त्वमिहासुरसङ्घानां देवराज्ञा महात्मना। पातालनिलयानां हि परिघः संनिवेशितः
इथे, देवराज इंद्राने असुरांच्या समूहांना, जे पाताळात राहतात, त्यांना अडवण्यासाठी तुला मोठ्या शक्तीने ठेवले आहे.
त्वमेषां ज्ञातवीर्याणां पुनरेवोत्पतिष्यताम्। पातालस्याप्रमेयस्य द्वारमावृत्य तिष्ठसि
तुझी ताकद सर्वांना माहीत आहे, म्हणूनच तू त्या अमाप पाताळाचा दरवाजा बंद करून उभा आहेस, जेणेकरून ते पुन्हा वर येऊ नयेत.
तिर्यगूर्ध्वमधश्चैव शक्तिस्ते शैल वर्धितुम्। तस्मात् संचोदयामि त्वामुत्तिष्ठ गिरिसत्तम
हे पर्वतश्रेष्ठा, तुझी शक्ती आडवी, उभी आणि खाली अशी सर्वदिशांनी वाढू शकते; म्हणून मी तुला सांगतो, उठ.
स एष कपिशार्दूलस्त्वामुपर्येति वीर्यवान्। हनूमान् रामकार्यार्थी भीमकर्मा खमाप्लुतः
तो वानरांमध्ये वाघासारखा, पराक्रमी हनुमान, रामाच्या कार्यासाठी आकाशातून उडी मारत, आता तुझ्या जवळ येत आहे.
अस्य साह्यं मया कार्यमिक्ष्वाकुकुलवर्तिनः। मम इक्ष्वाकवः पूज्याः परं पूज्यतमास्तव
इक्ष्वाकू कुळाचा हा रक्षक आहे, त्याला मदत करणे माझे कर्तव्य आहे; इक्ष्वाकू माझ्यासाठी पूज्य आहेत, आणि ते तुझ्यासाठीही सर्वांत जास्त पूज्य आहेत.
कुरु साचिव्यमस्माकं न नः कार्यमतिक्रमेत्। कर्तव्यमकृतं कार्यं सतां मन्युमुदीरयेत्
आम्हाला मदत कर, म्हणजे आमचे कार्य अडथळा न येता पूर्ण होईल; कारण जे कर्तव्य केले नाही, ते सत्पुरुषांचा राग वाढवते.
सलिलादूर्ध्वमुत्तिष्ठ तिष्ठत्वेष कपिस्त्वयि। अस्माकमतिथिश्चैव पूज्यश्च प्लवतां वरः
पाण्याच्या वर ये आणि या वानराला तुझ्यावर उभं राहू दे; तो आपला पाहुणा आहे आणि उड्या मारणाऱ्यांमध्ये श्रेष्ठ आहे, म्हणून त्याचा सन्मान कर.
चामीकरमहानाभ देवगन्धर्वसेवित। हनूमाँस्त्वयि विश्रान्तस्ततः शेषं गमिष्यति
हे मैनाक, तुझे सोन्यासारखे मोठे कडे आहेत, देव आणि गंधर्व ज्यांची सेवा करतात, हनुमान तुझ्यावर थोडा वेळ विसावा घेईल आणि मग पुढची वाटचाल करील.
काकुत्स्थस्यानृशंस्यं च मैथिल्याश्च विवासनम्। श्रमं च प्लवगेन्द्रस्य समीक्ष्योत्थातुमर्हसि
काकुत्स्थाचा दयाळूपणा, सीतेचे वनवास आणि या वानरराजाचा श्रम लक्षात घेऊन, तुला वर यायला हवं.
हिरण्यगर्भो मैनाको निशम्य लवणाम्भसः। उत्पपात जलात् तूर्णं महाद्रुमलतावृतः
हे ऐकून, सोन्यासारख्या कड्यांनी सजलेला मैनाक पर्वत, मोठ्या झाडांनी आणि वेलींनी आच्छादलेला, क्षणात खारट पाण्यातून वेगाने वर आला.
