गिरिमूर्ध्नि स्थितां लंकां पाण्डुरैर्भवनैः शुभैः। ददर्श स कपिः श्रीमान् पुरीमाकाशगामिव
त्या तेजस्वी वानराने डोंगराच्या शिखरावर वसलेली, सुंदर पांढऱ्या इमारतींनी सजलेली, आकाशात तरंगणारीसारखी लंका पाहिली.
पालितां राक्षसेन्द्रेण निर्मितां विश्वकर्मणा। प्लवमानामिवाकाशे ददर्श हनुमान् कपिः
हनुमानाने राक्षसांचा राजा ज्या नगरीचे रक्षण करतो आणि विश्वकर्म्याने बांधलेली, आकाशात तरंगणारीसारखी ती नगरी पाहिली.
वप्रप्राकारजघनां विपुलाम्बुवनाम्बराम्। शतघ्नीशूलकेशान्तामट्टालकावतंसकाम्
त्याने तिच्या तटबंदी आणि भिंती जणू कंबरेसारख्या, मोठे जलाशय वस्त्रासारखे, आणि कडेला शस्त्रं व मनोरे अलंकारांसारखे पाहिले.
मनसेव कृतां लंकां निर्मितां विश्वकर्मणा। द्वारमुत्तरमासाद्य चिन्तयामास वानरः
विश्वकर्म्याने जणू मनानेच घडवलेली अशी लंका वानराने उत्तरेकडील दरवाजाजवळ पोहोचून पाहिली आणि विचार करू लागला.
कैलासनिलयप्रख्यमालिखन्तमिवाम्बरम्। ध्रियमाणमिवाकाशमुच्छ्रितैर्भवनोत्तमैः
उंच इमारतींनी, कैलासाच्या निवासासारखी, जणू आकाश रंगवणारी आणि त्या उंच इमारतींमुळे आकाश धरून ठेवलेलीसारखी वाटत होती.
सम्पूर्णा राक्षसैर्घोरैर्नागैर्भोगवतीमिव। अचिन्त्यां सुकृतां स्पष्टां कुबेराध्युषितां पुरा
भयंकर राक्षसांनी भरलेली, जशी भोगवती नागांनी भरलेली असते, अशी अद्भुत, उत्तम, स्पष्ट आणि पूर्वी कुबेराने वास केलेली नगरी होती.
दंष्ट्राभिर्बहुभिः शूरैः शूलपट्टिशपाणिभिः। रक्षितां राक्षसैर्घोरैर्गुहामाशीविषैरिव
अनेक भयंकर, दात असलेल्या, भाले आणि पट्टिश घेऊन उभ्या असलेल्या राक्षसांनी जशी विषारी सापांनी राखलेली गुहा असते तशी ती राखली जात होती.
तस्याश्च महतीं गुप्तिं सागरं च निरीक्ष्य सः। रावणं च रिपुं घोरं चिन्तयामास वानरः
त्याने त्या नगरीचे कठोर रक्षण, समुद्र आणि रावण या भयंकर शत्रूचा विचार केला.
आगत्यापीह हरयो भविष्यन्ति निरर्थकाः। नहि युद्धेन वै लंका शक्या जेतुं सुरैरपि
इथे वानर आले तरी त्याचा काहीही उपयोग होणार नाही; कारण लंका युद्धाने जिंकता येणार नाही, अगदी देवांनाही नाही.
इमां त्वविषमां लंकां दुर्गां रावणपालिताम्। प्राप्यापि सुमहाबाहुः किं करिष्यति राघवः
रावणाच्या रक्षणाखाली असलेली ही दुर्गम लंका जरी बलाढ्य रामाने गाठली, तरी तो काय करणार?
अवकाशो न साम्नस्तु राक्षसेष्वभिगम्यते। न दानस्य न भेदस्य नैव युद्धस्य दृश्यते
राक्षसांमध्ये गोड बोलून, दान देऊन, फूट पाडून किंवा लढून काहीच साधता येत नाही.
चतुर्णामेव हि गतिर्वानराणां तरस्विनाम्। वालिपुत्रस्य नीलस्य मम राज्ञश्च धीमतः
या वेगवान वानरांपैकी फक्त चार जणांना मार्ग सापडला आहे — वालीचा मुलगा, नील, मी आणि आपला बुद्धिमान राजा.
यावज्जानामि वैदेहीं यदि जीवति वा न वा। तत्रैव चिन्तयिष्यामि दृष्ट्वा तां जनकात्मजाम्
वैदेही जिवंत आहे की नाही, हे मी प्रत्यक्ष पाहिल्याशिवाय काहीच ठरवणार नाही.
ततः स चिन्तयामास मुहूर्तं कपिकुञ्जरः। गिरेः शृङ्गे स्थितस्तस्मिन् रामस्याभ्युदयं ततः
त्या डोंगराच्या शिखरावर उभा राहून, वानरांत श्रेष्ठ असलेल्या हनुमंताने रामाच्या यशाचा विचार काही क्षण केला.
अनेन रूपेण मया न शक्या रक्षसां पुरी। प्रवेष्टुं राक्षसैर्गुप्ता क्रूरैर्बलसमन्वितैः
या मूळ रूपात मी राक्षसांच्या नगरीत जाऊ शकत नाही, कारण ती क्रूर आणि बलाढ्य राक्षसांनी पहारा दिलेली आहे.
