तस्य सा कायमुद्वीक्ष्य वर्धमानं महाकपेः। वक्त्रं प्रसारयामास पातालाम्बरसंनिभम्
महाकपिचं वाढतं शरीर पाहून तिने आपलं तोंड आकाशासारखं आणि पाताळाएवढं मोठं केलं.
घनराजीव गर्जन्ती वानरं समभिद्रवत्। स ददर्श ततस्तस्या विकृतं सुमहन्मुखम्
घनगर्जनेसारखी गर्जना करत ती वानरावर झेपावली; तेव्हा त्याने तिचं विकृत, प्रचंड मोठं तोंड पाहिलं.
कायमात्रं च मेधावी मर्माणि च महाकपिः। स तस्या विकृते वक्त्रे वज्रसंहननः कपिः
तो बुद्धिमान महाकपी तिच्या फक्त शरीराकडे आणि नाजूक जागांकडे पाहू लागला; तिचं तोंड विकृत झाल्यावर, वज्रासारखा बलवान तो कपी
संक्षिप्य मुहुरात्मानं निपपात महाकपिः। आस्ये तस्या निमज्जन्तं ददृशुः सिद्धचारणाः
पुन्हा पुन्हा स्वतःला लहान करून, तो महाकपी तिच्या तोंडात उडी मारून पडला; सिद्ध आणि चारणांनी त्याला बुडताना पाहिलं.
ग्रस्यमानं यथा चन्द्रं पूर्णं पर्वणि राहुणा। ततस्तस्या नखैस्तीक्ष्णैर्मर्माण्युत्कृत्य वानरः
जसा राहू पौर्णिमेच्या दिवशी चंद्राला गिळतो, तसा तो गिळला जात होता; तेव्हा वानराने तीक्ष्ण नखांनी तिच्या नाजूक जागा फाडल्या.
उत्पपाताथ वेगेन मनःसम्पातविक्रमः। तां तु दिष्ट्या च धृत्या च दाक्षिण्येन निपात्य सः
मग मनाच्या वेगासारखा वेग घेऊन तो वर उडाला; नशीब, धैर्य आणि कौशल्य यामुळे त्याने तिला खाली पाडलं.
कपिप्रवीरो वेगेन ववृधे पुनरात्मवान्। हृतहृत्सा हनुमता पपात विधुराम्भसि। स्वयंभुवैव हनुमान् सृष्टस्तस्या निपातने
तो धाडसी, आत्मविश्वासी वानर पुन्हा वेगाने मोठा झाला; हनुमानाने तिचं हृदय फाडून टाकलं आणि अस्वस्थ पाण्यात पडला; तिचा नाश करण्यासाठीच स्वयंभूने हनुमानाला निर्माण केलं होतं.
तां हतां वानरेणाशु पतितां वीक्ष्य सिंहिकाम्। भूतान्याकाशचारीणि तमूचुः प्लवगोत्तमम्
वानराने झपाट्याने मारलेली आणि पडलेली ती सिंहिका पाहून, आकाशात उडणारी भुते त्या श्रेष्ठ वानराला म्हणाली,
भीममद्य कृतं कर्म महत्सत्त्वं त्वया हतम्। साधयार्थमभिप्रेतमरिष्टं प्लवतां वर
आज भीषण असं कृत्य घडलं; तू एक बलाढ्य जीवाचा नाश केलास. आता ज्या हेतूने निघालास, तो कार्य पूर्ण कर, हे उडणाऱ्यांमध्ये श्रेष्ठ.
यस्य त्वेतानि चत्वारि वानरेन्द्र यथा तव। धृतिर्दृष्टिर्मतिर्दाक्ष्यं स कर्मसु न सीदति
हे वानरराजा, ज्याच्याकडे तुझ्यासारखी धैर्य, दृष्टी, बुद्धी आणि कौशल्य ही चारही गुणं असतात, तो कधीही कोणत्याही कामात कमी पडत नाही.
स तैः सम्पूजितः पूज्यः प्रतिपन्नप्रयोजनैः। जगामाकाशमाविश्य पन्नगाशनवत् कपिः
ज्यांनी आपलं उद्दिष्ट साध्य केलं, अशा त्या सर्वांनी त्याचा सन्मान केला; मग तो वंदनीय वानर गरुडासारखा आकाशात गेला.
प्राप्तभूयिष्ठपारस्तु सर्वतः परिलोकयन्। योजनानां शतस्यान्ते वनराजीं ददर्श सः
आता जवळजवळ दुसऱ्या काठावर पोहोचल्यावर, त्याने सर्व बाजूंनी पाहिलं आणि शंभर योजनांच्या टोकाला वनांची रांग दिसली.
ददर्श च पतन्नेव विविधद्रुमभूषितम्। द्वीपं शाखामृगश्रेष्ठो मलयोपवनानि च
आणि खाली पडताना, झाडांनी सजलेला सुंदर द्वीप आणि मलय पर्वताची उपवने, हे सर्व शाखामृगांमध्ये श्रेष्ठ असलेल्या त्याला दिसले.
सागरं सागरानूपान् सागरानूपजान् द्रुमान्। सागरस्य च पत्नीनां मुखान्यपि विलोकयत्
त्याने समुद्र, समुद्रकिनाऱ्यावरील प्रदेश, किनाऱ्यावर उगवलेली झाडं आणि समुद्राच्या पत्न्यांची मुखेदेखील पाहिली.
स महामेघसंकाशं समीक्ष्यात्मानमात्मवान्। निरुन्धन्तमिवाकाशं चकार मतिमान् मतिम्
स्वतःचं मोठं, गडद मेघासारखं रूप पाहून, तो स्थिरचित्त आणि बुद्धिमान वीर असं वाटू लागला की जणू आकाशचं त्याने झाकलं आहे.
