधारी योद्ध्यांनी राखली जात होती.
राक्षसीभिश्च पत्नीभी रावणस्य निवेशनम्। आहृताभिश्च विक्रम्य राजकन्याभिरावृतम्
रावणाच्या निवासात त्याच्या राक्षसी पत्नी आणि बलपूर्वक आणलेल्या राजकन्या अशा स्त्रिया भरलेल्या होत्या.
तन्नक्रमकराकीर्णं तिमिंगिलझषाकुलम्। वायुवेगसमाधूतं पन्नगैरिव सागरम्
ती जागा मगर, नक्र आणि मोठ्या मासळींनी गच्च भरलेली होती. वाऱ्याच्या वेगाने ढवळलेली, ती सागरासारखी वाटत होती जिथे नाग राहतात.
या हि वैश्रवणे लक्ष्मीर्या चन्द्रे हरिवाहने। सा रावणगृहे रम्या नित्यमेवानपायिनी
जशी लक्ष्मी वैश्रवणाजवळ, चंद्राजवळ आणि गरुडाजवळ आहे, तशीच ती रमणीय आणि कधीही न सोडणारी श्री रावणाच्या घरात नेहमी वास करत होती.
तस्य हर्म्यस्य मध्यस्थवेश्म चान्यत् सुनिर्मितम्। बहुनिर्यूहसंयुक्तं ददर्श पवनात्मजः
त्या राजवाड्याच्या मध्यभागी अजून एक सुंदर, भक्कम घर होतं, ज्यात अनेक बाहेर पडण्याचे मार्ग होते, आणि ते वायुपुत्र हनुमानानं पाहिलं.
ब्रह्मणोऽर्थे कृतं दिव्यं दिवि यद् विश्वकर्मणा। विमानं पुष्पकं नाम सर्वरत्नविभूषितम्
ते दिव्य पुष्पक विमान तिथे होतं, जे विश्वकर्म्यानं ब्रह्मासाठी बांधलं होतं आणि सर्व प्रकारच्या रत्नांनी सजवलं होतं.
परेण तपसा लेभे यत् कुबेरः पितामहात्। कुबेरमोजसा जित्वा लेभे तद् राक्षसेश्वरः
कुबेरानं ती वस्तू आपल्या कठोर तपस्येनं पितामह ब्रह्माकडून मिळवली होती; पण राक्षसांचा राजा रावणानं आपल्या सामर्थ्याने कुबेराला जिंकून ती मिळवली.
ईहामृगसमायुक्तैः कार्तस्वरहिरण्मयैः। सुकृतैराचितं स्तम्भैः प्रदीप्तमिव च श्रिया
त्या विमानाला शुद्ध सोनं आणि चांदीच्या, हरणांच्या विविध आकारांनी सजवलेल्या, कुशलतेने बनवलेल्या खांबांनी आधार दिला होता, आणि ते वैभवाने उजळून निघालं होतं.
मेरुमन्दरसंकाशैरुल्लिखद्भिरिवाम्बरम्। कूटागारैः शुभागारैः सर्वतः समलंकृतम्
सर्व बाजूंनी सुंदर, भव्य मंडपांनी सजलेलं, मेरू आणि मंदार पर्वतासारखं दिसणारं, जणू आकाशाला स्पर्श करणारं ते विमान होतं.
ज्वलनार्कप्रतीकाशैः सुकृतं विश्वकर्मणा। हेमसोपानयुक्तं च चारुप्रवरवेदिकम्
विश्वकर्म्यानं बनवलेलं, अग्नी आणि सूर्यासारखं तेजस्वी, सोन्याच्या जिन्यांनी आणि सुंदर वेदिकांनी सजलेलं ते विमान होतं.