मत्तप्रमत्तानि समाकुलानि रथाश्वभद्रासनसंकुलानि। वीरश्रिया चापि समाकुलानि ददर्श धीमान् स कपिः कुलानि
त्या बुद्धिमान वानराने मदमस्त आणि गोंधळलेल्या, रथ, घोडे आणि सुंदर आसनांनी भरलेल्या, आणि वीरांच्या तेजाने उजळलेल्या अनेक कुळांना पाहिलं.
परस्परं चाधिकमाक्षिपन्ति भुजांश्च पीनानधिविक्षिपन्ति। मत्तप्रलापानधिविक्षिपन्ति मत्तानि चान्योन्यमधिक्षिपन्ति
ते एकमेकांना जास्तीत जास्त टोमणे मारत होते, मजबूत बाहू उंचावत होते, मद्यधुंद वाणी बोलत होते, आणि नशेत एकमेकांची टिंगल करत होते.
रक्षांसि वक्षांसि च विक्षिपन्ति गात्राणि कान्तासु च विक्षिपन्ति। रूपाणि चित्राणि च विक्षिपन्ति दृढानि चापानि च विक्षिपन्ति
राक्षस आपली छाती फेकत होते, आपल्या प्रियजनांवर अंग टाकत होते, वेगवेगळ्या रूपांचं प्रदर्शन करत होते, आणि आपली मजबूत धनुष्ये उंचावत होते.
ददर्श कान्ताश्च समालभन्त्य- स्तथापरास्तत्र पुनः स्वपन्त्यः। सुरूपवक्त्राश्च तथा हसन्त्यः क्रुद्धाः पराश्चापि विनिःश्वसन्त्यः
त्याने काही प्रिय स्त्रिया एकमेकांना मिठी मारताना, काही झोपलेल्या, काही सुंदर चेहऱ्याने हसणाऱ्या, आणि काही रागाने खोल श्वास घेताना पाहिल्या.
महागजैश्चापि तथा नदद्भिः सुपूजितैश्चापि तथा सुसद्भिः। रराज वीरैश्च विनिःश्वसद्भि- र्ह्रदा भुजंगैरिव निःश्वसद्भिः
मोठ्या हत्तींच्या गजराने, सन्मानाने बसलेल्या आणि वीरांच्या खोल श्वासाने, जणू तलावात साप श्वास घेत असल्यासारखी ती नगरी उजळून निघाली होती.
बुद्धिप्रधानान् रुचिराभिधानान् संश्रद्दधानाञ्जगतः प्रधानान्। नानाविधानान् रुचिराभिधानान् ददर्श तस्यां पुरि यातुधानान्
त्या नगरीत त्याने बुद्धिमान, सुंदर नाव असलेले, कर्तव्यनिष्ठ, जगाचे प्रमुख, विविध प्रकारचे आणि आकर्षक नाव असलेले असे राक्षस पाहिले.
ननन्द दृष्ट्वा स च तान् सुरूपान् नानागुणानात्मगुणानुरूपान्। विद्योतमानान् स च तान् सुरूपान् ददर्श कांश्चिच्च पुनर्विरूपान्
त्यांनी सुंदर रूप असलेल्या, अनेक गुणांनी नटलेल्या, आपल्या स्वभावाला शोभणाऱ्या, तेजस्वी अशा काहींना पाहून तो आनंदी झाला; आणि काही विकृत, कुरूप अशा स्त्रियाही त्याला दिसल्या.
ततो वरार्हाः सुविशुद्धभावा- स्तेषां स्त्रियस्तत्र महानुभावाः। प्रियेषु पानेषु च सक्तभावा ददर्श तारा इव सुस्वभावाः
मग त्याने तिथे अत्यंत सन्मानास पात्र, निर्मळ मनाच्या, मोठ्या प्रतिष्ठेच्या, आपल्या प्रियजनांमध्ये आणि मद्यपानात रमलेल्या, आपल्या स्वभावाने ताऱ्यांसारख्या तेजस्वी अशा स्त्रिया पाहिल्या.
स्त्रियो ज्वलन्तीस्त्रपयोपगूढा निशीथकाले रमणोपगूढाः। ददर्श काश्चित् प्रमदोपगूढा यथा विहंगा विहगोपगूढाः
काही स्त्रिया, मध्यरात्री आपल्या प्रियकरांच्या मिठीत उजळून निघालेल्या, काही मैत्रिणींच्या मिठीत, जशा पक्षी एकमेकांच्या मिठीत असतात तशा, त्याला दिसल्या.
