विविधाकृतिरूपाणि भवनानि ततस्ततः। शुश्राव रुचिरं गीतं त्रिस्थानस्वरभूषितम्
त्याने तिथे तिथे वेगवेगळ्या आकारांची आणि रूपांची सुंदर महालं पाहिली आणि तिथून तीन स्वरांनी सजलेली मनमोहक गाणी ऐकली.
स्त्रीणां मदनविद्धानां दिवि चाप्सरसामिव। शुश्राव काञ्चीनिनदं नूपुराणां च निःस्वनम्
प्रेमाने भारलेल्या स्त्रियांच्या कंबरपट्ट्यांचे खणखण आणि पैंजणांचा मंजुळ आवाज त्याला स्वर्गातील अप्सरांसारखा ऐकू आला.
सोपाननिनदांश्चापि भवनेषु महात्मनाम्। आस्फोटितनिनादांश्च क्ष्वेडितांश्च ततस्ततः
महान आत्म्यांच्या घरात पावलांचे आवाज, टाळ्या आणि शिट्ट्या अशा विविध आवाजांचा गजर त्याने तिथे तिथे ऐकला.
शुश्राव जपतां तत्र मन्त्रान् रक्षोगृहेषु वै। स्वाध्यायनिरतांश्चैव यातुधानान् ददर्श सः
राक्षसांच्या घरात मंत्र जपणाऱ्यांचे जप त्याने ऐकले आणि स्वतःच्या अभ्यासात मग्न असलेले यक्ष त्याने पाहिले.
रावणस्तवसंयुक्तान् गर्जतो राक्षसानपि। राजमार्गं समावृत्य स्थितं रक्षोगणं महत्
रावणाचे स्तुती करणारे आणि गजर करणारे मोठे राक्षसांचे सैन्य राजमार्गावर उभे असलेले त्याने पाहिले.
ददर्श मध्यमे गुल्मे राक्षसस्य चरान् बहून्। दीक्षिताञ्जटिलान् मुण्डान् गोजिनाम्बरवाससः
मध्यभागी त्याने अनेक राक्षसांचे गुप्तहेर पाहिले, जे दीक्षा घेतलेले, जटा वाढवलेले, मुंडके केलेले आणि गायीच्या कातडीचे वस्त्र घातलेले होते.
दर्भमुष्टिप्रहरणानग्निकुण्डायुधांस्तथा। कूटमुद्गरपाणींश्च दण्डायुधधरानपि
काहींच्या हातात कुशाचे मूठ, काहींच्या हातात अग्निकुंड, काहींनी गदा, मूसळ आणि दंड अशी शस्त्रे धरलेली त्याने पाहिली.
एकाक्षानेकवर्णांश्च लंबोदरपयोधरान्। करालान् भुग्नवक्त्रांश्च विकटान् वामनांस्तथा
एक डोळ्याचे, रंगीबेरंगी, मोठ्या पोटाचे, मोठ्या छातीचे, भयानक, वाकड्या तोंडाचे, विकट आणि बुटके असेही त्याने पाहिले.
धन्विनः खड्गिनश्चैव शतघ्नीमुसलायुधान्। परिघोत्तमहस्तांश्च विचित्रकवचोज्ज्वलान्
काही धनुष्यबाण घेणारे, काही तलवार, मूसळ, मोठे लोखंडी गज, आणि विविध प्रकारच्या तेजस्वी कवचांनी सजलेले त्याने पाहिले.
नातिस्थूलान् नातिकृशान् नातिदीर्घातिह्रस्वकान्। नातिगौरान् नातिकृष्णान्नातिकुब्जान्न वामनान्
ना फार स्थूल, ना फार कृश, ना फार उंच, ना फार ठेंगणे, ना फार गोरे, ना फार काळे, ना फार कुबड, ना फार बुटके असेही त्याने पाहिले.
विरूपान् बहुरूपांश्च सुरूपांश्च सुवर्चसः। ध्वजिनः पताकिनश्चैव ददर्श विविधायुधान्
काही विचित्र, काही अनेक रूपांचे, काही सुंदर, तेजस्वी, ध्वज आणि पताका घेणारे, आणि विविध शस्त्रे असलेले त्याने पाहिले.
