प्रविशन्नभ्रजालानि निष्पतंश्च पुनः पुनः। प्रच्छन्नश्च प्रकाशश्च चन्द्रमा इव दृश्यते
तो वारंवार ढगांच्या समूहात शिरत आणि बाहेर पडत होता, त्यामुळे कधी लपलेला तर कधी प्रकट असा, जणू काही चंद्रच दिसत होता.
प्लवमानं तु तं दृष्ट्वा प्लवगं त्वरितं तदा। ववृषुस्तत्र पुष्पाणि देवगन्धर्वचारणाः
त्या वेळी, तो वानर वेगाने उडताना पाहून, देव, गंधर्व आणि चारणांनी तिथे फुलांचा वर्षाव केला.
तताप नहि तं सूर्यः प्लवन्तं वानरेश्वरम्। सिषेवे च तदा वायू रामकार्यार्थसिद्धये
वानरांचा राजा उडत असताना सूर्याने त्याला भाजले नाही आणि वाऱ्याने त्याची सेवा केली, कारण त्याला रामाच्या कार्याची सिद्धी व्हावी अशी इच्छा होती.
ऋषयस्तुष्टुवुश्चैनं प्लवमानं विहायसा। जगुश्च देवगन्धर्वाः प्रशंसन्तो वनौकसम्
तो आकाशातून उडताना ऋषींनी त्याचे स्तुतीगीत गायले आणि देव व गंधर्वांनी त्या वनवासीचे गुणगान करत गाणी गायली.
नागाश्च तुष्टुवुर्यक्षा रक्षांसि विविधानि च। प्रेक्ष्य सर्वे कपिवरं सहसा विगतक्लमम्
नाग, यक्ष आणि विविध राक्षसांनीही तो वानरश्रेष्ठ अचानक थकवा न लागता पाहून त्याचे कौतुक केले.
तस्मिन् प्लवगशार्दूले प्लवमाने हनूमति। इक्ष्वाकुकुलमानार्थी चिन्तयामास सागरः
त्या वानरांमध्ये वाघासारखा असलेल्या हनुमानाने उडी मारताना, इक्ष्वाकू कुळाचा मान राखावा म्हणून समुद्राने विचार सुरू केला.
साहाय्यं वानरेन्द्रस्य यदि नाहं हनूमतः। करिष्यामि भविष्यामि सर्ववाच्यो विवक्षताम्
मी जर वानरराज हनुमानाला मदत केली नाही, तर बोलणाऱ्यांकडून मला सर्वांनी दोष दिला जाईल.
अहमिक्ष्वाकुनाथेन सगरेण विवर्धितः। इक्ष्वाकुसचिवश्चायं तन्नार्हत्यवसादितुम्
माझे वाढवणारे इक्ष्वाकूंचे नाथ सगर होते आणि हा इक्ष्वाकूंचा सल्लागार आहे; म्हणून मला त्याला अडवायला बिलकूल शोभत नाही.
तथा मया विधातव्यं विश्रमेत यथा कपिः। शेषं च मयि विश्रान्तः सुखी सोऽतितरिष्यति
माझ्याकडून असे काही करावे लागेल की वानराला विश्रांती मिळावी आणि माझ्यावर विसावून तो उरलेला मार्ग आनंदाने पार करावा.
इति कृत्वा मतिं साध्वीं समुद्रश्छन्नमम्भसि। हिरण्यनाभं मैनाकमुवाच गिरिसत्तमम्
अशी योग्य ठरवलेली कल्पना करून, समुद्राने पाण्याखाली लपलेल्या, सोन्याच्या नाभी असलेल्या उत्तम पर्वत मेघांच्या, मेनाकाला हाक मारली.
त्वमिहासुरसङ्घानां देवराज्ञा महात्मना। पातालनिलयानां हि परिघः संनिवेशितः
इथे, देवराज इंद्राने असुरांच्या समूहांना, जे पाताळात राहतात, त्यांना अडवण्यासाठी तुला मोठ्या शक्तीने ठेवले आहे.
त्वमेषां ज्ञातवीर्याणां पुनरेवोत्पतिष्यताम्। पातालस्याप्रमेयस्य द्वारमावृत्य तिष्ठसि
तुझी ताकद सर्वांना माहीत आहे, म्हणूनच तू त्या अमाप पाताळाचा दरवाजा बंद करून उभा आहेस, जेणेकरून ते पुन्हा वर येऊ नयेत.
तिर्यगूर्ध्वमधश्चैव शक्तिस्ते शैल वर्धितुम्। तस्मात् संचोदयामि त्वामुत्तिष्ठ गिरिसत्तम
हे पर्वतश्रेष्ठा, तुझी शक्ती आडवी, उभी आणि खाली अशी सर्वदिशांनी वाढू शकते; म्हणून मी तुला सांगतो, उठ.
स एष कपिशार्दूलस्त्वामुपर्येति वीर्यवान्। हनूमान् रामकार्यार्थी भीमकर्मा खमाप्लुतः
तो वानरांमध्ये वाघासारखा, पराक्रमी हनुमान, रामाच्या कार्यासाठी आकाशातून उडी मारत, आता तुझ्या जवळ येत आहे.
अस्य साह्यं मया कार्यमिक्ष्वाकुकुलवर्तिनः। मम इक्ष्वाकवः पूज्याः परं पूज्यतमास्तव
इक्ष्वाकू कुळाचा हा रक्षक आहे, त्याला मदत करणे माझे कर्तव्य आहे; इक्ष्वाकू माझ्यासाठी पूज्य आहेत, आणि ते तुझ्यासाठीही सर्वांत जास्त पूज्य आहेत.
