मेरुमन्दरसंकाशानुद्गतान् सुमहार्णवे। अत्यक्रामन्महावेगस्तरङ्गान् गणयन्निव
समुद्रात उभे असलेले मेरू आणि मंदार पर्वतांसारखे उंच लाटा, तो महावेगवान कपी जणू मोजतच आहे अशा सहजतेने ओलांडत होता.
तस्य वेगसमुद्घुष्टं जलं सजलदं तदा। अम्बरस्थं विबभ्राजे शरदभ्रमिवाततम्
त्याच्या वेगामुळे आणि मेघांनी भरलेल्या पाण्याचा आवाज, त्या वेळी आकाशात पसरलेल्या शरद ऋतूच्या मेघांसारखा चमकत होता.
तिमिनक्रझषाः कूर्मा दृश्यन्ते विवृतास्तदा। वस्त्रापकर्षणेनेव शरीराणि शरीरिणाम्
त्या वेळी तिथे उघड्या पडलेल्या शार्क, मगर, मासे आणि कासवे दिसत होते, जणू त्यांची कातडीच कुणीतरी काढली आहे.
क्रममाणं समीक्ष्याथ भुजगाः सागरंगमाः। व्योम्नि तं कपिशार्दूलं सुपर्णमिव मेनिरे
तो वानरांचा वाघ समुद्रावरून जाताना पाहून, समुद्रातील सापांनी त्याला आकाशातील गरुडच समजला.
दशयोजनविस्तीर्णा त्रिंशद्योजनमायता। छाया वानरसिंहस्य जवे चारुतराभवत्
त्या वानरसिंहाच्या वेगात, त्याची सावली दहा योजन रुंद आणि तीस योजन लांब अशी सुंदर दिसत होती.
श्वेताभ्रघनराजीव वायुपुत्रानुगामिनी। तस्य सा शुशुभे छाया पतिता लवणाम्भसि
वाऱ्याच्या पुत्राच्या मागे जाणारी त्याची सावली, मीठाच्या पाण्यावर पांढऱ्या दाट मेघांच्या रांगेप्रमाणे चमकत होती.
शुशुभे स महातेजा महाकायो महाकपिः। वायुमार्गे निरालम्बे पक्षवानिव पर्वतः
तो महातेजस्वी, विशालकाय महाकपी वाऱ्याच्या मार्गावर आधाराशिवाय, जणू पंख असलेला डोंगरच उडतो आहे असे शोभून दिसत होता.
येनासौ याति बलवान् वेगेन कपिकुञ्जरः। तेन मार्गेण सहसा द्रोणीकृत इवार्णवः
ज्या मार्गाने तो बलाढ्य कपी-हत्ती वेगाने गेला, त्या मार्गाने समुद्र जणू एकदम खोल दरीसारखा वाटू लागला.
आपाते पक्षिसङ्घानां पक्षिराज इव व्रजन्। हनुमान् मेघजालानि प्रकर्षन् मारुतो यथा
आपल्या उडण्याच्या वेळी, हनुमान जसा पक्ष्यांचा राजा जाईल तसा, पक्ष्यांच्या थव्यांतून जात होता आणि वाऱ्यासारखा ढगांचे समूह दूर करत होता.
पाण्डुरारुणवर्णानि नीलमञ्जिष्ठकानि च। कपिनाऽऽकृष्यमाणानि महाभ्राणि चकाशिरे
पांढरे, लाल, निळे आणि मंजीष्ठ रंगाचे मोठे ढग, त्या वानराने ओढून नेल्यामुळे चमकत होते.
प्रविशन्नभ्रजालानि निष्पतंश्च पुनः पुनः। प्रच्छन्नश्च प्रकाशश्च चन्द्रमा इव दृश्यते
तो वारंवार ढगांच्या समूहात शिरत आणि बाहेर पडत होता, त्यामुळे कधी लपलेला तर कधी प्रकट असा, जणू काही चंद्रच दिसत होता.
प्लवमानं तु तं दृष्ट्वा प्लवगं त्वरितं तदा। ववृषुस्तत्र पुष्पाणि देवगन्धर्वचारणाः
त्या वेळी, तो वानर वेगाने उडताना पाहून, देव, गंधर्व आणि चारणांनी तिथे फुलांचा वर्षाव केला.
तताप नहि तं सूर्यः प्लवन्तं वानरेश्वरम्। सिषेवे च तदा वायू रामकार्यार्थसिद्धये
वानरांचा राजा उडत असताना सूर्याने त्याला भाजले नाही आणि वाऱ्याने त्याची सेवा केली, कारण त्याला रामाच्या कार्याची सिद्धी व्हावी अशी इच्छा होती.
ऋषयस्तुष्टुवुश्चैनं प्लवमानं विहायसा। जगुश्च देवगन्धर्वाः प्रशंसन्तो वनौकसम्
तो आकाशातून उडताना ऋषींनी त्याचे स्तुतीगीत गायले आणि देव व गंधर्वांनी त्या वनवासीचे गुणगान करत गाणी गायली.
नागाश्च तुष्टुवुर्यक्षा रक्षांसि विविधानि च। प्रेक्ष्य सर्वे कपिवरं सहसा विगतक्लमम्
नाग, यक्ष आणि विविध राक्षसांनीही तो वानरश्रेष्ठ अचानक थकवा न लागता पाहून त्याचे कौतुक केले.
तस्मिन् प्लवगशार्दूले प्लवमाने हनूमति। इक्ष्वाकुकुलमानार्थी चिन्तयामास सागरः
त्या वानरांमध्ये वाघासारखा असलेल्या हनुमानाने उडी मारताना, इक्ष्वाकू कुळाचा मान राखावा म्हणून समुद्राने विचार सुरू केला.
