सरलान् कर्णिकारांश्च खर्जूरांश्च सुपुष्पितान्। प्रियालान् मुचुलिन्दांश्च कुटजान् केतकानपि
त्याने सरळ, कर्णिकार, फुलांनी बहरलेली खजुरी, प्रियाळ, मुचुलिंदा, कुडज आणि केतकीची झाडं पाहिली.
प्रियङ्गून् गन्धपूर्णांश्च नीपान् सप्तच्छदांस्तथा। असनान् कोविदारांश्च करवीरांश्च पुष्पितान्
त्याने सुवासिक प्रियंगू, नीप, सप्तच्छद, असण, कोविदार आणि फुलांनी बहरलेली करवीराची झाडं पाहिली.
पुष्पभारनिबद्धांश्च तथा मुकुलितानपि। पादपान् विहगाकीर्णान् पवनाधूतमस्तकान्
त्याने फुलांनी लगडलेली, काही अजून कळी असलेली झाडं पाहिली; त्यांची शिखरं वाऱ्याने हलत होती आणि त्यात पक्षी विखुरलेले होते.
हंसकारण्डवाकीर्णा वापीः पद्मोत्पलावृताः। आक्रीडान् विविधान् रम्यान् विविधांश्च जलाशयान्
त्याने हंस आणि बगळ्यांनी भरलेल्या, कमळ आणि निलफरांनी आच्छादलेल्या तळी, रम्य खेळायची ठिकाणं आणि विविध जलाशय पाहिले.
संततान् विविधैर्वृक्षैः सर्वर्तुफलपुष्पितैः। उद्यानानि च रम्याणि ददर्श कपिकुञ्जरः
त्या बलाढ्य वानराने सर्व ऋतूंमध्ये फळं आणि फुलांनी डवरलेली, विविध झाडांनी सजलेली सुंदर बागा पाहिल्या.
समासाद्य च लक्ष्मीवाँल्लंकां रावणपालिताम्। परिखाभिः सपद्माभिः सोत्पलाभिरलंकृताम्
तो लक्ष्मीने भरलेली, रावणाच्या राज्याखाली असलेली, कमळ आणि निलफरांनी भरलेल्या खंदकांनी सजलेली लंका जवळ गेला.
सीतापहरणात् तेन रावणेन सुरक्षिताम्। समन्ताद् विचरद्भिश्च राक्षसैरुग्रधन्वभिः
सीतेच्या अपहरणानंतर रावणाने ज्या लंकेचे रक्षण केले होते, ती सर्व बाजूंनी भयंकर धनुष्य घेतलेल्या राक्षसांनी पहारा घातलेली होती.
काञ्चनेनावृतां रम्यां प्राकारेण महापुरीम्। गृहैश्च गिरिसंकाशैः शारदाम्बुदसंनिभैः
ती सुंदर, मोठी नगरी सोन्याच्या भिंतींनी वेढलेली होती; तिची घरं पर्वतांसारखी आणि शरद ऋतूच्या ढगांसारखी दिसत होती.
पाण्डुराभिः प्रतोलीभिरुच्चाभिरभिसंवृताम्। अट्टालकशताकीर्णां पताकाध्वजशोभिताम्
ती उंच, पांढऱ्या रस्त्यांनी वेढलेली, शंभरावर मनोऱ्यांनी सजलेली आणि पताका-ध्वजांनी शोभलेली होती.
तोरणैः काञ्चनैर्दिव्यैर्लतापङ्क्तिविराजितैः। ददर्श हनुमाँल्लंकां देवो देवपुरीमिव
हनुमानाने दिव्य सोन्याच्या कमानींनी आणि वेलांच्या रांगांनी शोभलेली लंका पाहिली, जणू काही ती देवांची नगरीच होती.
गिरिमूर्ध्नि स्थितां लंकां पाण्डुरैर्भवनैः शुभैः। ददर्श स कपिः श्रीमान् पुरीमाकाशगामिव
त्या तेजस्वी वानराने डोंगराच्या शिखरावर वसलेली, सुंदर पांढऱ्या इमारतींनी सजलेली, आकाशात तरंगणारीसारखी लंका पाहिली.
पालितां राक्षसेन्द्रेण निर्मितां विश्वकर्मणा। प्लवमानामिवाकाशे ददर्श हनुमान् कपिः
हनुमानाने राक्षसांचा राजा ज्या नगरीचे रक्षण करतो आणि विश्वकर्म्याने बांधलेली, आकाशात तरंगणारीसारखी ती नगरी पाहिली.
वप्रप्राकारजघनां विपुलाम्बुवनाम्बराम्। शतघ्नीशूलकेशान्तामट्टालकावतंसकाम्
त्याने तिच्या तटबंदी आणि भिंती जणू कंबरेसारख्या, मोठे जलाशय वस्त्रासारखे, आणि कडेला शस्त्रं व मनोरे अलंकारांसारखे पाहिले.
मनसेव कृतां लंकां निर्मितां विश्वकर्मणा। द्वारमुत्तरमासाद्य चिन्तयामास वानरः
विश्वकर्म्याने जणू मनानेच घडवलेली अशी लंका वानराने उत्तरेकडील दरवाजाजवळ पोहोचून पाहिली आणि विचार करू लागला.
