लाङ्गूलचक्रो हनुमान् शुक्लदंष्ट्रोऽनिलात्मजः। व्यरोचत महाप्राज्ञः परिवेषीव भास्करः
वाऱ्याचा पुत्र हनुमान, पांढऱ्या तेजस्वी दातांनी आणि वळलेल्या शेपटीच्या वर्तुळाने, अगदी सूर्याभोवतीच्या प्रभेसारखा तेजस्वी दिसत होता.
स्फिग्देशेनातिताम्रेण रराज स महाकपिः। महता दारितेनेव गिरिर्गैरिकधातुना
त्याच्या फारच लालसर कंबरेमुळे तो महाकपी, जणू एखादा डोंगर फोडून त्यावर गेरू लागल्यासारखा शोभून दिसत होता.
तस्य वानरसिंहस्य प्लवमानस्य सागरम्। कक्षान्तरगतो वायुर्जीमूत इव गर्जति
तो वानरांचा सिंह समुद्रावरून उडी मारत असताना, त्याच्या कुशीतून वाहणारा वारा जणू मेघगर्जनेसारखा गडगडत होता.
खे यथा निपतत्युल्का उत्तरान्ताद् विनिःसृता। दृश्यते सानुबन्धा च तथा स कपिकुञ्जरः
जसा आकाशातून उत्तरेकडून पडणारा उल्का त्याचा मागचा प्रकाश दाखवत खाली येतो, तसा तो बलाढ्य वानरही दिसत होता.
पतत्पतङ्गसंकाशो व्यायतः शुशुभे कपिः। प्रवृद्ध इव मातङ्गः कक्ष्यया बध्यमानया
उडणाऱ्या जळत्या काडीप्रमाणे तेजस्वी आणि लांबलेला तो कपी, जणू मोठा हत्ती दोरीने कंबरेला बांधला आहे तसा भासत होता.
उपरिष्टाच्छरीरेण च्छायया चावगाढया। सागरे मारुताविष्टा नौरिवासीत् तदा कपिः
त्याच्या शरीराने आणि खोल सावलीने समुद्रावर पडलेली, तो वानर त्या वेळी वाऱ्याच्या जोरावर चालणाऱ्या बोटीप्रमाणे समुद्रात बुडाल्यासारखा वाटत होता.
यं यं देशं समुद्रस्य जगाम स महाकपिः। स तु तस्याङ्गवेगेन सोन्माद इव लक्ष्यते
तो महाकपी समुद्राच्या ज्या ज्या भागात गेला, तिथे त्याच्या अंगाच्या वेगामुळे सगळं जणू वेडं झाल्यासारखं दिसत होतं.
सागरस्योर्मिजालानामुरसा शैलवर्ष्मणाम्। अभिध्नंस्तु महावेगः पुप्लुवे स महाकपिः
समुद्राच्या लाटा ज्या डोंगराएवढ्या उंच होत्या, त्या लाटांच्या शिखरांवरून तो महाकपी मोठ्या वेगाने उडी मारत होता.
कपिवातश्च बलवान् मेघवातश्च निर्गतः। सागरं भीमनिर्ह्रादं कम्पयामासतुर्भृशम्
कपीचा प्रचंड वेग आणि मेघांचा वारा मिळून, भीषण गडगडणाऱ्या समुद्राला जोरात हलवत होते.
विकर्षन्नूर्मिजालानि बृहन्ति लवणाम्भसि। पुप्लुवे कपिशार्दूलो विकिरन्निव रोदसी
मीठाच्या पाण्यातील मोठ्या लाटांचे जाळे ओढत, वानरांचा वाघ जणू आकाश आणि पृथ्वी विखुरतो आहे तसा उडी मारत होता.
मेरुमन्दरसंकाशानुद्गतान् सुमहार्णवे। अत्यक्रामन्महावेगस्तरङ्गान् गणयन्निव
समुद्रात उभे असलेले मेरू आणि मंदार पर्वतांसारखे उंच लाटा, तो महावेगवान कपी जणू मोजतच आहे अशा सहजतेने ओलांडत होता.
तस्य वेगसमुद्घुष्टं जलं सजलदं तदा। अम्बरस्थं विबभ्राजे शरदभ्रमिवाततम्
त्याच्या वेगामुळे आणि मेघांनी भरलेल्या पाण्याचा आवाज, त्या वेळी आकाशात पसरलेल्या शरद ऋतूच्या मेघांसारखा चमकत होता.
तिमिनक्रझषाः कूर्मा दृश्यन्ते विवृतास्तदा। वस्त्रापकर्षणेनेव शरीराणि शरीरिणाम्
त्या वेळी तिथे उघड्या पडलेल्या शार्क, मगर, मासे आणि कासवे दिसत होते, जणू त्यांची कातडीच कुणीतरी काढली आहे.
क्रममाणं समीक्ष्याथ भुजगाः सागरंगमाः। व्योम्नि तं कपिशार्दूलं सुपर्णमिव मेनिरे
तो वानरांचा वाघ समुद्रावरून जाताना पाहून, समुद्रातील सापांनी त्याला आकाशातील गरुडच समजला.
दशयोजनविस्तीर्णा त्रिंशद्योजनमायता। छाया वानरसिंहस्य जवे चारुतराभवत्
त्या वानरसिंहाच्या वेगात, त्याची सावली दहा योजन रुंद आणि तीस योजन लांब अशी सुंदर दिसत होती.
