स सागरजलं भित्त्वा बभूवात्युच्छ्रितस्तदा। यथा जलधरं भित्त्वा दीप्तरश्मिर्दिवाकरः
मग त्या पर्वताने समुद्राचं पाणी फोडून उंच वर येत उभा राहिला, जसा तेजस्वी सूर्य ढग फोडून वर येतो.
स महात्मा मुहूर्तेन पर्वतः सलिलावृतः। दर्शयामास शृङ्गाणि सागरेण नियोजितः
तो महान पर्वत, जो पाण्याखाली लपला होता, समुद्राच्या आज्ञेने क्षणात आपली शिखरं दाखवू लागला.
शातकुम्भमयैः शृङ्गैः सकिंनरमहोरगैः। आदित्योदयसंकाशैरुल्लिखद्भिरिवाम्बरम्
सोन्याच्या तेजस्वी कड्यांवर किन्नर आणि मोठे नाग होते, ते कडे सूर्याच्या तेजासारखे चमकत होते आणि आकाशाला जणू स्पर्श करत होते.
तस्य जाम्बूनदैः शृङ्गैः पर्वतस्य समुत्थितैः। आकाशं शस्त्रसंकाशमभवत् काञ्चनप्रभम्
जांबूनद सोन्याच्या शिखरांनी वर आलेल्या त्या पर्वतामुळे आकाश शस्त्रांच्या रांगेसारखं आणि सोन्याच्या प्रकाशाने उजळून गेलं.
जातरूपमयैः शृङ्गैर्भ्राजमानैर्महाप्रभैः। आदित्यशतसंकाशः सोऽभवद् गिरिसत्तमः
शुद्ध सोन्याच्या तेजस्वी आणि प्रखर शिखरांनी तो श्रेष्ठ पर्वत जणू शंभर सूर्यांसारखा भासू लागला.
समुत्थितमसङ्गेन हनूमानग्रतः स्थितम्। मध्ये लवणतोयस्य विघ्नोऽयमिति निश्चितः
हनुमानाने पाहिलं की, समुद्राच्या मध्ये अचानक एक पर्वत त्याच्या समोर उभा आहे, आणि त्याला वाटलं, 'हा माझ्या वाटेतील अडथळा आहे.'
स तमुच्छ्रितमत्यर्थं महावेगो महाकपिः। उरसा पातयामास जीमूतमिव मारुतः
तो महान आणि वेगवान वानर आपल्या छातीने त्या उंच पर्वताला जसा वारा मेघाला फेकून देतो तसा धडक दिली.
स तदासादितस्तेन कपिना पर्वतोत्तमः। बुद्ध्वा तस्य हरेर्वेगं जहर्ष च ननाद च
त्या वानराने स्पर्श करताच तो श्रेष्ठ पर्वत हनुमानाचा वेग ओळखून आनंदित झाला आणि मोठ्याने गर्जना केली.
तमाकाशगतं वीरमाकाशे समुपस्थितः। प्रीतो हृष्टमना वाक्यमब्रवीत् पर्वतः कपिम्
आकाशात येणाऱ्या त्या वीराला पाहून पर्वत आनंदित मनाने आणि हर्षाने वानराला म्हणाला—
मानुषं धारयन् रूपमात्मनः शिखरे स्थितः। दुष्करं कृतवान् कर्म त्वमिदं वानरोत्तम
मानवी रूप धारण करून आपल्या शिखरावर उभा राहून तो म्हणाला, 'वानरश्रेष्ठा, तू हे फार कठीण कार्य साध्य केलं आहेस.'
निपत्य मम शृङ्गेषु सुखं विश्रम्य गम्यताम्। राघवस्य कुले जातैरुदधिः परिवर्धितः
माझ्या शिखरांवर उतर, आरामात विसावा घे आणि मग पुढे जा; राघवांच्या कुळात जन्मलेल्या लोकांमुळे हा समुद्र वाढला आहे.
स त्वां रामहिते युक्तं प्रत्यर्चयति सागरः। कृते च प्रतिकर्तव्यमेष धर्मः सनातनः
राघवाच्या कार्यासाठी समुद्र तुझा सन्मान करतो; उपकार केल्यावर त्याचं फेड करणं हेच सनातन धर्म आहे.
सोऽयं तत्प्रतिकारार्थी त्वत्तः सम्मानमर्हति। त्वन्निमित्तमनेनाहं बहुमानात् प्रचोदितः
म्हणून त्या उपकाराच्या बदल्यात तो तुझ्याकडून सन्मानाचा हक्कदार आहे; तुझ्या कारणाने त्याने मला मोठ्या आदराने विनंती केली आहे.
योजनानां शतं चापि कपिरेष खमाप्लुतः। तव सानुषु विश्रान्तः शेषं प्रक्रमतामिति
हा वानर शंभर योजनांचं अंतर आकाशातून पार करून आला आहे; तो तुझ्या कड्यांवर थोडा विसावा घेऊन मग उरलेलं अंतर जाऊ दे.
तिष्ठ त्वं हरिशार्दूल मयि विश्रम्य गम्यताम्। तदिदं गन्धवत् स्वादु कन्दमूलफलं बहु
अरे वानरांमध्ये वाघासारख्या, इथेच थांब, माझ्यावर विसावा घे आणि मग पुढे जा. इथे सुगंधी, गोड अशा मुळं, कंद आणि फळं भरपूर आहेत.
तदास्वाद्य हरिश्रेष्ठ विश्रान्तोऽथ गमिष्यसि। अस्माकमपि सम्बन्धः कपिमुख्य त्वयास्ति वै। प्रख्यातस्त्रिषु लोकेषु महागुणपरिग्रहः
हे वानरश्रेष्ठा, ही मुळं, कंद आणि फळं खाऊन, विश्रांती घे आणि मग पुढे जा. वानरांमध्ये प्रमुख असलेल्या तुझ्याशी आमचाही संबंध आहे, आणि तुझे महान गुण तीनही लोकांत प्रसिद्ध आहेत.
