प्रविश्य शापोपहतां हरीश्वर पुरीं शुभां राक्षसमुख्यपालिताम्। यदृच्छया त्वं जनकात्मजां सतीं विमार्ग सर्वत्र गतो यथासुखम्
वानरांचा स्वामी, शाप लागलेल्या पण सुंदर आणि राक्षसांनी राखलेल्या या नगरीत तू प्रवेश कर. मग आपल्या इच्छेनुसार सर्वत्र जाऊन जनकनंदिनी सीतेचा शोध घे.
thumb|चतुर्थः सर्गः श्रूयताम्|center श्रीमद्वाल्मीकियरामायणे सुन्दरकाण्डे चतुर्थः सर्गः ॥५-
श्रीमद्वाल्मीकी रामायणातील सुंदरकांडाचा हा चौथा सर्ग ऐका.
स निर्जित्य पुरीं लंकां श्रेष्ठां तां कामरूपिणीम्। विक्रमेण महातेजा हनूमान् कपिसत्तमः
महान पराक्रमाने आणि तेजाने युक्त असलेल्या हनुमानाने, वानरांमध्ये श्रेष्ठ असलेल्या, लंकेची आणि तिच्या रूप बदलणाऱ्या रक्षकिणीची विजयाने मात केली.
अद्वारेण महावीर्यः प्राकारमवपुप्लुवे। निशि लंकां महासत्त्वो विवेश कपिकुञ्जरः
महाबली हनुमानाने दरवाजा न वापरता, भिंतीवरून उडी मारून, रात्रीच्या वेळी लंकेत प्रवेश केला.
प्रविश्य नगरीं लंकां कपिराजहितंकरः। चक्रेऽथ पादं सव्यं च शत्रूणां स तु मूर्धनि
वानरराजाच्या हितासाठी लंकेत प्रवेश करून, हनुमानाने शत्रूंच्या डोक्यावर आपला डावा पाय ठेवला.
ततस्तु तां पुरीं लंकां रम्यामभिययौ कपिः। हसितोत्कृष्टनिनदैस्तूर्यघोषपुरस्कृतैः
मग वानराने हास्य आणि मोठ्या वाद्यांच्या गजरात, रम्य अशा लंका नगरीकडे वाटचाल केली.
वज्राङ्कुशनिकाशैश्च वज्रजालविभूषितैः। गृहमेघैः पुरी रम्या बभासे द्यौरिवाम्बुदैः
वज्रासारख्या जाळ्यांनी आणि हिरकांच्या सजावटींनी नटलेल्या महालांनी ती सुंदर नगरी आकाशातील मेघांसारखी भासत होती.
प्रजज्वाल तदा लंका रक्षोगणगृहैः शुभैः। सिताभ्रसदृशैश्चित्रैः पद्मस्वस्तिकसंस्थितैः
त्या वेळी, राक्षसांच्या शुभ आणि पांढऱ्या मेघांसारख्या, कमळ व स्वस्तिक चिन्हांनी सजलेल्या घरांनी लंका उजळून निघाली होती.
वर्धमानगृहैश्चापि सर्वतः सुविभूषितैः। तां चित्रमाल्याभरणां कपिराजहितंकरः
सर्व बाजूंनी सुंदरपणे सजवलेल्या आणि नवनवीन घरांनी, विविध फुलांच्या माळा व दागिन्यांनी नटलेली ती नगरी वानरराजाच्या हितासाठी कार्य करणाऱ्या हनुमानाच्या नजरेस आली.
राघवार्थे चरन् श्रीमान् ददर्श च ननन्द च। भवनाद् भवनं गच्छन् ददर्श कपिकुञ्जरः
राघवाच्या कार्यासाठी फिरताना, तेजस्वी हनुमानाने एकेक महाल पाहिले आणि आनंदला; महालामधून महालात जात असताना त्याने सर्व काही पाहिले.
विविधाकृतिरूपाणि भवनानि ततस्ततः। शुश्राव रुचिरं गीतं त्रिस्थानस्वरभूषितम्
त्याने तिथे तिथे वेगवेगळ्या आकारांची आणि रूपांची सुंदर महालं पाहिली आणि तिथून तीन स्वरांनी सजलेली मनमोहक गाणी ऐकली.
स्त्रीणां मदनविद्धानां दिवि चाप्सरसामिव। शुश्राव काञ्चीनिनदं नूपुराणां च निःस्वनम्
प्रेमाने भारलेल्या स्त्रियांच्या कंबरपट्ट्यांचे खणखण आणि पैंजणांचा मंजुळ आवाज त्याला स्वर्गातील अप्सरांसारखा ऐकू आला.
सोपाननिनदांश्चापि भवनेषु महात्मनाम्। आस्फोटितनिनादांश्च क्ष्वेडितांश्च ततस्ततः
महान आत्म्यांच्या घरात पावलांचे आवाज, टाळ्या आणि शिट्ट्या अशा विविध आवाजांचा गजर त्याने तिथे तिथे ऐकला.
शुश्राव जपतां तत्र मन्त्रान् रक्षोगृहेषु वै। स्वाध्यायनिरतांश्चैव यातुधानान् ददर्श सः
राक्षसांच्या घरात मंत्र जपणाऱ्यांचे जप त्याने ऐकले आणि स्वतःच्या अभ्यासात मग्न असलेले यक्ष त्याने पाहिले.
रावणस्तवसंयुक्तान् गर्जतो राक्षसानपि। राजमार्गं समावृत्य स्थितं रक्षोगणं महत्
रावणाचे स्तुती करणारे आणि गजर करणारे मोठे राक्षसांचे सैन्य राजमार्गावर उभे असलेले त्याने पाहिले.