शक्तिवृक्षायुधांश्चैव पट्टिशाशनिधारिणः। क्षेपणीपाशहस्तांश्च ददर्श स महाकपिः
त्या महान वानराने भाले, झाडे, शस्त्रे, तलवारी, वज्र, गोफ आणि दोर बांधलेले असे अनेक योद्धे पाहिले.
स्रग्विणस्त्वनुलिप्तांश्च वराभरणभूषितान्। नानावेषसमायुक्तान् यथास्वैरचरान् बहून्
फुलांच्या माळा, उटणे आणि सुंदर दागिने घातलेले, वेगवेगळ्या पोशाखात आणि आपल्या इच्छेप्रमाणे वावरणारे अनेक त्याने पाहिले.
तीक्ष्णशूलधरांश्चैव वज्रिणश्च महाबलान्। शतसाहस्रमव्यग्रमारक्षं मध्यमं कपिः
तीक्ष्ण भाले, वज्र धरणारे, आणि शंभर हजार दक्ष राक्षस, जे कधीही थकत नाहीत, असे त्याने पाहिले.
रक्षोऽधिपतिनिर्दिष्टं ददर्शान्तःपुराग्रतः। स तदा तद् गृहं दृष्ट्वा महाहाटकतोरणम्
राक्षसाधिपतीने ठरवलेले, अंतःपुरासमोर असलेले घर आणि त्याचे मोठ्या सोन्याच्या कमानीने सजलेले रूप त्याने पाहिले.
राक्षसेन्द्रस्य विख्यातमद्रिमूर्ध्नि प्रतिष्ठितम्। पुण्डरीकावतंसाभिः परिखाभिः समावृतम्
राक्षसांचा राजा जिथे राहतो ते प्रसिद्ध घर, डोंगराच्या शिखरावर वसलेले आणि कमळांच्या माळांनी सजलेल्या खंदकांनी वेढलेले त्याने पाहिले.
प्राकारावृतमत्यन्तं ददर्श स महाकपिः। त्रिविष्टपनिभं दिव्यं दिव्यनादविनादितम्
त्या महान वानराने ते घर पूर्णपणे भिंतींनी वेढलेले, दिव्य स्वरूपाचे, स्वर्गीय संगीताने निनादलेले आणि देवांच्या लोकासारखे दिसणारे पाहिले.
वाजिह्रेषितसंघुष्टं नादितं भूषणैस्तथा। रथैर्यानैर्विमानैश्च तथा हयगजैः शुभैः
तेथे घोड्यांच्या हिणहिणाटाचा, दागिन्यांच्या गजराचा आवाज घुमत होता आणि सुंदर रथ, वाहने, विमान, तसेच उत्तम घोडे आणि हत्ती यांचा समावेश होता.
वारणैश्च चतुर्दन्तैः श्वेताभ्रनिचयोपमैः। भूषितै रुचिरद्वारं मत्तैश्च मृगपक्षिभिः
शुभ्र मेघांसारख्या, चार सोंड असलेल्या हत्तींच्या माळांनी आणि सुंदर दरवाजांवर सजवलेल्या, मदमस्त जनावरं व पक्ष्यांनी त्या महालाचं शोभा वाढवली होती.
रक्षितं सुमहावीर्यैर्यातुधानैः सहस्रशः। राक्षसाधिपतेर्गुप्तमाविवेश गृहं कपिः
असंख्य बलवान राक्षसांनी राखलेल्या, राक्षसांच्या राजाने जपलेल्या त्या घरात तो वानर आत गेला.
स हेमजाम्बूनदचक्रवालं महार्हमुक्तामणि भूषितान्तम्। परार्घ्यकालागुरुचन्दनार्हं स रावणान्तःपुरमाविवेश
सोन्याच्या आणि मौल्यवान रत्नांच्या कठड्यांनी वेढलेल्या, मोत्यांनी व मण्यांनी सजवलेल्या, उत्तम अगरू आणि चंदनाच्या सुवासाने भरलेल्या त्या रावणाच्या अंतःपुरात तो शिरला.
thumb|पञ्चमः सर्गः श्रूयताम्|center श्रीमद्वाल्मीकियरामायणे सुन्दरकाण्डे पञ्चमः सर्गः ॥५-
श्रीमद्वाल्मीकी रामायणातील सुंदरकांडाचा पाचवा सर्ग येथे संपतो.