कैलासनिलयप्रख्यमालिखन्तमिवाम्बरम्। ध्रियमाणमिवाकाशमुच्छ्रितैर्भवनोत्तमैः
उंच इमारतींनी, कैलासाच्या निवासासारखी, जणू आकाश रंगवणारी आणि त्या उंच इमारतींमुळे आकाश धरून ठेवलेलीसारखी वाटत होती.
सम्पूर्णा राक्षसैर्घोरैर्नागैर्भोगवतीमिव। अचिन्त्यां सुकृतां स्पष्टां कुबेराध्युषितां पुरा
भयंकर राक्षसांनी भरलेली, जशी भोगवती नागांनी भरलेली असते, अशी अद्भुत, उत्तम, स्पष्ट आणि पूर्वी कुबेराने वास केलेली नगरी होती.
दंष्ट्राभिर्बहुभिः शूरैः शूलपट्टिशपाणिभिः। रक्षितां राक्षसैर्घोरैर्गुहामाशीविषैरिव
अनेक भयंकर, दात असलेल्या, भाले आणि पट्टिश घेऊन उभ्या असलेल्या राक्षसांनी जशी विषारी सापांनी राखलेली गुहा असते तशी ती राखली जात होती.
तस्याश्च महतीं गुप्तिं सागरं च निरीक्ष्य सः। रावणं च रिपुं घोरं चिन्तयामास वानरः
त्याने त्या नगरीचे कठोर रक्षण, समुद्र आणि रावण या भयंकर शत्रूचा विचार केला.
आगत्यापीह हरयो भविष्यन्ति निरर्थकाः। नहि युद्धेन वै लंका शक्या जेतुं सुरैरपि
इथे वानर आले तरी त्याचा काहीही उपयोग होणार नाही; कारण लंका युद्धाने जिंकता येणार नाही, अगदी देवांनाही नाही.
इमां त्वविषमां लंकां दुर्गां रावणपालिताम्। प्राप्यापि सुमहाबाहुः किं करिष्यति राघवः
रावणाच्या रक्षणाखाली असलेली ही दुर्गम लंका जरी बलाढ्य रामाने गाठली, तरी तो काय करणार?
अवकाशो न साम्नस्तु राक्षसेष्वभिगम्यते। न दानस्य न भेदस्य नैव युद्धस्य दृश्यते
राक्षसांमध्ये गोड बोलून, दान देऊन, फूट पाडून किंवा लढून काहीच साधता येत नाही.
चतुर्णामेव हि गतिर्वानराणां तरस्विनाम्। वालिपुत्रस्य नीलस्य मम राज्ञश्च धीमतः
या वेगवान वानरांपैकी फक्त चार जणांना मार्ग सापडला आहे — वालीचा मुलगा, नील, मी आणि आपला बुद्धिमान राजा.
यावज्जानामि वैदेहीं यदि जीवति वा न वा। तत्रैव चिन्तयिष्यामि दृष्ट्वा तां जनकात्मजाम्
वैदेही जिवंत आहे की नाही, हे मी प्रत्यक्ष पाहिल्याशिवाय काहीच ठरवणार नाही.
ततः स चिन्तयामास मुहूर्तं कपिकुञ्जरः। गिरेः शृङ्गे स्थितस्तस्मिन् रामस्याभ्युदयं ततः
त्या डोंगराच्या शिखरावर उभा राहून, वानरांत श्रेष्ठ असलेल्या हनुमंताने रामाच्या यशाचा विचार काही क्षण केला.
अनेन रूपेण मया न शक्या रक्षसां पुरी। प्रवेष्टुं राक्षसैर्गुप्ता क्रूरैर्बलसमन्वितैः
या मूळ रूपात मी राक्षसांच्या नगरीत जाऊ शकत नाही, कारण ती क्रूर आणि बलाढ्य राक्षसांनी पहारा दिलेली आहे.
महौजसो महावीर्या बलवन्तश्च राक्षसाः। वञ्चनीया मया सर्वे जानकीं परिमार्गता
जाणकीचा शोध घेताना, या बलवान, पराक्रमी आणि तेजस्वी राक्षसांना मला फसवावेच लागेल.
लक्ष्यालक्ष्येण रूपेण रात्रौ लंकापुरी मया। प्राप्तकालं प्रवेष्टुं मे कृत्यं साधयितुं महत्
दिवस रात्र लपून-छपून योग्य वेळी लंका नगरीत प्रवेश करून हे मोठे काम मला पूर्ण करायचे आहे.
तां पुरीं तादृशीं दृष्ट्वा दुराधर्षां सुरासुरैः। हनूमांश्चिन्तयामास विनिःश्वस्य मुहुर्मुहुः
देव-दानवांनाही जिंकता न येणारी, अशी ती भयंकर लंका पाहून हनुमंताने वारंवार खोल श्वास घेत विचार केला.
केनोपायेन पश्येयं मैथिलीं जनकात्मजाम्। अदृष्टो राक्षसेन्द्रेण रावणेन दुरात्मना
रावणासारख्या दुष्ट राक्षसराजाच्या नजरेत न पडता, मी मैथिली, जनकनंदिनीला कशा उपायाने पाहू शकेन?
न विनश्येत् कथं कार्यं रामस्य विदितात्मनः। एकामेकस्तु पश्येयं रहिते जनकात्मजाम्
स्वतःला ओळखणाऱ्या रामाचे काम कसे फसणार नाही? मी एकट्यानेच, गुप्तपणे जनकात्मजेला पाहिले पाहिजे.