स सागरजलं भित्त्वा बभूवात्युच्छ्रितस्तदा। यथा जलधरं भित्त्वा दीप्तरश्मिर्दिवाकरः
मग त्या पर्वताने समुद्राचं पाणी फोडून उंच वर येत उभा राहिला, जसा तेजस्वी सूर्य ढग फोडून वर येतो.
स महात्मा मुहूर्तेन पर्वतः सलिलावृतः। दर्शयामास शृङ्गाणि सागरेण नियोजितः
तो महान पर्वत, जो पाण्याखाली लपला होता, समुद्राच्या आज्ञेने क्षणात आपली शिखरं दाखवू लागला.
शातकुम्भमयैः शृङ्गैः सकिंनरमहोरगैः। आदित्योदयसंकाशैरुल्लिखद्भिरिवाम्बरम्
सोन्याच्या तेजस्वी कड्यांवर किन्नर आणि मोठे नाग होते, ते कडे सूर्याच्या तेजासारखे चमकत होते आणि आकाशाला जणू स्पर्श करत होते.
तस्य जाम्बूनदैः शृङ्गैः पर्वतस्य समुत्थितैः। आकाशं शस्त्रसंकाशमभवत् काञ्चनप्रभम्
जांबूनद सोन्याच्या शिखरांनी वर आलेल्या त्या पर्वतामुळे आकाश शस्त्रांच्या रांगेसारखं आणि सोन्याच्या प्रकाशाने उजळून गेलं.
जातरूपमयैः शृङ्गैर्भ्राजमानैर्महाप्रभैः। आदित्यशतसंकाशः सोऽभवद् गिरिसत्तमः
शुद्ध सोन्याच्या तेजस्वी आणि प्रखर शिखरांनी तो श्रेष्ठ पर्वत जणू शंभर सूर्यांसारखा भासू लागला.
समुत्थितमसङ्गेन हनूमानग्रतः स्थितम्। मध्ये लवणतोयस्य विघ्नोऽयमिति निश्चितः
हनुमानाने पाहिलं की, समुद्राच्या मध्ये अचानक एक पर्वत त्याच्या समोर उभा आहे, आणि त्याला वाटलं, 'हा माझ्या वाटेतील अडथळा आहे.'
स तमुच्छ्रितमत्यर्थं महावेगो महाकपिः। उरसा पातयामास जीमूतमिव मारुतः
तो महान आणि वेगवान वानर आपल्या छातीने त्या उंच पर्वताला जसा वारा मेघाला फेकून देतो तसा धडक दिली.
स तदासादितस्तेन कपिना पर्वतोत्तमः। बुद्ध्वा तस्य हरेर्वेगं जहर्ष च ननाद च
त्या वानराने स्पर्श करताच तो श्रेष्ठ पर्वत हनुमानाचा वेग ओळखून आनंदित झाला आणि मोठ्याने गर्जना केली.
तमाकाशगतं वीरमाकाशे समुपस्थितः। प्रीतो हृष्टमना वाक्यमब्रवीत् पर्वतः कपिम्
आकाशात येणाऱ्या त्या वीराला पाहून पर्वत आनंदित मनाने आणि हर्षाने वानराला म्हणाला—
मानुषं धारयन् रूपमात्मनः शिखरे स्थितः। दुष्करं कृतवान् कर्म त्वमिदं वानरोत्तम
मानवी रूप धारण करून आपल्या शिखरावर उभा राहून तो म्हणाला, 'वानरश्रेष्ठा, तू हे फार कठीण कार्य साध्य केलं आहेस.'
निपत्य मम शृङ्गेषु सुखं विश्रम्य गम्यताम्। राघवस्य कुले जातैरुदधिः परिवर्धितः
माझ्या शिखरांवर उतर, आरामात विसावा घे आणि मग पुढे जा; राघवांच्या कुळात जन्मलेल्या लोकांमुळे हा समुद्र वाढला आहे.