कायवृद्धिं प्रवेगं च मम दृष्ट्वैव राक्षसाः। मयि कौतूहलं कुर्युरिति मेने महामतिः
माझं वाढलेलं शरीर आणि वेग राक्षसांनी पाहिलं तर त्यांना माझ्याबद्दल कुतूहल वाटेल, असं त्या महान बुद्धीच्या वीराने विचार केलं.
ततः शरीरं संक्षिप्य तन्महीधरसंनिभम्। पुनः प्रकृतिमापेदे वीतमोह इवात्मवान्
मग, तो मोठ्या डोंगरासारखं शरीर लहान करून, आपली मूळ अवस्था प्राप्त करून, मोहमुक्त आणि शांत झाला.
तद्रूपमतिसंक्षिप्य हनूमान् प्रकृतौ स्थितः। त्रीन् क्रमानिव विक्रम्य बलिवीर्यहरो हरिः
रूप खूपच लहान करून, हनुमान आपल्या नैसर्गिक अवस्थेत स्थिर राहिला आणि बळीचं सामर्थ्य हिरावणाऱ्या हरिप्रमाणे तीन मोठे उड्या मारल्या.
स चारुनानाविधरूपधारी परं समासाद्य समुद्रतीरम्। परैरशक्यं प्रतिपन्नरूपः समीक्षितात्मा समवेक्षितार्थः
सुंदर आणि वेगवेगळ्या रूपात वावरत, तो समुद्राच्या त्या टोकावर पोहोचला; इतरांना अशक्य असं रूप धारण करून, स्वतःला ओळखून आणि हेतू लक्षात ठेवून, त्याने आजूबाजूचं निरीक्षण केलं.
ततः स लम्बस्य गिरेः समृद्धे विचित्रकूटे निपपात कूटे। सकेतकोद्दालकनारिकेले महाभ्रकूटप्रतिमो महात्मा
मग, लांबाच्या उंच आणि सुंदर डोंगरावर, केतकी, उडालक आणि नारळाच्या झाडांमध्ये, मेघांच्या राशीसारखा तो महात्मा उतरला.
ततस्तु सम्प्राप्य समुद्रतीरं समीक्ष्य लंकां गिरिवर्यमूर्ध्नि। कपिस्तु तस्मिन् निपपात पर्वते विधूय रूपं व्यथयन्मृगद्विजान्
समुद्रकिनाऱ्यावर पोहोचून, उत्तम डोंगरावर वसलेली लंका पाहून, त्या पर्वतावर तो उडी मारून उतरला आणि आपलं रूप बदलून, तिथल्या हरणं आणि पक्ष्यांना घाबरवलं.
स सागरं दानवपन्नगायुतं बलेन विक्रम्य महोर्मिमालिनम्। निपत्य तीरे च महोदधेस्तदा ददर्श लंकाममरावतीमिव
दानव आणि सर्पांनी भरलेल्या, मोठ्या लाटा असलेल्या समुद्रावरून पार जाऊन, तो त्या महासागराच्या किना-यावर उतरला आणि देवांच्या नगरीसारखी लंका पाहिली.
thumb|द्वितीयः सर्गः श्रूयताम्|center श्रीमद्वाल्मीकियरामायणे सुन्दरकाण्डे द्वितीयः सर्गः ॥५-
श्रीमद्वाल्मीकी रामायणातील सुंदरकांडाचा दुसरा सर्ग ऐका.
स सागरमनाधृष्यमतिक्रम्य महाबलः। त्रिकूटस्य तटे लंकां स्थितः स्वस्थो ददर्श ह
अपराजित समुद्र पार करून, तो बलवान वीर त्रिकूट पर्वताच्या उतारावर उभा राहिला आणि लंका पाहू लागला.
योजनानां शतं श्रीमांस्तीर्त्वाप्युत्तमविक्रमः। अनिःश्वसन् कपिस्तत्र न ग्लानिमधिगच्छति
शंभर योजनांचा समुद्र पार करूनही, तो तेजस्वी आणि अतुल पराक्रमी वानर तिथे दमला नाही, श्वासही घेतला नाही.
शतान्यहं योजनानां क्रमेयं सुबहून्यपि। किं पुनः सागरस्यान्तं संख्यातं शतयोजनम्
मी शेकडो योजन सहज पार करू शकतो, मग या मोजक्या शंभर योजनांचं काय?
स तु वीर्यवतां श्रेष्ठः प्लवतामपि चोत्तमः। जगाम वेगवाँल्लंकां लङ्घयित्वा महोदधिम्
तो वीर आणि उड्या मारणाऱ्यांमध्ये श्रेष्ठ असलेला, प्रचंड वेगाने समुद्र पार करून लंकेकडे गेला.
शाद्वलानि च नीलानि गन्धवन्ति वनानि च। मधुमन्ति च मध्येन जगाम नगवन्ति च
त्याने मार्गात हिरवीगार कुरणं, सुवासिक गडद अरण्यं, मधाने भरलेली वनं आणि डोंगर पार केली.
शैलांश्च तरुसंछन्नान् वनराजीश्च पुष्पिताः। अभिचक्राम तेजस्वी हनूमान् प्लवगर्षभः
तेजस्वी आणि वानरांमध्ये श्रेष्ठ असलेला हनुमान, झाडांनी झाकलेले डोंगर आणि फुलांनी बहरलेली वनरांज्या पाहू लागला.
स तस्मिन्नचले तिष्ठन् वनान्युपवनानि च। स नगाग्रे स्थितां लंकां ददर्श पवनात्मजः
त्या डोंगरावर, वनं आणि उपवनांमध्ये उभा राहून, पवनपुत्राने डोंगराच्या शिखरावर वसलेली लंका पाहिली.