विमुक्तास्तस्य वेगेन मुक्त्वा पुष्पाणि ते द्रुमाः। व्यवशीर्यन्त सलिले निवृत्ताः सुहृदो यथा
त्याच्या वेगाने झाडांवरची फुले खाली पडली आणि पाण्यात विखुरली, जणू भेटून निघून जाणारे मित्र.
लघुत्वेनोपपन्नं तद् विचित्रं सागरेऽपतत्। द्रुमाणां विविधं पुष्पं कपिवायुसमीरितम्। ताराचितमिवाकाशं प्रबभौ स महार्णवः
त्याच्या वाऱ्याने हललेली झाडांची रंगीबेरंगी फुले हलक्या हाताने समुद्रावर पडली आणि तो मोठा समुद्र जणू ताऱ्यांनी भरलेले आकाश शोभू लागला.
पुष्पौघेण सुगन्धेन नानावर्णेन वानरः। बभौ मेघ इवोद्यन् वै विद्युद्गणविभूषितः
सुगंधी, रंगीबेरंगी फुलांच्या वर्षावात न्हालेला तो वानर, जणू वीजेच्या झुंबऱ्यांनी सजलेला उगवता मेघ भासू लागला.
तस्य वेगसमुद्भूतैः पुष्पैस्तोयमदृश्यत। ताराभिरिव रामाभिरुदिताभिरिवाम्बरम्
त्याच्या वेगाने उडालेल्या फुलांनी पाण्यावर तारे किंवा आकाशात दिवे चमकावेत तसे सौंदर्य दिसू लागले.
तस्याम्बरगतौ बाहू ददृशाते प्रसारितौ। पर्वताग्राद् विनिष्क्रान्तौ पञ्चास्याविव पन्नगौ
आकाशात पसरलेली त्याची दोन्ही हात जणू पर्वतशिखरावरून बाहेर पडलेल्या पाच तोंडांच्या दोन सर्पांसारखी दिसत होती.
पिबन्निव बभौ चापि सोर्मिजालं महार्णवम्। पिपासुरिव चाकाशं ददृशे स महाकपिः
तो महाकपी जणू लाटांनी भरलेला मोठा समुद्र पितोय आणि आकाशाची तहान लागली आहे असे भासत होता.
तस्य विद्युत्प्रभाकारे वायुमार्गानुसारिणः। नयने विप्रकाशेते पर्वतस्थाविवानलौ
वाऱ्याच्या मार्गाने जाणाऱ्या आणि वीजेसारख्या चमकणाऱ्या त्याच्या डोळ्यांनी जणू पर्वतावर पेटलेली आगच प्रकाशली.
पिङ्गे पिङ्गाक्षमुख्यस्य बृहती परिमण्डले। चक्षुषी सम्प्रकाशेते चन्द्रसूर्याविव स्थितौ
पिंगट डोळ्यांच्या त्या प्रमुखाचा मोठा गोल डोळा जणू स्थिर चंद्रसूर्याप्रमाणे झळकत होता.
मुखं नासिकया तस्य ताम्रया ताम्रमाबभौ। संध्यया समभिस्पृष्टं यथा स्यात् सूर्यमण्डलम्
त्याच्या तांबड्या नाकामुळे चेहरा जणू संध्याकाळच्या प्रकाशाने स्पर्शलेला सूर्याचा गोलच लालभडक दिसत होता.
लाङ्गूलं च समाविद्धं प्लवमानस्य शोभते। अम्बरे वायुपुत्रस्य शक्रध्वज इवोच्छ्रितम्
उडी मारताना वायुपुत्राच्या आकाशात उंचावलेल्या शेपटीने जणू इंद्राचा ध्वजच शोभा पावली.
लाङ्गूलचक्रो हनुमान् शुक्लदंष्ट्रोऽनिलात्मजः। व्यरोचत महाप्राज्ञः परिवेषीव भास्करः
वाऱ्याचा पुत्र हनुमान, पांढऱ्या तेजस्वी दातांनी आणि वळलेल्या शेपटीच्या वर्तुळाने, अगदी सूर्याभोवतीच्या प्रभेसारखा तेजस्वी दिसत होता.
स्फिग्देशेनातिताम्रेण रराज स महाकपिः। महता दारितेनेव गिरिर्गैरिकधातुना
त्याच्या फारच लालसर कंबरेमुळे तो महाकपी, जणू एखादा डोंगर फोडून त्यावर गेरू लागल्यासारखा शोभून दिसत होता.
