एवमुक्तः सुरसया प्रहृष्टवदनोऽब्रवीत्। रामो दाशरथिर्नाम प्रविष्टो दण्डकावनम्। लक्ष्मणेन सह भ्रात्रा वैदेह्या चापि भार्यया
सुरसा बोलली तेव्हा हनुमान आनंदाने हसत म्हणाला, 'दशरथपुत्र राम आपल्या भाऊ लक्ष्मणासोबत आणि पत्नी सीतेसह दंडकारण्यात आला आहे.'
अन्यकार्यविषक्तस्य बद्धवैरस्य राक्षसैः। तस्य सीता हृता भार्या रावणेन यशस्विनी
राम दुसऱ्या कामात गुंतलेला असताना, राक्षसांशी वैर धरलेले असताना, त्याची पत्नी सीता रावणाने पळवली.
तस्याः सकाशं दूतोऽहं गमिष्ये रामशासनात्। कर्तुमर्हसि रामस्य साह्यं विषयवासिनि
रामाच्या आज्ञेने मी तिच्याकडे दूत म्हणून चाललो आहे. या पाण्यात राहणाऱ्या देवी, रामाला मदत करावी हीच विनंती.
अथवा मैथिलीं दृष्ट्वा रामं चाक्लिष्टकारिणम्। आगमिष्यामि ते वक्त्रं सत्यं प्रतिशृणोमि ते
नाहीतर, मी मैथिली आणि धर्मनिष्ठ रामाला भेटून परत तुझ्या तोंडात येईन, हे मी तुला खरं सांगतो.
एवमुक्ता हनुमता सुरसा कामरूपिणी। अब्रवीन्नातिवर्तेन्मां कश्चिदेष वरो मम
हनुमानाने असे म्हटल्यावर इच्छेप्रमाणे रूप घेणारी सुरसा म्हणाली, 'कोणीही मला टाळू शकत नाही; हे वर मला मिळाले आहे.'
तं प्रयान्तं समुद्वीक्ष्य सुरसा वाक्यमब्रवीत्। बलं जिज्ञासमाना सा नागमाता हनूमतः
तो पुढे जात आहे हे पाहून, नागांची माता सुरसा हनुमानाची ताकद पाहण्यासाठी म्हणाली,
निविश्य वदनं मेऽद्य गन्तव्यं वानरोत्तम। वर एष पुरा दत्तो मम धात्रेति सत्वरा
'आज माझ्या तोंडात शिर, वानरश्रेष्ठा, नाहीतर पुढे जाऊ शकणार नाहीस. हे वर मला सृष्टीकर्त्याने दिले आहे — लवकर कर!'
व्यादाय विपुलं वक्त्रं स्थिता सा मारुतेःपुरः। एवमुक्तः सुरसया क्रुद्धो वानरपुंगवः
सुरसाने मोठं तोंड उघडून वायुपुत्राच्या समोर उभी राहिली. तिने असे म्हटल्यावर वानरांमध्ये श्रेष्ठ असलेला हनुमान रागावला.
अब्रवीत् कुरु वै वक्त्रं येन मां विषहिष्यसि। इत्युक्त्वा सुरसां क्रुद्धो दशयोजनमायताम्
तो म्हणाला, 'तुझं तोंड इतकं मोठं कर की तू मला गिळू शकशील!' असं रागाने सांगून हनुमान दहा योजन लांब झाला.
दशयोजनविस्तारो हनूमानभवत् तदा। तं दृष्ट्वा मेघसंकाशं दशयोजनमायतम्। चकार सुरसाप्यास्यं विंशद् योजनमायतम्
तेव्हा हनुमान दहा योजन रुंद झाला. ढगासारखा आणि दहा योजन लांब असलेला हनुमान पाहून सुरसाने आपलं तोंड वीस योजन लांब केलं.
हनूमांस्तु ततः क्रुद्धस्त्रिंशद् योजनमायतः। चकार सुरसा वक्त्रं चत्वारिंशत् तथोच्छ्रितम्
मग रागावून हनुमान तीस योजन लांब झाला; त्यावर सुरसाने आपलं तोंड चाळीस योजन लांब केलं.
बभूव हनुमान् वीरः पञ्चाशद् योजनोच्छ्रितः। चकार सुरसा वक्त्रं षष्टिं योजनमुच्छ्रितम्
शूर हनुमान पन्नास योजन उंच झाला, आणि सुरसाने आपलं तोंड साठ योजन लांब केलं.
तदैव हनुमान् वीरः सप्ततिं योजनोच्छ्रितः। चकार सुरसा वक्त्रमशीतिं योजनोच्छ्रितम्
त्याच क्षणी, धाडसी हनुमान सत्तर योजन उंच झाला, आणि सुरसाने आपलं तोंड ऐंशी योजन लांब केलं.
हनूमाननलप्रख्यो नवतिं योजनोच्छ्रितः। चकार सुरसा वक्त्रं शतयोजनमायतम्
अग्नीसारखा तेजस्वी हनुमान नव्वद योजन उंच झाला, आणि सुरसाने आपलं तोंड शंभर योजन लांब केलं.
तद् दृष्ट्वा व्यादितं त्वास्यं वायुपुत्रः स बुद्धिमान्। दीर्घजिह्वं सुरसया सुभीमं नरकोपमम्
सुरसाने मोठं तोंड उघडून, लांब जीभ दाखवून, नरकासारखं भयंकर रूप घेतलं ते पाहून, बुद्धिमान वायुपुत्र विचार करू लागला.