साहाय्यं वानरेन्द्रस्य यदि नाहं हनूमतः। करिष्यामि भविष्यामि सर्ववाच्यो विवक्षताम्
मी जर वानरराज हनुमानाला मदत केली नाही, तर बोलणाऱ्यांकडून मला सर्वांनी दोष दिला जाईल.
अहमिक्ष्वाकुनाथेन सगरेण विवर्धितः। इक्ष्वाकुसचिवश्चायं तन्नार्हत्यवसादितुम्
माझे वाढवणारे इक्ष्वाकूंचे नाथ सगर होते आणि हा इक्ष्वाकूंचा सल्लागार आहे; म्हणून मला त्याला अडवायला बिलकूल शोभत नाही.
तथा मया विधातव्यं विश्रमेत यथा कपिः। शेषं च मयि विश्रान्तः सुखी सोऽतितरिष्यति
माझ्याकडून असे काही करावे लागेल की वानराला विश्रांती मिळावी आणि माझ्यावर विसावून तो उरलेला मार्ग आनंदाने पार करावा.
इति कृत्वा मतिं साध्वीं समुद्रश्छन्नमम्भसि। हिरण्यनाभं मैनाकमुवाच गिरिसत्तमम्
अशी योग्य ठरवलेली कल्पना करून, समुद्राने पाण्याखाली लपलेल्या, सोन्याच्या नाभी असलेल्या उत्तम पर्वत मेघांच्या, मेनाकाला हाक मारली.
त्वमिहासुरसङ्घानां देवराज्ञा महात्मना। पातालनिलयानां हि परिघः संनिवेशितः
इथे, देवराज इंद्राने असुरांच्या समूहांना, जे पाताळात राहतात, त्यांना अडवण्यासाठी तुला मोठ्या शक्तीने ठेवले आहे.
त्वमेषां ज्ञातवीर्याणां पुनरेवोत्पतिष्यताम्। पातालस्याप्रमेयस्य द्वारमावृत्य तिष्ठसि
तुझी ताकद सर्वांना माहीत आहे, म्हणूनच तू त्या अमाप पाताळाचा दरवाजा बंद करून उभा आहेस, जेणेकरून ते पुन्हा वर येऊ नयेत.
तिर्यगूर्ध्वमधश्चैव शक्तिस्ते शैल वर्धितुम्। तस्मात् संचोदयामि त्वामुत्तिष्ठ गिरिसत्तम
हे पर्वतश्रेष्ठा, तुझी शक्ती आडवी, उभी आणि खाली अशी सर्वदिशांनी वाढू शकते; म्हणून मी तुला सांगतो, उठ.
स एष कपिशार्दूलस्त्वामुपर्येति वीर्यवान्। हनूमान् रामकार्यार्थी भीमकर्मा खमाप्लुतः
तो वानरांमध्ये वाघासारखा, पराक्रमी हनुमान, रामाच्या कार्यासाठी आकाशातून उडी मारत, आता तुझ्या जवळ येत आहे.
अस्य साह्यं मया कार्यमिक्ष्वाकुकुलवर्तिनः। मम इक्ष्वाकवः पूज्याः परं पूज्यतमास्तव
इक्ष्वाकू कुळाचा हा रक्षक आहे, त्याला मदत करणे माझे कर्तव्य आहे; इक्ष्वाकू माझ्यासाठी पूज्य आहेत, आणि ते तुझ्यासाठीही सर्वांत जास्त पूज्य आहेत.
कुरु साचिव्यमस्माकं न नः कार्यमतिक्रमेत्। कर्तव्यमकृतं कार्यं सतां मन्युमुदीरयेत्
आम्हाला मदत कर, म्हणजे आमचे कार्य अडथळा न येता पूर्ण होईल; कारण जे कर्तव्य केले नाही, ते सत्पुरुषांचा राग वाढवते.
सलिलादूर्ध्वमुत्तिष्ठ तिष्ठत्वेष कपिस्त्वयि। अस्माकमतिथिश्चैव पूज्यश्च प्लवतां वरः
पाण्याच्या वर ये आणि या वानराला तुझ्यावर उभं राहू दे; तो आपला पाहुणा आहे आणि उड्या मारणाऱ्यांमध्ये श्रेष्ठ आहे, म्हणून त्याचा सन्मान कर.
चामीकरमहानाभ देवगन्धर्वसेवित। हनूमाँस्त्वयि विश्रान्तस्ततः शेषं गमिष्यति
हे मैनाक, तुझे सोन्यासारखे मोठे कडे आहेत, देव आणि गंधर्व ज्यांची सेवा करतात, हनुमान तुझ्यावर थोडा वेळ विसावा घेईल आणि मग पुढची वाटचाल करील.
काकुत्स्थस्यानृशंस्यं च मैथिल्याश्च विवासनम्। श्रमं च प्लवगेन्द्रस्य समीक्ष्योत्थातुमर्हसि
काकुत्स्थाचा दयाळूपणा, सीतेचे वनवास आणि या वानरराजाचा श्रम लक्षात घेऊन, तुला वर यायला हवं.
हिरण्यगर्भो मैनाको निशम्य लवणाम्भसः। उत्पपात जलात् तूर्णं महाद्रुमलतावृतः
हे ऐकून, सोन्यासारख्या कड्यांनी सजलेला मैनाक पर्वत, मोठ्या झाडांनी आणि वेलींनी आच्छादलेला, क्षणात खारट पाण्यातून वेगाने वर आला.