निपत्य मम शृङ्गेषु सुखं विश्रम्य गम्यताम्। राघवस्य कुले जातैरुदधिः परिवर्धितः
माझ्या शिखरांवर उतर, आरामात विसावा घे आणि मग पुढे जा; राघवांच्या कुळात जन्मलेल्या लोकांमुळे हा समुद्र वाढला आहे.
स त्वां रामहिते युक्तं प्रत्यर्चयति सागरः। कृते च प्रतिकर्तव्यमेष धर्मः सनातनः
राघवाच्या कार्यासाठी समुद्र तुझा सन्मान करतो; उपकार केल्यावर त्याचं फेड करणं हेच सनातन धर्म आहे.
सोऽयं तत्प्रतिकारार्थी त्वत्तः सम्मानमर्हति। त्वन्निमित्तमनेनाहं बहुमानात् प्रचोदितः
म्हणून त्या उपकाराच्या बदल्यात तो तुझ्याकडून सन्मानाचा हक्कदार आहे; तुझ्या कारणाने त्याने मला मोठ्या आदराने विनंती केली आहे.
योजनानां शतं चापि कपिरेष खमाप्लुतः। तव सानुषु विश्रान्तः शेषं प्रक्रमतामिति
हा वानर शंभर योजनांचं अंतर आकाशातून पार करून आला आहे; तो तुझ्या कड्यांवर थोडा विसावा घेऊन मग उरलेलं अंतर जाऊ दे.
तिष्ठ त्वं हरिशार्दूल मयि विश्रम्य गम्यताम्। तदिदं गन्धवत् स्वादु कन्दमूलफलं बहु
अरे वानरांमध्ये वाघासारख्या, इथेच थांब, माझ्यावर विसावा घे आणि मग पुढे जा. इथे सुगंधी, गोड अशा मुळं, कंद आणि फळं भरपूर आहेत.
तदास्वाद्य हरिश्रेष्ठ विश्रान्तोऽथ गमिष्यसि। अस्माकमपि सम्बन्धः कपिमुख्य त्वयास्ति वै। प्रख्यातस्त्रिषु लोकेषु महागुणपरिग्रहः
हे वानरश्रेष्ठा, ही मुळं, कंद आणि फळं खाऊन, विश्रांती घे आणि मग पुढे जा. वानरांमध्ये प्रमुख असलेल्या तुझ्याशी आमचाही संबंध आहे, आणि तुझे महान गुण तीनही लोकांत प्रसिद्ध आहेत.
वेगवन्तः प्लवन्तो ये प्लवगा मारुतात्मज। तेषां मुख्यतमं मन्ये त्वामहं कपिकुञ्जर
वेगवान आणि उड्या मारणाऱ्या वानरांमध्ये, वायुपुत्रा, मी तुलाच सर्वांत श्रेष्ठ मानतो, वानरांमध्ये गजराजासारखा.
अतिथिः किल पूजार्हः प्राकृतोऽपि विजानता। धर्मं जिज्ञासमानेन किं पुनर्यादृशो भवान्
ज्ञान असलेल्या माणसाने अगदी सामान्य पाहुण्यालाही सन्मान द्यावा असं म्हटलं आहे, आणि जो धर्म जाणून घ्यायचा प्रयत्न करतो त्याने तर नक्कीच. मग तुझ्यासारख्या पाहुण्याला किती सन्मान द्यायला हवा!
त्वं हि देववरिष्ठस्य मारुतस्य महात्मनः। पुत्रस्तस्यैव वेगेन सदृशः कपिकुञ्जर
कारण तू त्या श्रेष्ठ देवता, महात्मा वायूचा पुत्र आहेस, आणि वानरांमध्ये गजराजासारखा, त्याच्यासारखा वेगवान आहेस.
