स तत् प्रहर्षमलभद् विपुलं पर्वतोत्तमः। देवतानां पतिं दृष्ट्वा परितुष्टं शतक्रतुम्
देवतांचा स्वामी, पूर्ण समाधानी झालेला इंद्र पाहून, तो श्रेष्ठ पर्वत मोठ्या आनंदात झाला.
स वै दत्तवरः शैलो बभूवावस्थितस्तदा। हनूमांश्च मुहूर्तेन व्यतिचक्राम सागरम्
वर मिळाल्यावर तो पर्वत तिथेच राहिला; आणि हनुमान क्षणात समुद्र ओलांडून गेला.
ततो देवाः सगन्धर्वाः सिद्धाश्च परमर्षयः। अब्रुवन् सूर्यसंकाशां सुरसां नागमातरम्
मग देव, गंधर्व, सिद्ध आणि श्रेष्ठ ऋषी, सूर्यासारखी तेजस्वी असलेल्या नागमाता सुरसेला म्हणाले,
अयं वातात्मजः श्रीमान् प्लवते सागरोपरि। हनूमान् नाम तस्य त्वं मुहूर्तं विघ्नमाचर
हा वायूचा तेजस्वी पुत्र, हनुमान, समुद्रावरून उडत आहे; तू थोड्या वेळासाठी त्याला अडथळा निर्माण कर.
राक्षसं रूपमास्थाय सुघोरं पर्वतोपमम्। दंष्ट्राकरालं पिङ्गाक्षं वक्त्रं कृत्वा नभःस्पृशम्
तू भीषण, पर्वतासारखं राक्षसी रूप धारण कर, भयंकर दात, पिंगट डोळे, आणि आकाशाला भिडणारं मोठं तोंड कर.
बलमिच्छामहे ज्ञातुं भूयश्चास्य पराक्रमम्। त्वां विजेष्यत्युपायेन विषादं वा गमिष्यति
आम्हाला त्याचं बळ आणि पराक्रम पुन्हा जाणून घ्यायचं आहे; तो तुला कुठल्या तरी उपायाने जिंकेल किंवा निराश होईल.
एवमुक्ता तु सा देवी दैवतैरभिसत्कृता। समुद्रमध्ये सुरसा बिभ्रती राक्षसं वपुः
असं सांगितल्यावर, देवांनी सन्मान केलेली ती देवी सुरसा, समुद्राच्या मध्ये राक्षसी रूप धारण करून उभी राहिली.
विकृतं च विरूपं च सर्वस्य च भयावहम्। प्लवमानं हनूमन्तमावृत्येदमुवाच ह
विकृत आणि भेसूर, सर्वांना भीती वाटावी अशी, तिने उडणाऱ्या हनुमानाला आडवं धरलं आणि म्हणाली—
मम भक्ष्यः प्रदिष्टस्त्वमीश्वरैर्वानरर्षभ। अहं त्वां भक्षयिष्यामि प्रविशेदं ममाननम्
देवांनी तुला माझ्या भक्षणासाठी ठरवलं आहे, वानरश्रेष्ठा; मी तुला गिळणार आहे—माझ्या तोंडात ये.
वर एष पुरा दत्तो मम धात्रेति सत्वरा। व्यादाय वक्त्रं विपुलं स्थिता सा मारुतेः पुरः
पूर्वी मला सृष्टीकर्त्याने असा वर दिला होता—'तू त्वरीत हो.' मोठं तोंड उघडून ती वायुपुत्र हनुमानासमोर उभी राहिली.
एवमुक्तः सुरसया प्रहृष्टवदनोऽब्रवीत्। रामो दाशरथिर्नाम प्रविष्टो दण्डकावनम्। लक्ष्मणेन सह भ्रात्रा वैदेह्या चापि भार्यया
सुरसा बोलली तेव्हा हनुमान आनंदाने हसत म्हणाला, 'दशरथपुत्र राम आपल्या भाऊ लक्ष्मणासोबत आणि पत्नी सीतेसह दंडकारण्यात आला आहे.'
अन्यकार्यविषक्तस्य बद्धवैरस्य राक्षसैः। तस्य सीता हृता भार्या रावणेन यशस्विनी
राम दुसऱ्या कामात गुंतलेला असताना, राक्षसांशी वैर धरलेले असताना, त्याची पत्नी सीता रावणाने पळवली.
तस्याः सकाशं दूतोऽहं गमिष्ये रामशासनात्। कर्तुमर्हसि रामस्य साह्यं विषयवासिनि
रामाच्या आज्ञेने मी तिच्याकडे दूत म्हणून चाललो आहे. या पाण्यात राहणाऱ्या देवी, रामाला मदत करावी हीच विनंती.
अथवा मैथिलीं दृष्ट्वा रामं चाक्लिष्टकारिणम्। आगमिष्यामि ते वक्त्रं सत्यं प्रतिशृणोमि ते
नाहीतर, मी मैथिली आणि धर्मनिष्ठ रामाला भेटून परत तुझ्या तोंडात येईन, हे मी तुला खरं सांगतो.
एवमुक्ता हनुमता सुरसा कामरूपिणी। अब्रवीन्नातिवर्तेन्मां कश्चिदेष वरो मम
हनुमानाने असे म्हटल्यावर इच्छेप्रमाणे रूप घेणारी सुरसा म्हणाली, 'कोणीही मला टाळू शकत नाही; हे वर मला मिळाले आहे.'