अन्याः पुनर्हर्म्यतलोपविष्टा- स्तत्र प्रियाङ्केषु सुखोपविष्टाः। भर्तुः परा धर्मपरा निविष्टा ददर्श धीमान् मदनोपविष्टाः
पुन्हा काही स्त्रिया महालाच्या गच्चीवर, आपल्या प्रियजनांच्या मांडीवर सुखाने बसलेल्या, पतीच्या सेवेत आणि धर्मात मन लावलेल्या, तर काही प्रेमाच्या भावनेत रंगलेल्या, अशा सर्व स्त्रिया त्या बुद्धिमान वानराने पाहिल्या.
अप्रावृताः काञ्चनराजिवर्णाः काश्चित्परार्घ्यास्तपनीयवर्णाः। पुनश्च काश्चिच्छशलक्ष्मवर्णाः कान्तप्रहीणा रुचिराङ्गवर्णाः
काही उघड्या, सोन्याच्या कमळासारख्या रंगाच्या, काही फारच मौल्यवान, शुद्ध सोन्यासारख्या रंगाच्या, तर काही चंद्रप्रकाशासारख्या उजळ, आपल्या प्रियजनांपासून दूर झाल्यामुळे सौंदर्य कमी झालेले, पण तरीही सुंदर अंग असलेल्या स्त्रिया त्याने पाहिल्या.
ततः प्रियान् प्राप्य मनोऽभिरामान् सुप्रीतियुक्ताः सुमनोऽभिरामाः। गृहेषु हृष्टाः परमाभिरामा हरिप्रवीरः स ददर्श रामाः
मग आपल्या प्रियजनांना मिळाल्यावर, मनाला आनंद देणाऱ्या, अत्यंत प्रसन्न आणि सुखी, आपल्या घरात हर्षाने नांदणाऱ्या, अतिशय मोहक अशा स्त्रिया त्या पराक्रमी वानराने पाहिल्या.
चन्द्रप्रकाशाश्च हि वक्त्रमाला वक्राः सुपक्ष्माश्च सुनेत्रमालाः। विभूषणानां च ददर्श मालाः शतह्रदानामिव चारुमालाः
त्याने चंद्रासारख्या तेजस्वी चेहऱ्यांच्या, वाकड्या पण सुंदर पापण्यांच्या, सुंदर डोळ्यांच्या, आणि शंभर कमळ तलावांच्या माळेसारख्या आकर्षक दागिन्यांच्या माळा असलेल्या स्त्रिया पाहिल्या.
न त्वेव सीतां परमाभिजातां पथि स्थिते राजकुले प्रजाताम्। लतां प्रफुल्लामिव साधुजातां ददर्श तन्वीं मनसाभिजाताम्
पण त्याला अत्यंत कुलीन, राजघराण्यात जन्मलेली, मार्गावर उभी असलेली, फुललेल्या वेलीसारखी नाजूक आणि मनानेही श्रेष्ठ अशी सीता दिसली नाही.
सनातने वर्त्मनि संनिविष्टां रामेक्षणीं तां मदनाभिविष्टाम्। भर्तुर्मनः श्रीमदनुप्रविष्टां स्त्रीभ्यः पराभ्यश्च सदा विशिष्टाम्
तो तिला सनातन मार्गावर स्थित, हरणाच्या डोळ्यांसारख्या डोळ्यांची, प्रेमाने व्याकुळ, पतीच्या तेजस्वी मनाने व्यापलेली, आणि नेहमीच इतर स्त्रियांपेक्षा श्रेष्ठ अशी पाहतो.
उष्णार्दितां सानुसृतास्रकण्ठीं पुरा वरार्होत्तमनिष्ककण्ठीम्। सुजातपक्ष्मामभिरक्तकण्ठीं वने प्रनृत्तामिव नीलकण्ठीम्
ती उन्हाने त्रस्त, डोळ्यांतून अश्रू वाहून गळा ओलावलेली, पूर्वी फारच मौल्यवान हारांनी सजलेली, सुंदर पापण्या आणि गडद रंगाचा गळा असलेली, जणू निळ्या गळ्याचा पक्षी जंगलात नाचतो तशी दिसत होती.
अव्यक्तरेखामिव चन्द्रलेखां पांसुप्रदिग्धामिव हेमरेखाम्। क्षतप्ररूढामिव वर्णरेखां वायुप्रभुग्नामिव मेघरेखाम्
ती अस्पष्ट चंद्रकोरीसारखी, धुळीने माखलेल्या सोन्याच्या रेघेसारखी, जखम भरून गेलेल्या खुणेसारखी, वाऱ्याने वाकलेल्या मेघरेषेसारखी दिसत होती.
