अवकाशो न साम्नस्तु राक्षसेष्वभिगम्यते। न दानस्य न भेदस्य नैव युद्धस्य दृश्यते
राक्षसांमध्ये गोड बोलून, दान देऊन, फूट पाडून किंवा लढून काहीच साधता येत नाही.
चतुर्णामेव हि गतिर्वानराणां तरस्विनाम्। वालिपुत्रस्य नीलस्य मम राज्ञश्च धीमतः
या वेगवान वानरांपैकी फक्त चार जणांना मार्ग सापडला आहे — वालीचा मुलगा, नील, मी आणि आपला बुद्धिमान राजा.
यावज्जानामि वैदेहीं यदि जीवति वा न वा। तत्रैव चिन्तयिष्यामि दृष्ट्वा तां जनकात्मजाम्
वैदेही जिवंत आहे की नाही, हे मी प्रत्यक्ष पाहिल्याशिवाय काहीच ठरवणार नाही.
ततः स चिन्तयामास मुहूर्तं कपिकुञ्जरः। गिरेः शृङ्गे स्थितस्तस्मिन् रामस्याभ्युदयं ततः
त्या डोंगराच्या शिखरावर उभा राहून, वानरांत श्रेष्ठ असलेल्या हनुमंताने रामाच्या यशाचा विचार काही क्षण केला.
अनेन रूपेण मया न शक्या रक्षसां पुरी। प्रवेष्टुं राक्षसैर्गुप्ता क्रूरैर्बलसमन्वितैः
या मूळ रूपात मी राक्षसांच्या नगरीत जाऊ शकत नाही, कारण ती क्रूर आणि बलाढ्य राक्षसांनी पहारा दिलेली आहे.
महौजसो महावीर्या बलवन्तश्च राक्षसाः। वञ्चनीया मया सर्वे जानकीं परिमार्गता
जाणकीचा शोध घेताना, या बलवान, पराक्रमी आणि तेजस्वी राक्षसांना मला फसवावेच लागेल.
लक्ष्यालक्ष्येण रूपेण रात्रौ लंकापुरी मया। प्राप्तकालं प्रवेष्टुं मे कृत्यं साधयितुं महत्
दिवस रात्र लपून-छपून योग्य वेळी लंका नगरीत प्रवेश करून हे मोठे काम मला पूर्ण करायचे आहे.
तां पुरीं तादृशीं दृष्ट्वा दुराधर्षां सुरासुरैः। हनूमांश्चिन्तयामास विनिःश्वस्य मुहुर्मुहुः
देव-दानवांनाही जिंकता न येणारी, अशी ती भयंकर लंका पाहून हनुमंताने वारंवार खोल श्वास घेत विचार केला.
केनोपायेन पश्येयं मैथिलीं जनकात्मजाम्। अदृष्टो राक्षसेन्द्रेण रावणेन दुरात्मना
रावणासारख्या दुष्ट राक्षसराजाच्या नजरेत न पडता, मी मैथिली, जनकनंदिनीला कशा उपायाने पाहू शकेन?
न विनश्येत् कथं कार्यं रामस्य विदितात्मनः। एकामेकस्तु पश्येयं रहिते जनकात्मजाम्
स्वतःला ओळखणाऱ्या रामाचे काम कसे फसणार नाही? मी एकट्यानेच, गुप्तपणे जनकात्मजेला पाहिले पाहिजे.
भूताश्चार्था विनश्यन्ति देशकालविरोधिताः। विक्लवं दूतमासाद्य तमः सूर्योदये यथा
जिथे वेळ आणि जागा अनुकूल नसतात, तिथे हेतू अपयशी होतात; भीतीने ग्रासलेल्या दूतामुळे, जशी पहाटे अंधार नाहीसा होतो तशी कामे नष्ट होतात.
अर्थानर्थान्तरे बुद्धिर्निश्चितापि न शोभते। घातयन्तीह कार्याणि दूताः पण्डितमानिनः
फायदा-तोटा समजून घेतला तरी, जर निर्णयाने काम बिघडले, तर तो शोभत नाही; स्वतःला शहाणे समजणारे दूतच कामे बुडवतात.
न विनश्येत् कथं कार्यं वैक्लव्यं न कथं भवेत्। लङ्घनं च समुद्रस्य कथं नु न भवेद् वृथा
हे काम कसे फसणार नाही, मनात भीती कशी येणार नाही, आणि समुद्र ओलांडणे व्यर्थ कसे ठरणार नाही?
मयि दृष्टे तु रक्षोभी रामस्य विदितात्मनः। भवेद् व्यर्थमिदं कार्यं रावणानर्थमिच्छतः
जर राक्षसांनी मला पाहिले, तर रावणाच्या दुष्ट हेतूंसाठी आणि स्वतःला ओळखणाऱ्या रामासाठी हे काम व्यर्थ ठरेल.
नहि शक्यं क्वचित् स्थातुमविज्ञातेन राक्षसैः। अपि राक्षसरूपेण किमुतान्येन केनचित्
राक्षसांच्या नजरेत न पडता कुठेही राहता येत नाही, अगदी राक्षसाचे रूप घेतले तरीही — मग इतर कोणत्याही रूपात तर शक्यच नाही.
वायुरप्यत्र नाज्ञातश्चरेदिति मतिर्मम। नह्यत्राविदितं किंचिद् रक्षसां भीमकर्मणाम्
माझ्या मते, इथे वारा देखील राक्षसांच्या नजरेत न पडता फिरू शकत नाही; कारण या भयंकर कृत्य करणाऱ्या राक्षसांना काहीच अज्ञात नाही.