तं प्रयान्तं समुद्वीक्ष्य सुरसा वाक्यमब्रवीत्। बलं जिज्ञासमाना सा नागमाता हनूमतः
तो पुढे जात आहे हे पाहून, नागांची माता सुरसा हनुमानाची ताकद पाहण्यासाठी म्हणाली,
निविश्य वदनं मेऽद्य गन्तव्यं वानरोत्तम। वर एष पुरा दत्तो मम धात्रेति सत्वरा
'आज माझ्या तोंडात शिर, वानरश्रेष्ठा, नाहीतर पुढे जाऊ शकणार नाहीस. हे वर मला सृष्टीकर्त्याने दिले आहे — लवकर कर!'
व्यादाय विपुलं वक्त्रं स्थिता सा मारुतेःपुरः। एवमुक्तः सुरसया क्रुद्धो वानरपुंगवः
सुरसाने मोठं तोंड उघडून वायुपुत्राच्या समोर उभी राहिली. तिने असे म्हटल्यावर वानरांमध्ये श्रेष्ठ असलेला हनुमान रागावला.
अब्रवीत् कुरु वै वक्त्रं येन मां विषहिष्यसि। इत्युक्त्वा सुरसां क्रुद्धो दशयोजनमायताम्
तो म्हणाला, 'तुझं तोंड इतकं मोठं कर की तू मला गिळू शकशील!' असं रागाने सांगून हनुमान दहा योजन लांब झाला.
दशयोजनविस्तारो हनूमानभवत् तदा। तं दृष्ट्वा मेघसंकाशं दशयोजनमायतम्। चकार सुरसाप्यास्यं विंशद् योजनमायतम्
तेव्हा हनुमान दहा योजन रुंद झाला. ढगासारखा आणि दहा योजन लांब असलेला हनुमान पाहून सुरसाने आपलं तोंड वीस योजन लांब केलं.
हनूमांस्तु ततः क्रुद्धस्त्रिंशद् योजनमायतः। चकार सुरसा वक्त्रं चत्वारिंशत् तथोच्छ्रितम्
मग रागावून हनुमान तीस योजन लांब झाला; त्यावर सुरसाने आपलं तोंड चाळीस योजन लांब केलं.
बभूव हनुमान् वीरः पञ्चाशद् योजनोच्छ्रितः। चकार सुरसा वक्त्रं षष्टिं योजनमुच्छ्रितम्
शूर हनुमान पन्नास योजन उंच झाला, आणि सुरसाने आपलं तोंड साठ योजन लांब केलं.
तदैव हनुमान् वीरः सप्ततिं योजनोच्छ्रितः। चकार सुरसा वक्त्रमशीतिं योजनोच्छ्रितम्
त्याच क्षणी, धाडसी हनुमान सत्तर योजन उंच झाला, आणि सुरसाने आपलं तोंड ऐंशी योजन लांब केलं.
हनूमाननलप्रख्यो नवतिं योजनोच्छ्रितः। चकार सुरसा वक्त्रं शतयोजनमायतम्
अग्नीसारखा तेजस्वी हनुमान नव्वद योजन उंच झाला, आणि सुरसाने आपलं तोंड शंभर योजन लांब केलं.
तद् दृष्ट्वा व्यादितं त्वास्यं वायुपुत्रः स बुद्धिमान्। दीर्घजिह्वं सुरसया सुभीमं नरकोपमम्
सुरसाने मोठं तोंड उघडून, लांब जीभ दाखवून, नरकासारखं भयंकर रूप घेतलं ते पाहून, बुद्धिमान वायुपुत्र विचार करू लागला.
स संक्षिप्यात्मनः कायं जीमूत इव मारुतिः। तस्मिन् मुहूर्ते हनुमान् बभूवाङ्गुष्ठमात्रकः
मग वायुपुत्र हनुमानाने आपलं शरीर मेघासारखं आकसून घेतलं आणि एका क्षणात अंगठ्याएवढा लहान झाला.
सोऽभिपद्याथ तद्वक्त्रं निष्पत्य च महाबलः। अन्तरिक्षे स्थितः श्रीमानिदं वचनमब्रवीत्
तो महाबली हनुमान त्या तोंडात गेला आणि लगेच बाहेर पडला. आकाशात उभा राहून तो तेजस्वी हनुमान म्हणाला,
प्रविष्टोऽस्मि हि ते वक्त्रं दाक्षायणि नमोऽस्तुते। गमिष्ये यत्र वैदेही सत्यश्चासीद् वरस्तव
‘मी तुझ्या तोंडात शिरलो आहे, दक्षकन्ये, तुला नमस्कार! आता मी वैदेही जिथे आहे तिथे जातो; तुझं वर खरं ठरलं.’
तं दृष्ट्वा वदनान्मुक्तं चन्द्रं राहुमुखादिव। अब्रवीत् सुरसा देवी स्वेन रूपेण वानरम्
ती वानराच्या तोंडातून बाहेर पडलेला त्याला पाहून, जणू राहूच्या तोंडातून चंद्र सुटावा तसा, सुरसा देवी आपल्या मूळ रूपात त्या वानराला म्हणाली.
अर्थसिद्ध्यै हरिश्रेष्ठ गच्छ सौम्य यथासुखम्। समानय च वैदेहीं राघवेण महात्मना
हे वानरश्रेष्ठ, सौम्य, तू आपला हेतू साधून घे आणि सुखाने जा. वैदेहीला त्या महात्मा राघवाकडे घेऊन ये.