कुरु साचिव्यमस्माकं न नः कार्यमतिक्रमेत्। कर्तव्यमकृतं कार्यं सतां मन्युमुदीरयेत्
आम्हाला मदत कर, म्हणजे आमचे कार्य अडथळा न येता पूर्ण होईल; कारण जे कर्तव्य केले नाही, ते सत्पुरुषांचा राग वाढवते.
सलिलादूर्ध्वमुत्तिष्ठ तिष्ठत्वेष कपिस्त्वयि। अस्माकमतिथिश्चैव पूज्यश्च प्लवतां वरः
पाण्याच्या वर ये आणि या वानराला तुझ्यावर उभं राहू दे; तो आपला पाहुणा आहे आणि उड्या मारणाऱ्यांमध्ये श्रेष्ठ आहे, म्हणून त्याचा सन्मान कर.
चामीकरमहानाभ देवगन्धर्वसेवित। हनूमाँस्त्वयि विश्रान्तस्ततः शेषं गमिष्यति
हे मैनाक, तुझे सोन्यासारखे मोठे कडे आहेत, देव आणि गंधर्व ज्यांची सेवा करतात, हनुमान तुझ्यावर थोडा वेळ विसावा घेईल आणि मग पुढची वाटचाल करील.
काकुत्स्थस्यानृशंस्यं च मैथिल्याश्च विवासनम्। श्रमं च प्लवगेन्द्रस्य समीक्ष्योत्थातुमर्हसि
काकुत्स्थाचा दयाळूपणा, सीतेचे वनवास आणि या वानरराजाचा श्रम लक्षात घेऊन, तुला वर यायला हवं.
हिरण्यगर्भो मैनाको निशम्य लवणाम्भसः। उत्पपात जलात् तूर्णं महाद्रुमलतावृतः
हे ऐकून, सोन्यासारख्या कड्यांनी सजलेला मैनाक पर्वत, मोठ्या झाडांनी आणि वेलींनी आच्छादलेला, क्षणात खारट पाण्यातून वेगाने वर आला.
स सागरजलं भित्त्वा बभूवात्युच्छ्रितस्तदा। यथा जलधरं भित्त्वा दीप्तरश्मिर्दिवाकरः
मग त्या पर्वताने समुद्राचं पाणी फोडून उंच वर येत उभा राहिला, जसा तेजस्वी सूर्य ढग फोडून वर येतो.
स महात्मा मुहूर्तेन पर्वतः सलिलावृतः। दर्शयामास शृङ्गाणि सागरेण नियोजितः
तो महान पर्वत, जो पाण्याखाली लपला होता, समुद्राच्या आज्ञेने क्षणात आपली शिखरं दाखवू लागला.
शातकुम्भमयैः शृङ्गैः सकिंनरमहोरगैः। आदित्योदयसंकाशैरुल्लिखद्भिरिवाम्बरम्
सोन्याच्या तेजस्वी कड्यांवर किन्नर आणि मोठे नाग होते, ते कडे सूर्याच्या तेजासारखे चमकत होते आणि आकाशाला जणू स्पर्श करत होते.
तस्य जाम्बूनदैः शृङ्गैः पर्वतस्य समुत्थितैः। आकाशं शस्त्रसंकाशमभवत् काञ्चनप्रभम्
जांबूनद सोन्याच्या शिखरांनी वर आलेल्या त्या पर्वतामुळे आकाश शस्त्रांच्या रांगेसारखं आणि सोन्याच्या प्रकाशाने उजळून गेलं.
जातरूपमयैः शृङ्गैर्भ्राजमानैर्महाप्रभैः। आदित्यशतसंकाशः सोऽभवद् गिरिसत्तमः
शुद्ध सोन्याच्या तेजस्वी आणि प्रखर शिखरांनी तो श्रेष्ठ पर्वत जणू शंभर सूर्यांसारखा भासू लागला.
समुत्थितमसङ्गेन हनूमानग्रतः स्थितम्। मध्ये लवणतोयस्य विघ्नोऽयमिति निश्चितः
हनुमानाने पाहिलं की, समुद्राच्या मध्ये अचानक एक पर्वत त्याच्या समोर उभा आहे, आणि त्याला वाटलं, 'हा माझ्या वाटेतील अडथळा आहे.'
स तमुच्छ्रितमत्यर्थं महावेगो महाकपिः। उरसा पातयामास जीमूतमिव मारुतः
तो महान आणि वेगवान वानर आपल्या छातीने त्या उंच पर्वताला जसा वारा मेघाला फेकून देतो तसा धडक दिली.
स तदासादितस्तेन कपिना पर्वतोत्तमः। बुद्ध्वा तस्य हरेर्वेगं जहर्ष च ननाद च
त्या वानराने स्पर्श करताच तो श्रेष्ठ पर्वत हनुमानाचा वेग ओळखून आनंदित झाला आणि मोठ्याने गर्जना केली.
तमाकाशगतं वीरमाकाशे समुपस्थितः। प्रीतो हृष्टमना वाक्यमब्रवीत् पर्वतः कपिम्
आकाशात येणाऱ्या त्या वीराला पाहून पर्वत आनंदित मनाने आणि हर्षाने वानराला म्हणाला—
मानुषं धारयन् रूपमात्मनः शिखरे स्थितः। दुष्करं कृतवान् कर्म त्वमिदं वानरोत्तम
मानवी रूप धारण करून आपल्या शिखरावर उभा राहून तो म्हणाला, 'वानरश्रेष्ठा, तू हे फार कठीण कार्य साध्य केलं आहेस.'