स त्वां रामहिते युक्तं प्रत्यर्चयति सागरः। कृते च प्रतिकर्तव्यमेष धर्मः सनातनः
राघवाच्या कार्यासाठी समुद्र तुझा सन्मान करतो; उपकार केल्यावर त्याचं फेड करणं हेच सनातन धर्म आहे.
सोऽयं तत्प्रतिकारार्थी त्वत्तः सम्मानमर्हति। त्वन्निमित्तमनेनाहं बहुमानात् प्रचोदितः
म्हणून त्या उपकाराच्या बदल्यात तो तुझ्याकडून सन्मानाचा हक्कदार आहे; तुझ्या कारणाने त्याने मला मोठ्या आदराने विनंती केली आहे.
योजनानां शतं चापि कपिरेष खमाप्लुतः। तव सानुषु विश्रान्तः शेषं प्रक्रमतामिति
हा वानर शंभर योजनांचं अंतर आकाशातून पार करून आला आहे; तो तुझ्या कड्यांवर थोडा विसावा घेऊन मग उरलेलं अंतर जाऊ दे.
तिष्ठ त्वं हरिशार्दूल मयि विश्रम्य गम्यताम्। तदिदं गन्धवत् स्वादु कन्दमूलफलं बहु
अरे वानरांमध्ये वाघासारख्या, इथेच थांब, माझ्यावर विसावा घे आणि मग पुढे जा. इथे सुगंधी, गोड अशा मुळं, कंद आणि फळं भरपूर आहेत.
तदास्वाद्य हरिश्रेष्ठ विश्रान्तोऽथ गमिष्यसि। अस्माकमपि सम्बन्धः कपिमुख्य त्वयास्ति वै। प्रख्यातस्त्रिषु लोकेषु महागुणपरिग्रहः
हे वानरश्रेष्ठा, ही मुळं, कंद आणि फळं खाऊन, विश्रांती घे आणि मग पुढे जा. वानरांमध्ये प्रमुख असलेल्या तुझ्याशी आमचाही संबंध आहे, आणि तुझे महान गुण तीनही लोकांत प्रसिद्ध आहेत.
वेगवन्तः प्लवन्तो ये प्लवगा मारुतात्मज। तेषां मुख्यतमं मन्ये त्वामहं कपिकुञ्जर
वेगवान आणि उड्या मारणाऱ्या वानरांमध्ये, वायुपुत्रा, मी तुलाच सर्वांत श्रेष्ठ मानतो, वानरांमध्ये गजराजासारखा.
अतिथिः किल पूजार्हः प्राकृतोऽपि विजानता। धर्मं जिज्ञासमानेन किं पुनर्यादृशो भवान्
ज्ञान असलेल्या माणसाने अगदी सामान्य पाहुण्यालाही सन्मान द्यावा असं म्हटलं आहे, आणि जो धर्म जाणून घ्यायचा प्रयत्न करतो त्याने तर नक्कीच. मग तुझ्यासारख्या पाहुण्याला किती सन्मान द्यायला हवा!
त्वं हि देववरिष्ठस्य मारुतस्य महात्मनः। पुत्रस्तस्यैव वेगेन सदृशः कपिकुञ्जर
कारण तू त्या श्रेष्ठ देवता, महात्मा वायूचा पुत्र आहेस, आणि वानरांमध्ये गजराजासारखा, त्याच्यासारखा वेगवान आहेस.
पूजिते त्वयि धर्मज्ञे पूजां प्राप्नोति मारुतः। तस्मात् त्वं पूजनीयो मे शृणु चाप्यत्र कारणम्
धर्म जाणणाऱ्या तुला मी सन्मान दिला की वायूदेवतेलाही सन्मान मिळतो. म्हणूनच, मला तुला सन्मान द्यावासा वाटतो—आणि त्यामागचं कारणही ऐक.