ततः स मध्यंगतमंशुमन्तं ज्योत्स्नावितानं मुहुरुद्वमन्तम्। ददर्श धीमान् भुवि भानुमन्तं गोष्ठे वृषं मत्तमिव भ्रमन्तम्
मग त्या बुद्धिमान वानराने आकाशात चंद्र पाहिला, जो चांदण्याचा पांघरूण पसरवत पुन्हा पुन्हा वर-खाली होत होता, जणू काही गवतात फिरणारा मदमस्त बैल.
लोकस्य पापानि विनाशयन्तं महोदधिं चापि समेधयन्तम्। भूतानि सर्वाणि विराजयन्तं ददर्श शीतांशुमथाभियान्तम्
तो शीतल किरणांचा चंद्र, जगातील पापं नाहीशी करणारा, मोठ्या समुद्राला हलवणारा आणि सर्व जीवांना उजळवणारा, जवळ येताना त्याने पाहिला.
या भाति लक्ष्मीर्भुवि मन्दरस्था यथा प्रदोषेषु च सागरस्था। तथैव तोयेषु च पुष्करस्था रराज सा चारुनिशाकरस्था
जशी लक्ष्मी पृथ्वीवर मंदार पर्वतावर शोभते, किंवा संध्याकाळी समुद्रात, किंवा पाण्यातील कमळात शोभते, तशीच ती चंद्रासोबत आकाशात सुंदर दिसत होती.
हंसो यथा राजतपञ्जरस्थः सिंहो यथा मन्दरकन्दरस्थः। वीरो यथा गर्वितकुञ्जरस्थ- श्चन्द्रोऽपि बभ्राज तथाम्बरस्थः
जसा हंस चांदीच्या पिंजऱ्यात शोभतो, सिंह मंदाराच्या गुहेत शोभतो, किंवा वीर मदमस्त हत्तीवर शोभतो, तसा चंद्रही आकाशात तेजाने झळकत होता.
विनष्टशीताम्बुतुषारपङ्को महाग्रहग्राहविनष्टपङ्कः। प्रकाशलक्ष्म्याश्रयनिर्मलाङ्को रराज चन्द्रो भगवान् शशाङ्कः
शीतल जल, हिम किंवा मोठ्या ग्रहांच्या सावलीपासून मुक्त, तेजस्वी आणि निर्मळ असा तो शुभ्र चंद्र देव तेजाने झळकत होता.
शिलातलं प्राप्य यथा मृगेन्द्रो महारणं प्राप्य यथा गजेन्द्रः। राज्यं समासाद्य यथा नरेन्द्र- स्तथा प्रकाशो विरराज चन्द्रः
जसा सिंह खडकाळ पठारावर पोहोचल्यावर शोभतो, किंवा हत्ती घनदाट अरण्यात, किंवा राजा आपलं राज्य मिळवल्यावर, तसा चंद्र आकाशात तेजाने झळकत होता.
प्रकाशचन्द्रोदयनष्टदोषः प्रवृद्धरक्षःपिशिताशदोषः। रामाभिरामेरितचित्तदोषः स्वर्गप्रकाशो भगवान् प्रदोषः
स्वर्गासारखा तेजस्वी असा तो संध्याकाळचा काळ, चंद्राच्या प्रकाशाने अंधार नाहीसा झाला, वाढणारे राक्षस आणि मांसाहारी दूर झाले, आणि रामाच्या स्मरणाने मन सुखावले.
तन्त्रीस्वराः कर्णसुखाः प्रवृत्ताः स्वपन्ति नार्यः पतिभिः सुवृत्ताः। नक्तंचराश्चापि तथा प्रवृत्ता विहर्तुमत्यद्भुतरौद्रवृत्ताः
तंतुवाद्यांचे गोड सूर कानांना आनंद देत होते, सद्गृहस्थ स्त्रिया आपल्या पतींसोबत झोपल्या होत्या, आणि रात्री हिंडणारे, अद्भुत व भयंकर वर्तन करणारे राक्षसही विहाराला निघाले होते.