महौजसो महावीर्या बलवन्तश्च राक्षसाः। वञ्चनीया मया सर्वे जानकीं परिमार्गता
जाणकीचा शोध घेताना, या बलवान, पराक्रमी आणि तेजस्वी राक्षसांना मला फसवावेच लागेल.
लक्ष्यालक्ष्येण रूपेण रात्रौ लंकापुरी मया। प्राप्तकालं प्रवेष्टुं मे कृत्यं साधयितुं महत्
दिवस रात्र लपून-छपून योग्य वेळी लंका नगरीत प्रवेश करून हे मोठे काम मला पूर्ण करायचे आहे.
तां पुरीं तादृशीं दृष्ट्वा दुराधर्षां सुरासुरैः। हनूमांश्चिन्तयामास विनिःश्वस्य मुहुर्मुहुः
देव-दानवांनाही जिंकता न येणारी, अशी ती भयंकर लंका पाहून हनुमंताने वारंवार खोल श्वास घेत विचार केला.
केनोपायेन पश्येयं मैथिलीं जनकात्मजाम्। अदृष्टो राक्षसेन्द्रेण रावणेन दुरात्मना
रावणासारख्या दुष्ट राक्षसराजाच्या नजरेत न पडता, मी मैथिली, जनकनंदिनीला कशा उपायाने पाहू शकेन?
न विनश्येत् कथं कार्यं रामस्य विदितात्मनः। एकामेकस्तु पश्येयं रहिते जनकात्मजाम्
स्वतःला ओळखणाऱ्या रामाचे काम कसे फसणार नाही? मी एकट्यानेच, गुप्तपणे जनकात्मजेला पाहिले पाहिजे.
भूताश्चार्था विनश्यन्ति देशकालविरोधिताः। विक्लवं दूतमासाद्य तमः सूर्योदये यथा
जिथे वेळ आणि जागा अनुकूल नसतात, तिथे हेतू अपयशी होतात; भीतीने ग्रासलेल्या दूतामुळे, जशी पहाटे अंधार नाहीसा होतो तशी कामे नष्ट होतात.
अर्थानर्थान्तरे बुद्धिर्निश्चितापि न शोभते। घातयन्तीह कार्याणि दूताः पण्डितमानिनः
फायदा-तोटा समजून घेतला तरी, जर निर्णयाने काम बिघडले, तर तो शोभत नाही; स्वतःला शहाणे समजणारे दूतच कामे बुडवतात.
न विनश्येत् कथं कार्यं वैक्लव्यं न कथं भवेत्। लङ्घनं च समुद्रस्य कथं नु न भवेद् वृथा
हे काम कसे फसणार नाही, मनात भीती कशी येणार नाही, आणि समुद्र ओलांडणे व्यर्थ कसे ठरणार नाही?
मयि दृष्टे तु रक्षोभी रामस्य विदितात्मनः। भवेद् व्यर्थमिदं कार्यं रावणानर्थमिच्छतः
जर राक्षसांनी मला पाहिले, तर रावणाच्या दुष्ट हेतूंसाठी आणि स्वतःला ओळखणाऱ्या रामासाठी हे काम व्यर्थ ठरेल.
नहि शक्यं क्वचित् स्थातुमविज्ञातेन राक्षसैः। अपि राक्षसरूपेण किमुतान्येन केनचित्
राक्षसांच्या नजरेत न पडता कुठेही राहता येत नाही, अगदी राक्षसाचे रूप घेतले तरीही — मग इतर कोणत्याही रूपात तर शक्यच नाही.
वायुरप्यत्र नाज्ञातश्चरेदिति मतिर्मम। नह्यत्राविदितं किंचिद् रक्षसां भीमकर्मणाम्
माझ्या मते, इथे वारा देखील राक्षसांच्या नजरेत न पडता फिरू शकत नाही; कारण या भयंकर कृत्य करणाऱ्या राक्षसांना काहीच अज्ञात नाही.
इहाहं यदि तिष्ठामि स्वेन रूपेण संवृतः। विनाशमुपयास्यामि भर्तुरर्थश्च हास्यति
इथे मी माझ्याच रूपात लपून राहिलो, तर माझा नाश होईल आणि माझ्या स्वामीचे कामही हातचे जाईल.
तदहं स्वेन रूपेण रजन्यां ह्रस्वतां गतः। लंकामभिपतिष्यामि राघवस्यार्थसिद्धये
म्हणून मी रात्री स्वतःचे रूप लहान करून लंकेत जाईन, जेणेकरून राघवाचे कार्य साधता येईल.
रावणस्य पुरीं रात्रौ प्रविश्य सुदुरासदाम्। प्रविश्य भवनं सर्वं द्रक्ष्यामि जनकात्मजाम्
रावणाच्या नगरात रात्री, जी फारच कठीण आहे प्रवेशायला, मी जाईन. मग प्रत्येक राजवाड्यात जाऊन, जनकनंदिनीला पाहीन.
इति निश्चित्य हनुमान् सूर्यस्यास्तमयं कपिः। आचकाङ्क्षे तदा वीरो वैदेह्या दर्शनोत्सुकः
असं ठरवून, हनुमान त्या वेळी वैदेहीचं दर्शन घेण्यासाठी आतुर झाला आणि सूर्यास्ताची वाट पाहू लागला.