पूजिते त्वयि धर्मज्ञे पूजां प्राप्नोति मारुतः। तस्मात् त्वं पूजनीयो मे शृणु चाप्यत्र कारणम्
धर्म जाणणाऱ्या तुला मी सन्मान दिला की वायूदेवतेलाही सन्मान मिळतो. म्हणूनच, मला तुला सन्मान द्यावासा वाटतो—आणि त्यामागचं कारणही ऐक.
पूर्वं कृतयुगे तात पर्वताः पक्षिणोऽभवन्। तेऽपि जग्मुर्दिशः सर्वा गरुडा इव वेगिनः
पूर्वी कृतयुगात, बाळा, पर्वतांना पंख होते आणि ते सर्व दिशांना गरुडासारखे वेगाने उडायचे.
ततस्तेषु प्रयातेषु देवसङ्घाः सहर्षिभिः। भूतानि च भयं जग्मुस्तेषां पतनशङ्कया
ते पर्वत असे फिरू लागल्यावर, देव आणि ऋषी यांच्यासह सर्व जीव घाबरले, की हे पर्वत कधी पडतील.
ततः क्रुद्धः सहस्राक्षः पर्वतानां शतक्रतुः। पक्षांश्चिच्छेद वज्रेण ततः शतसहस्रशः
मग हजार डोळ्यांचा इंद्र, पर्वतांचा स्वामी, रागावून आपल्या वज्राने त्यांच्या पंखांचे शेकडो हजार तुकडे केले.
स मामुपगतः क्रुद्धो वज्रमुद्यम्य देवराट्। ततोऽहं सहसा क्षिप्तः श्वसनेन महात्मना
रागावलेला देवांचा राजा वज्र उचलून माझ्याकडे आला, तेव्हा त्या महात्मा वायूने मला अचानक दूर फेकून दिलं.
अस्मिँल्लवणतोये च प्रक्षिप्तः प्लवगोत्तम। गुप्तपक्षः समग्रश्च तव पित्राभिरक्षितः
मग, वानरश्रेष्ठा, मी या खाऱ्या समुद्रात फेकला गेलो, माझे पंख लपले गेले आणि माझं रूप अखंड राहिलं, तुझ्या वडिलांनी मला वाचवलं.
ततोऽहं मानयामि त्वां मान्योऽसि मम मारुते। त्वया ममैष सम्बन्धः कपिमुख्य महागुणः
म्हणून मी तुला सन्मान देतो; तू माझ्यासाठी मान्य आहेस, वायूपुत्रा. तुझ्यामुळे माझा हा संबंध निर्माण झाला, हे वानरांमध्ये श्रेष्ठ, उत्तम गुण असलेला.
अस्मिन् नेवंगते कार्ये सागरस्य ममैव च। प्रीतिं प्रीतमनाः कर्तुं त्वमर्हसि महामते
या कामात, माझ्या आणि सागराच्या हितासाठी, हे महाबुद्धी, तू आनंदाने वागावंस, ज्यामुळे मला आनंद मिळेल.
श्रमं मोक्षय पूजां च गृहाण हरिसत्तम। प्रीतिं च मम मान्यस्य प्रीतोऽस्मि तव दर्शनात्
तुझा थकवा दूर कर आणि माझा पाहुणचार स्वीकार, हे वानरश्रेष्ठा. माझं प्रेमही स्वीकार, कारण तू मान्य आहेस; तुझ्या दर्शनाने मी आनंदी झालो.
एवमुक्तः कपिश्रेष्ठस्तं नगोत्तममब्रवीत्। प्रीतोऽस्मि कृतमातिथ्यं मन्युरेषोऽपनीयताम्
असं म्हणाल्यावर, वानरांचा प्रमुख त्या श्रेष्ठ पर्वताला म्हणाला, 'मी खूश आहे; पाहुणचार झाला. आता हा राग बाजूला ठेव.'
त्वरते कार्यकालो मे अहश्चाप्यतिवर्तते। प्रतिज्ञा च मया दत्ता न स्थातव्यमिहान्तरा
माझ्या कामाचा वेळ जवळ आला आहे आणि दिवसही संपत चालला आहे. मी वचन दिलं आहे, त्यामुळे मी इथे जास्त थांबू शकत नाही.