वेगवन्तः प्लवन्तो ये प्लवगा मारुतात्मज। तेषां मुख्यतमं मन्ये त्वामहं कपिकुञ्जर
वेगवान आणि उड्या मारणाऱ्या वानरांमध्ये, वायुपुत्रा, मी तुलाच सर्वांत श्रेष्ठ मानतो, वानरांमध्ये गजराजासारखा.
अतिथिः किल पूजार्हः प्राकृतोऽपि विजानता। धर्मं जिज्ञासमानेन किं पुनर्यादृशो भवान्
ज्ञान असलेल्या माणसाने अगदी सामान्य पाहुण्यालाही सन्मान द्यावा असं म्हटलं आहे, आणि जो धर्म जाणून घ्यायचा प्रयत्न करतो त्याने तर नक्कीच. मग तुझ्यासारख्या पाहुण्याला किती सन्मान द्यायला हवा!
त्वं हि देववरिष्ठस्य मारुतस्य महात्मनः। पुत्रस्तस्यैव वेगेन सदृशः कपिकुञ्जर
कारण तू त्या श्रेष्ठ देवता, महात्मा वायूचा पुत्र आहेस, आणि वानरांमध्ये गजराजासारखा, त्याच्यासारखा वेगवान आहेस.
पूजिते त्वयि धर्मज्ञे पूजां प्राप्नोति मारुतः। तस्मात् त्वं पूजनीयो मे शृणु चाप्यत्र कारणम्
धर्म जाणणाऱ्या तुला मी सन्मान दिला की वायूदेवतेलाही सन्मान मिळतो. म्हणूनच, मला तुला सन्मान द्यावासा वाटतो—आणि त्यामागचं कारणही ऐक.
पूर्वं कृतयुगे तात पर्वताः पक्षिणोऽभवन्। तेऽपि जग्मुर्दिशः सर्वा गरुडा इव वेगिनः
पूर्वी कृतयुगात, बाळा, पर्वतांना पंख होते आणि ते सर्व दिशांना गरुडासारखे वेगाने उडायचे.
ततस्तेषु प्रयातेषु देवसङ्घाः सहर्षिभिः। भूतानि च भयं जग्मुस्तेषां पतनशङ्कया
ते पर्वत असे फिरू लागल्यावर, देव आणि ऋषी यांच्यासह सर्व जीव घाबरले, की हे पर्वत कधी पडतील.
ततः क्रुद्धः सहस्राक्षः पर्वतानां शतक्रतुः। पक्षांश्चिच्छेद वज्रेण ततः शतसहस्रशः
मग हजार डोळ्यांचा इंद्र, पर्वतांचा स्वामी, रागावून आपल्या वज्राने त्यांच्या पंखांचे शेकडो हजार तुकडे केले.
स मामुपगतः क्रुद्धो वज्रमुद्यम्य देवराट्। ततोऽहं सहसा क्षिप्तः श्वसनेन महात्मना
रागावलेला देवांचा राजा वज्र उचलून माझ्याकडे आला, तेव्हा त्या महात्मा वायूने मला अचानक दूर फेकून दिलं.
अस्मिँल्लवणतोये च प्रक्षिप्तः प्लवगोत्तम। गुप्तपक्षः समग्रश्च तव पित्राभिरक्षितः
मग, वानरश्रेष्ठा, मी या खाऱ्या समुद्रात फेकला गेलो, माझे पंख लपले गेले आणि माझं रूप अखंड राहिलं, तुझ्या वडिलांनी मला वाचवलं.
ततोऽहं मानयामि त्वां मान्योऽसि मम मारुते। त्वया ममैष सम्बन्धः कपिमुख्य महागुणः
म्हणून मी तुला सन्मान देतो; तू माझ्यासाठी मान्य आहेस, वायूपुत्रा. तुझ्यामुळे माझा हा संबंध निर्माण झाला, हे वानरांमध्ये श्रेष्ठ, उत्तम गुण असलेला.
अस्मिन् नेवंगते कार्ये सागरस्य ममैव च। प्रीतिं प्रीतमनाः कर्तुं त्वमर्हसि महामते
या कामात, माझ्या आणि सागराच्या हितासाठी, हे महाबुद्धी, तू आनंदाने वागावंस, ज्यामुळे मला आनंद मिळेल.
श्रमं मोक्षय पूजां च गृहाण हरिसत्तम। प्रीतिं च मम मान्यस्य प्रीतोऽस्मि तव दर्शनात्
तुझा थकवा दूर कर आणि माझा पाहुणचार स्वीकार, हे वानरश्रेष्ठा. माझं प्रेमही स्वीकार, कारण तू मान्य आहेस; तुझ्या दर्शनाने मी आनंदी झालो.
एवमुक्तः कपिश्रेष्ठस्तं नगोत्तममब्रवीत्। प्रीतोऽस्मि कृतमातिथ्यं मन्युरेषोऽपनीयताम्
असं म्हणाल्यावर, वानरांचा प्रमुख त्या श्रेष्ठ पर्वताला म्हणाला, 'मी खूश आहे; पाहुणचार झाला. आता हा राग बाजूला ठेव.'
त्वरते कार्यकालो मे अहश्चाप्यतिवर्तते। प्रतिज्ञा च मया दत्ता न स्थातव्यमिहान्तरा
माझ्या कामाचा वेळ जवळ आला आहे आणि दिवसही संपत चालला आहे. मी वचन दिलं आहे, त्यामुळे मी इथे जास्त थांबू शकत नाही.