ददर्श मध्यमे गुल्मे राक्षसस्य चरान् बहून्। दीक्षिताञ्जटिलान् मुण्डान् गोजिनाम्बरवाससः
मध्यभागी त्याने अनेक राक्षसांचे गुप्तहेर पाहिले, जे दीक्षा घेतलेले, जटा वाढवलेले, मुंडके केलेले आणि गायीच्या कातडीचे वस्त्र घातलेले होते.
दर्भमुष्टिप्रहरणानग्निकुण्डायुधांस्तथा। कूटमुद्गरपाणींश्च दण्डायुधधरानपि
काहींच्या हातात कुशाचे मूठ, काहींच्या हातात अग्निकुंड, काहींनी गदा, मूसळ आणि दंड अशी शस्त्रे धरलेली त्याने पाहिली.
एकाक्षानेकवर्णांश्च लंबोदरपयोधरान्। करालान् भुग्नवक्त्रांश्च विकटान् वामनांस्तथा
एक डोळ्याचे, रंगीबेरंगी, मोठ्या पोटाचे, मोठ्या छातीचे, भयानक, वाकड्या तोंडाचे, विकट आणि बुटके असेही त्याने पाहिले.
धन्विनः खड्गिनश्चैव शतघ्नीमुसलायुधान्। परिघोत्तमहस्तांश्च विचित्रकवचोज्ज्वलान्
काही धनुष्यबाण घेणारे, काही तलवार, मूसळ, मोठे लोखंडी गज, आणि विविध प्रकारच्या तेजस्वी कवचांनी सजलेले त्याने पाहिले.
नातिस्थूलान् नातिकृशान् नातिदीर्घातिह्रस्वकान्। नातिगौरान् नातिकृष्णान्नातिकुब्जान्न वामनान्
ना फार स्थूल, ना फार कृश, ना फार उंच, ना फार ठेंगणे, ना फार गोरे, ना फार काळे, ना फार कुबड, ना फार बुटके असेही त्याने पाहिले.
विरूपान् बहुरूपांश्च सुरूपांश्च सुवर्चसः। ध्वजिनः पताकिनश्चैव ददर्श विविधायुधान्
काही विचित्र, काही अनेक रूपांचे, काही सुंदर, तेजस्वी, ध्वज आणि पताका घेणारे, आणि विविध शस्त्रे असलेले त्याने पाहिले.
शक्तिवृक्षायुधांश्चैव पट्टिशाशनिधारिणः। क्षेपणीपाशहस्तांश्च ददर्श स महाकपिः
त्या महान वानराने भाले, झाडे, शस्त्रे, तलवारी, वज्र, गोफ आणि दोर बांधलेले असे अनेक योद्धे पाहिले.
स्रग्विणस्त्वनुलिप्तांश्च वराभरणभूषितान्। नानावेषसमायुक्तान् यथास्वैरचरान् बहून्
फुलांच्या माळा, उटणे आणि सुंदर दागिने घातलेले, वेगवेगळ्या पोशाखात आणि आपल्या इच्छेप्रमाणे वावरणारे अनेक त्याने पाहिले.
तीक्ष्णशूलधरांश्चैव वज्रिणश्च महाबलान्। शतसाहस्रमव्यग्रमारक्षं मध्यमं कपिः
तीक्ष्ण भाले, वज्र धरणारे, आणि शंभर हजार दक्ष राक्षस, जे कधीही थकत नाहीत, असे त्याने पाहिले.
रक्षोऽधिपतिनिर्दिष्टं ददर्शान्तःपुराग्रतः। स तदा तद् गृहं दृष्ट्वा महाहाटकतोरणम्
राक्षसाधिपतीने ठरवलेले, अंतःपुरासमोर असलेले घर आणि त्याचे मोठ्या सोन्याच्या कमानीने सजलेले रूप त्याने पाहिले.
राक्षसेन्द्रस्य विख्यातमद्रिमूर्ध्नि प्रतिष्ठितम्। पुण्डरीकावतंसाभिः परिखाभिः समावृतम्
राक्षसांचा राजा जिथे राहतो ते प्रसिद्ध घर, डोंगराच्या शिखरावर वसलेले आणि कमळांच्या माळांनी सजलेल्या खंदकांनी वेढलेले त्याने पाहिले.
प्राकारावृतमत्यन्तं ददर्श स महाकपिः। त्रिविष्टपनिभं दिव्यं दिव्यनादविनादितम्
त्या महान वानराने ते घर पूर्णपणे भिंतींनी वेढलेले, दिव्य स्वरूपाचे, स्वर्गीय संगीताने निनादलेले आणि देवांच्या लोकासारखे दिसणारे पाहिले.
वाजिह्रेषितसंघुष्टं नादितं भूषणैस्तथा। रथैर्यानैर्विमानैश्च तथा हयगजैः शुभैः
तेथे घोड्यांच्या हिणहिणाटाचा, दागिन्यांच्या गजराचा आवाज घुमत होता आणि सुंदर रथ, वाहने, विमान, तसेच उत्तम घोडे आणि हत्ती यांचा समावेश होता.
वारणैश्च चतुर्दन्तैः श्वेताभ्रनिचयोपमैः। भूषितै रुचिरद्वारं मत्तैश्च मृगपक्षिभिः
शुभ्र मेघांसारख्या, चार सोंड असलेल्या हत्तींच्या माळांनी आणि सुंदर दरवाजांवर सजवलेल्या, मदमस्त जनावरं व पक्ष्यांनी त्या महालाचं शोभा वाढवली होती.
रक्षितं सुमहावीर्यैर्यातुधानैः सहस्रशः। राक्षसाधिपतेर्गुप्तमाविवेश गृहं कपिः
असंख्य बलवान राक्षसांनी राखलेल्या, राक्षसांच्या राजाने जपलेल्या त्या घरात तो वानर आत गेला.