श्वेताभ्रघनराजीव वायुपुत्रानुगामिनी। तस्य सा शुशुभे छाया पतिता लवणाम्भसि
वाऱ्याच्या पुत्राच्या मागे जाणारी त्याची सावली, मीठाच्या पाण्यावर पांढऱ्या दाट मेघांच्या रांगेप्रमाणे चमकत होती.
शुशुभे स महातेजा महाकायो महाकपिः। वायुमार्गे निरालम्बे पक्षवानिव पर्वतः
तो महातेजस्वी, विशालकाय महाकपी वाऱ्याच्या मार्गावर आधाराशिवाय, जणू पंख असलेला डोंगरच उडतो आहे असे शोभून दिसत होता.
येनासौ याति बलवान् वेगेन कपिकुञ्जरः। तेन मार्गेण सहसा द्रोणीकृत इवार्णवः
ज्या मार्गाने तो बलाढ्य कपी-हत्ती वेगाने गेला, त्या मार्गाने समुद्र जणू एकदम खोल दरीसारखा वाटू लागला.
आपाते पक्षिसङ्घानां पक्षिराज इव व्रजन्। हनुमान् मेघजालानि प्रकर्षन् मारुतो यथा
आपल्या उडण्याच्या वेळी, हनुमान जसा पक्ष्यांचा राजा जाईल तसा, पक्ष्यांच्या थव्यांतून जात होता आणि वाऱ्यासारखा ढगांचे समूह दूर करत होता.
पाण्डुरारुणवर्णानि नीलमञ्जिष्ठकानि च। कपिनाऽऽकृष्यमाणानि महाभ्राणि चकाशिरे
पांढरे, लाल, निळे आणि मंजीष्ठ रंगाचे मोठे ढग, त्या वानराने ओढून नेल्यामुळे चमकत होते.
प्रविशन्नभ्रजालानि निष्पतंश्च पुनः पुनः। प्रच्छन्नश्च प्रकाशश्च चन्द्रमा इव दृश्यते
तो वारंवार ढगांच्या समूहात शिरत आणि बाहेर पडत होता, त्यामुळे कधी लपलेला तर कधी प्रकट असा, जणू काही चंद्रच दिसत होता.
प्लवमानं तु तं दृष्ट्वा प्लवगं त्वरितं तदा। ववृषुस्तत्र पुष्पाणि देवगन्धर्वचारणाः
त्या वेळी, तो वानर वेगाने उडताना पाहून, देव, गंधर्व आणि चारणांनी तिथे फुलांचा वर्षाव केला.
तताप नहि तं सूर्यः प्लवन्तं वानरेश्वरम्। सिषेवे च तदा वायू रामकार्यार्थसिद्धये
वानरांचा राजा उडत असताना सूर्याने त्याला भाजले नाही आणि वाऱ्याने त्याची सेवा केली, कारण त्याला रामाच्या कार्याची सिद्धी व्हावी अशी इच्छा होती.
ऋषयस्तुष्टुवुश्चैनं प्लवमानं विहायसा। जगुश्च देवगन्धर्वाः प्रशंसन्तो वनौकसम्
तो आकाशातून उडताना ऋषींनी त्याचे स्तुतीगीत गायले आणि देव व गंधर्वांनी त्या वनवासीचे गुणगान करत गाणी गायली.
नागाश्च तुष्टुवुर्यक्षा रक्षांसि विविधानि च। प्रेक्ष्य सर्वे कपिवरं सहसा विगतक्लमम्
नाग, यक्ष आणि विविध राक्षसांनीही तो वानरश्रेष्ठ अचानक थकवा न लागता पाहून त्याचे कौतुक केले.
तस्मिन् प्लवगशार्दूले प्लवमाने हनूमति। इक्ष्वाकुकुलमानार्थी चिन्तयामास सागरः
त्या वानरांमध्ये वाघासारखा असलेल्या हनुमानाने उडी मारताना, इक्ष्वाकू कुळाचा मान राखावा म्हणून समुद्राने विचार सुरू केला.
साहाय्यं वानरेन्द्रस्य यदि नाहं हनूमतः। करिष्यामि भविष्यामि सर्ववाच्यो विवक्षताम्
मी जर वानरराज हनुमानाला मदत केली नाही, तर बोलणाऱ्यांकडून मला सर्वांनी दोष दिला जाईल.
अहमिक्ष्वाकुनाथेन सगरेण विवर्धितः। इक्ष्वाकुसचिवश्चायं तन्नार्हत्यवसादितुम्
माझे वाढवणारे इक्ष्वाकूंचे नाथ सगर होते आणि हा इक्ष्वाकूंचा सल्लागार आहे; म्हणून मला त्याला अडवायला बिलकूल शोभत नाही.
तथा मया विधातव्यं विश्रमेत यथा कपिः। शेषं च मयि विश्रान्तः सुखी सोऽतितरिष्यति
माझ्याकडून असे काही करावे लागेल की वानराला विश्रांती मिळावी आणि माझ्यावर विसावून तो उरलेला मार्ग आनंदाने पार करावा.
इति कृत्वा मतिं साध्वीं समुद्रश्छन्नमम्भसि। हिरण्यनाभं मैनाकमुवाच गिरिसत्तमम्
अशी योग्य ठरवलेली कल्पना करून, समुद्राने पाण्याखाली लपलेल्या, सोन्याच्या नाभी असलेल्या उत्तम पर्वत मेघांच्या, मेनाकाला हाक मारली.