स संक्षिप्यात्मनः कायं जीमूत इव मारुतिः। तस्मिन् मुहूर्ते हनुमान् बभूवाङ्गुष्ठमात्रकः
मग वायुपुत्र हनुमानाने आपलं शरीर मेघासारखं आकसून घेतलं आणि एका क्षणात अंगठ्याएवढा लहान झाला.
सोऽभिपद्याथ तद्वक्त्रं निष्पत्य च महाबलः। अन्तरिक्षे स्थितः श्रीमानिदं वचनमब्रवीत्
तो महाबली हनुमान त्या तोंडात गेला आणि लगेच बाहेर पडला. आकाशात उभा राहून तो तेजस्वी हनुमान म्हणाला,
प्रविष्टोऽस्मि हि ते वक्त्रं दाक्षायणि नमोऽस्तुते। गमिष्ये यत्र वैदेही सत्यश्चासीद् वरस्तव
‘मी तुझ्या तोंडात शिरलो आहे, दक्षकन्ये, तुला नमस्कार! आता मी वैदेही जिथे आहे तिथे जातो; तुझं वर खरं ठरलं.’
तं दृष्ट्वा वदनान्मुक्तं चन्द्रं राहुमुखादिव। अब्रवीत् सुरसा देवी स्वेन रूपेण वानरम्
ती वानराच्या तोंडातून बाहेर पडलेला त्याला पाहून, जणू राहूच्या तोंडातून चंद्र सुटावा तसा, सुरसा देवी आपल्या मूळ रूपात त्या वानराला म्हणाली.
अर्थसिद्ध्यै हरिश्रेष्ठ गच्छ सौम्य यथासुखम्। समानय च वैदेहीं राघवेण महात्मना
हे वानरश्रेष्ठ, सौम्य, तू आपला हेतू साधून घे आणि सुखाने जा. वैदेहीला त्या महात्मा राघवाकडे घेऊन ये.
तत् तृतीयं हनुमतो दृष्ट्वा कर्म सुदुष्करम्। साधुसाध्विति भूतानि प्रशशंसुस्तदा हरिम्
हनुमंताने केलेले हे तिसरे आणि अतिशय कठीण कार्य पाहून, त्या वेळी सर्व जीवांनी 'शाबास! शाबास!' असे म्हणून त्या वानराचे कौतुक केले.
स सागरमनाधृष्यमभ्येत्य वरुणालयम्। जगामाकाशमाविश्य वेगेन गरुडोपमः
तो सागर, जो कुणालाही पार करता येत नाही, त्या वरुणाच्या निवासाजवळ पोहोचून, हनुमान गरुडासारख्या वेगाने आकाशात गेला.
सेविते वारिधाराभिः पतगैश्च निषेविते। चरिते कैशिकाचार्यैरैरावतनिषेविते
तो प्रदेश जलधारेने भरलेला, पक्ष्यांनी वावरलेला, कैशिक नृत्याचे आचार्य जिथे जातात आणि ऐरावतानेही ज्याची सेवा केली आहे, असा होता.
सिंहकुञ्जरशार्दूलपतगोरगवाहनैः। विमानैः सम्पतद्भिश्च विमलैः समलंकृते
सिंह, हत्ती, वाघ, पक्षी, सर्प यांच्या वाहनांनी आणि सुंदर, सजवलेल्या विमानांनी सजलेला तो प्रदेश होता.
वज्राशनिसमस्पर्शैः पावकैरिव शोभिते। कृतपुण्यैर्महाभागैः स्वर्गजिद्भिरधिष्ठिते
तो प्रदेश वज्र आणि वीजेसारख्या स्पर्शाने उजळून निघालेला, अग्नीप्रमाणे तेजस्वी, पुण्यवान आणि स्वर्ग जिंकलेल्या महाभागांनी वास केलेला होता.
वहता हव्यमत्यन्तं सेविते चित्रभानुना। ग्रहनक्षत्रचन्द्रार्कतारागणविभूषिते
तो सूर्याने ओलांडलेला, चित्रभानूने पूजलेला आणि ग्रह, नक्षत्रे, चंद्र, सूर्य, तारे यांनी सजलेला होता.
महर्षिगणगन्धर्वनागयक्षसमाकुले। विविक्ते विमले विश्वे विश्वावसुनिषेविते
महार्षी, गंधर्व, नाग, यक्ष यांनी भरलेला, तरीही निर्मळ आणि स्वच्छ, सर्व विश्वावसुंच्या सेवेला लाभलेला तो प्रदेश होता.
देवराजगजाक्रान्ते चन्द्रसूर्यपथे शिवे। विताने जीवलोकस्य वितते ब्रह्मनिर्मिते
तो देवराजाच्या ऐरावताने तुडवलेला, चंद्रसूर्याच्या पवित्र मार्गावर असलेला, सर्व जीवांच्या आकाशछत्रासारखा, ब्रह्म्याने निर्माण केलेला आणि विस्तारलेला होता.
बहुशः सेविते वीरैर्विद्याधरगणैर्वृते। जगाम वायुमार्गे च गरुत्मानिव मारुतिः
त्या प्रदेशात अनेक वेळा शूर विद्याधर येत असत, आणि वायुपुत्र हनुमान गरुडासारखा वाऱ्याच्या मार्गाने जात होता.
हनुमान् मेघजालानि प्राकर्षन् मारुतो यथा। कालागुरुसवर्णानि रक्तपीतसितानि च
हनुमान वाऱ्यासारखा काळागुरूच्या रंगाचे, तसेच लाल, पिवळे आणि पांढरे असे मेघांचे समूह ओढून नेत होता.