सीतामपश्यन्मनुजेश्वरस्य रामस्य पत्नीं वदतां वरस्य। बभूव दुःखोपहतश्चिरस्य प्लवंगमो मन्द इवाचिरस्य
राम या मनुष्यश्रेष्ठ, वाक्चातुर्याने श्रेष्ठ अशा पुरुषाची पत्नी सीता दिसली नाही म्हणून, त्या वानराला खूप दिवसांनी पुन्हा दु:खाने ग्रासले, जणू थोड्या विश्रांतीनंतर मंद झाल्यासारखा.
thumb|षष्ठः सर्गः श्रूयताम्|center श्रीमद्वाल्मीकियरामायणे सुन्दरकाण्डे षष्ठः सर्गः ॥५-
श्रीमद्वाल्मीकी रामायणातील सुंदरकांडातील सहावा सर्ग ऐका.
स निकामं विमानेषु विचरन् कामरूपधृक्। विचचार कपिर्लङ्कां लाघवेन समन्वितः
तो वानर आपल्या इच्छेप्रमाणे रूप घेऊन, अत्यंत चपळतेने लंका नगरीतील महालांमध्ये मुक्तपणे फिरू लागला.
आससाद च लक्ष्मीवान् राक्षसेन्द्रनिवेशनम्। प्राकारेणार्कवर्णेन भास्वरेणाभिसंवृतम्
तो लक्ष्मीवान वानर, सूर्याच्या रंगाच्या तेजस्वी भिंतीने वेढलेल्या राक्षसराजाच्या निवासस्थानाजवळ गेला.
रक्षितं राक्षसैर्भीमैः सिंहैरिव महद् वनम्। समीक्षमाणो भवनं चकाशे कपिकुञ्जरः
भीषण राक्षसांनी जशी सिंहांनी मोठे जंगल राखले जाते तशी राखलेली ती राजवाडा, वानरराजाने चमकत असलेला पाहिला.
रूप्यकोपहितैश्चित्रैस्तोरणैर्हेमभूषणैः। विचित्राभिश्च कक्ष्याभिर्द्वारैश्च रुचिरैर्वृतम्
रुपेरी पत्र्यांनी मढवलेल्या, सोन्याच्या अलंकारांनी सजवलेल्या सुंदर तोरणांनी, विविध अंगणांनी आणि आकर्षक दरवाज्यांनी वेढलेला तो राजवाडा होता.
गजास्थितैर्महामात्रैः शूरैश्च विगतश्रमैः। उपस्थितमसंहार्यैर्हयैः स्यन्दनयायिभिः
तेथे मोठ्या हत्तीवर बसलेले महावत, शूर आणि दमलेले नसलेले योद्धे, आणि जिंकता न येणारे घोडे व रथचालक असे सर्व एकत्र जमलेले होते.
बहुरत्नसमाकीर्णं परार्घ्यासनभूषितम्। महारथसमावापं महारथमहासनम्
अनेक मौल्यवान रत्नांनी भरलेलं, अत्यंत किमती आसनांनी सजलेलं, आणि मोठ्या रथवानांनी व भव्य सिंहासनांनी गजबजलेलं असं ते स्थान होतं.
दृश्यैश्च परमोदारैस्तैस्तैश्च मृगपक्षिभिः। विविधैर्बहुसाहस्रैः परिपूर्णं समन्ततः
सर्व बाजूंनी सुंदर आणि भव्य दृश्यांनी, तसेच असंख्य वेगवेगळ्या प्राण्यांनी व पक्ष्यांनी पूर्णपणे भरलेलं होतं.
विनीतैरन्तपालैश्च रक्षोभिश्च सुरक्षितम्। मुख्याभिश्च वरस्त्रीभिः परिपूर्णं समन्ततः
शिस्तबद्ध अंतःरक्षकांनी आणि राक्षसांनी नीट राखलेलं, तसेच मुख्य व उत्तम स्त्रियांनी सर्वत्र गच्च भरलेलं होतं.
मुदितप्रमदारत्नं राक्षसेन्द्रनिवेशनम्। वराभरणसंह्रादैः समुद्रस्वननिःस्वनम्
राक्षसांच्या राजाचे निवासस्थान आनंदी आणि सुंदर स्त्रियांनी उजळून निघालं होतं, आणि उत्तम दागिन्यांच्या गजराने समुद्रासारखा गूंजत होतं.
तद् राजगुणसम्पन्नं मुख्यैश्च वरचन्दनैः। महाजनसमाकीर्णं सिंहैरिव महद् वनम्
राजकीय गुणांनी संपन्न, उत्तम चंदनाच्या सुवासाने दरवळलेलं, आणि मोठ्या लोकांनी भरलेलं ते राजवाडं सिंहांनी भरलेल्या मोठ्या जंगलासारखं होतं.
भेरीमृदङ्गाभिरुतं शङ्खघोषविनादितम्। नित्यार्चितं पर्वसुतं पूजितं राक्षसैः सदा
भेरी, मृदंग यांच्या आवाजाने आणि शंखाच्या गजराने निनादलेलं, नेहमी सणासुदीला पूजलं जाणारं आणि राक्षसांनी कायम सन्मानित असं ते स्थान होतं.