इहाहं यदि तिष्ठामि स्वेन रूपेण संवृतः। विनाशमुपयास्यामि भर्तुरर्थश्च हास्यति
इथे मी माझ्याच रूपात लपून राहिलो, तर माझा नाश होईल आणि माझ्या स्वामीचे कामही हातचे जाईल.
तदहं स्वेन रूपेण रजन्यां ह्रस्वतां गतः। लंकामभिपतिष्यामि राघवस्यार्थसिद्धये
म्हणून मी रात्री स्वतःचे रूप लहान करून लंकेत जाईन, जेणेकरून राघवाचे कार्य साधता येईल.
रावणस्य पुरीं रात्रौ प्रविश्य सुदुरासदाम्। प्रविश्य भवनं सर्वं द्रक्ष्यामि जनकात्मजाम्
रावणाच्या नगरात रात्री, जी फारच कठीण आहे प्रवेशायला, मी जाईन. मग प्रत्येक राजवाड्यात जाऊन, जनकनंदिनीला पाहीन.
इति निश्चित्य हनुमान् सूर्यस्यास्तमयं कपिः। आचकाङ्क्षे तदा वीरो वैदेह्या दर्शनोत्सुकः
असं ठरवून, हनुमान त्या वेळी वैदेहीचं दर्शन घेण्यासाठी आतुर झाला आणि सूर्यास्ताची वाट पाहू लागला.
सूर्ये चास्तं गते रात्रौ देहं संक्षिप्य मारुतिः। वृषदंशकमात्रोऽथ बभूवाद्भुतदर्शनः
सूर्य मावळल्यावर आणि रात्र पडल्यावर, मारुतीने आपलं शरीर आकसून मांजरीएवढं केलं आणि तो पाहायला अगदी अद्भुत वाटत होता.
प्रदोषकाले हनुमांस्तूर्णमुत्पत्य वीर्यवान्। प्रविवेश पुरीं रम्यां प्रविभक्तमहापथाम्
प्रदोषकाळी, बलवान हनुमान वेगाने उडी मारून सुंदर, रुंद रस्त्यांनी विभागलेल्या लंकेत शिरला.
प्रासादमालाविततां स्तम्भैः काञ्चनसंनिभैः। शातकुम्भनिभैर्जालैर्गन्धर्वनगरोपमाम्
पंक्तीने उभ्या असलेल्या राजवाड्यांनी, सोन्यासारख्या चमकणाऱ्या खांबांनी आणि सुंदर जाळ्यांनी सजलेली, ती नगरी गंधर्वांच्या नगरीसारखी भासत होती.
सप्तभौमाष्टभौमैश्च स ददर्श महापुरीम्। तलैः स्फटिकसंकीर्णैः कार्तस्वरविभूषितैः
सात आणि आठ मजली इमारती, स्फटिकाने मढवलेल्या आणि सोन्याने सजवलेल्या मजल्यांनी युक्त अशी ती महानगरी त्याने पाहिली.
वैदूर्यमणिचित्रैश्च मुक्ताजालविभूषितैः। तैस्तैः शुशुभिरे तानि भवनान्यत्र रक्षसाम्
वैदूर्य रत्नांच्या नक्षीने आणि मोत्यांच्या माळांनी सजलेली, राक्षसांच्या त्या राजवाड्यांची शोभा वेगवेगळी दिसत होती.
काञ्चनानि विचित्राणि तोरणानि च रक्षसाम्। लंकामुद्योतयामासुः सर्वतः समलंकृताम्
राक्षसांच्या सोन्याच्या सुंदर तोरणांनी, सर्व बाजूंनी सजलेली लंका उजळून निघाली होती.
अचिन्त्यामद्भुताकारां दृष्ट्वा लंकां महाकपिः। आसीद् विषण्णो हृष्टश्च वैदेह्या दर्शनोत्सुकः
अकल्पनीय आणि अद्भुत रूप असलेली लंका पाहून, मोठा वानर हनुमान वैदेहीच्या दर्शनासाठी आतुर होऊन कधी आनंदी तर कधी खिन्न झाला.
स पाण्डुराविद्धविमानमालिनीं महार्हजाम्बूनदजालतोरणाम्। यशस्विनीं रावणबाहुपालितां क्षपाचरैर्भीमबलैः सुपालिताम्
पांढऱ्या मनोऱ्यांनी मढवलेली, मौल्यवान सोन्याच्या तोरणांनी सजलेली, कीर्तीमान, रावणाच्या बळावर राखलेली आणि भीषण शक्तीच्या राक्षसांनी नीट पहारा दिलेली अशी ती नगरी त्याने पाहिली.
चन्द्रोऽपि साचिव्यमिवास्य कुर्वं- स्तारागणैर्मध्यगतो विराजन्। ज्योत्स्नावितानेन वितत्य लोका- नुत्तिष्ठतेऽनेकसहस्ररश्मिः
चंद्र ताऱ्यांच्या मध्ये चमकत, जणू तिचा सोबतीच झाला होता. त्याच्या असंख्य किरणांनी पसरलेली चांदणी जणू साऱ्या जगावर पांघरूण घालत होती.
शङ्खप्रभं क्षीरमृणालवर्ण- मुद्गच्छमानं व्यवभासमानम्। ददर्श चन्द्रं स कपिप्रवीरः पोप्लूयमानं सरसीव हंसम्
शंखासारखी उजळ, दूध किंवा कमळाच्या तंतूसारखी शुभ्र, वर चढणारी आणि प्रकाशमान, तलावातून वर उडणाऱ्या राजहंसासारखा तो चंद्र त्या वानरश्रेष्ठाने पाहिला.