इत्युक्त्वा पाणिना शैलमालभ्य हरिपुङ्गवः। जगामाकाशमाविश्य वीर्यवान् प्रहसन्निव
असं म्हणून, वानरश्रेष्ठाने पर्वताला हात लावला, आकाशात गेला आणि सामर्थ्यशाली, हसल्यासारखा पुढे निघून गेला.
स पर्वतसमुद्राभ्यां बहुमानादवेक्षितः। पूजितश्चोपपन्नाभिराशीर्भिरभिनन्दितः
तो पर्वत आणि समुद्र यांनी मोठ्या आदराने त्याच्याकडे पाहिलं, त्याचा सन्मान केला आणि योग्य अशी शुभेच्छा दिल्या.
अथोर्ध्वं दूरमागत्य हित्वा शैलमहार्णवौ। पितुः पन्थानमासाद्य जगाम विमलेऽम्बरे
मग वर वर जाऊन, तो डोंगर आणि मोठं समुद्र मागे सोडून, हनुमान आपल्या वडिलांचा मार्ग गाठला आणि स्वच्छ आकाशातून पुढे गेला.
भूयश्चोर्ध्वं गतिं प्राप्य गिरिं तमवलोकयन्। वायुसूनुर्निरालम्बो जगाम कपिकुञ्जरः
पुन्हा वर उडत, त्या डोंगराकडे पाहत, वायूचा मुलगा हनुमान, कुणाच्याही आधाराशिवाय, वानरांचा बलाढ्य नेता पुढे गेला.
तद् द्वितीयं हनुमतो दृष्ट्वा कर्म सुदुष्करम्। प्रशशंसुः सुराः सर्वे सिद्धाश्च परमर्षयः
हनुमानाने केलेलं दुसरं, अतिशय कठीण काम पाहून, सर्व देव, सिद्ध आणि श्रेष्ठ ऋषी त्याचं कौतुक करू लागले.
देवताश्चाभवन् हृष्टास्तत्रस्थास्तस्य कर्मणा। काञ्चनस्य सुनाभस्य सहस्राक्षश्च वासवः
तेथे उपस्थित असलेल्या देवांना त्याच्या कृत्यामुळे फार आनंद झाला; त्यात सोन्याच्या नाभीचा सुनाभ पर्वत आणि हजार डोळ्यांचा इंद्रही होता.
उवाच वचनं धीमान् परितोषात् सगद्गदम्। सुनाभं पर्वतश्रेष्ठं स्वयमेव शचीपतिः
शचीचा पती, बुद्धिमान इंद्र, समाधानाने थरथरत, स्वतः सुनाभ या श्रेष्ठ पर्वताशी बोलला.
हिरण्यनाभ शैलेन्द्र परितुष्टोऽस्मि ते भृशम्। अभयं ते प्रयच्छामि गच्छ सौम्य यथासुखम्
हिरण्यनाभा पर्वतराजा, मी तुझ्यावर फार खूश आहे. मी तुला निर्भयता देतो; सौम्य, तू आता आपल्या इच्छेप्रमाणे जा.
साह्यं कृतं ते सुमहद् विश्रान्तस्य हनूमतः। क्रमतो योजनशतं निर्भयस्य भये सति
तू हनुमानाला येथे विसावा देऊन मोठी मदत केलीस, त्यामुळे तो भीती असतानाही, शंभर योजनांचं अंतर निर्धास्तपणे पार करू शकला.
रामस्यैष हितायैव याति दाशरथेः कपिः। सत्क्रियां कुर्वता शक्त्या तोषितोऽस्मि दृढं त्वया
हा वानर फक्त रामाच्या, म्हणजेच दशरथपुत्राच्या कल्याणासाठी जात आहे. तू आपल्या सामर्थ्याने त्याचं आदरातिथ्य केलंस, त्यामुळे मी तुझ्यावर खूप समाधानी आहे.