तस्य वानरसिंहस्य प्लवमानस्य सागरम्। कक्षान्तरगतो वायुर्जीमूत इव गर्जति
तो वानरांचा सिंह समुद्रावरून उडी मारत असताना, त्याच्या कुशीतून वाहणारा वारा जणू मेघगर्जनेसारखा गडगडत होता.
खे यथा निपतत्युल्का उत्तरान्ताद् विनिःसृता। दृश्यते सानुबन्धा च तथा स कपिकुञ्जरः
जसा आकाशातून उत्तरेकडून पडणारा उल्का त्याचा मागचा प्रकाश दाखवत खाली येतो, तसा तो बलाढ्य वानरही दिसत होता.
पतत्पतङ्गसंकाशो व्यायतः शुशुभे कपिः। प्रवृद्ध इव मातङ्गः कक्ष्यया बध्यमानया
उडणाऱ्या जळत्या काडीप्रमाणे तेजस्वी आणि लांबलेला तो कपी, जणू मोठा हत्ती दोरीने कंबरेला बांधला आहे तसा भासत होता.
उपरिष्टाच्छरीरेण च्छायया चावगाढया। सागरे मारुताविष्टा नौरिवासीत् तदा कपिः
त्याच्या शरीराने आणि खोल सावलीने समुद्रावर पडलेली, तो वानर त्या वेळी वाऱ्याच्या जोरावर चालणाऱ्या बोटीप्रमाणे समुद्रात बुडाल्यासारखा वाटत होता.
यं यं देशं समुद्रस्य जगाम स महाकपिः। स तु तस्याङ्गवेगेन सोन्माद इव लक्ष्यते
तो महाकपी समुद्राच्या ज्या ज्या भागात गेला, तिथे त्याच्या अंगाच्या वेगामुळे सगळं जणू वेडं झाल्यासारखं दिसत होतं.
सागरस्योर्मिजालानामुरसा शैलवर्ष्मणाम्। अभिध्नंस्तु महावेगः पुप्लुवे स महाकपिः
समुद्राच्या लाटा ज्या डोंगराएवढ्या उंच होत्या, त्या लाटांच्या शिखरांवरून तो महाकपी मोठ्या वेगाने उडी मारत होता.
कपिवातश्च बलवान् मेघवातश्च निर्गतः। सागरं भीमनिर्ह्रादं कम्पयामासतुर्भृशम्
कपीचा प्रचंड वेग आणि मेघांचा वारा मिळून, भीषण गडगडणाऱ्या समुद्राला जोरात हलवत होते.
विकर्षन्नूर्मिजालानि बृहन्ति लवणाम्भसि। पुप्लुवे कपिशार्दूलो विकिरन्निव रोदसी
मीठाच्या पाण्यातील मोठ्या लाटांचे जाळे ओढत, वानरांचा वाघ जणू आकाश आणि पृथ्वी विखुरतो आहे तसा उडी मारत होता.
मेरुमन्दरसंकाशानुद्गतान् सुमहार्णवे। अत्यक्रामन्महावेगस्तरङ्गान् गणयन्निव
समुद्रात उभे असलेले मेरू आणि मंदार पर्वतांसारखे उंच लाटा, तो महावेगवान कपी जणू मोजतच आहे अशा सहजतेने ओलांडत होता.
तस्य वेगसमुद्घुष्टं जलं सजलदं तदा। अम्बरस्थं विबभ्राजे शरदभ्रमिवाततम्
त्याच्या वेगामुळे आणि मेघांनी भरलेल्या पाण्याचा आवाज, त्या वेळी आकाशात पसरलेल्या शरद ऋतूच्या मेघांसारखा चमकत होता.
तिमिनक्रझषाः कूर्मा दृश्यन्ते विवृतास्तदा। वस्त्रापकर्षणेनेव शरीराणि शरीरिणाम्
त्या वेळी तिथे उघड्या पडलेल्या शार्क, मगर, मासे आणि कासवे दिसत होते, जणू त्यांची कातडीच कुणीतरी काढली आहे.
क्रममाणं समीक्ष्याथ भुजगाः सागरंगमाः। व्योम्नि तं कपिशार्दूलं सुपर्णमिव मेनिरे
तो वानरांचा वाघ समुद्रावरून जाताना पाहून, समुद्रातील सापांनी त्याला आकाशातील गरुडच समजला.
दशयोजनविस्तीर्णा त्रिंशद्योजनमायता। छाया वानरसिंहस्य जवे चारुतराभवत्
त्या वानरसिंहाच्या वेगात, त्याची सावली दहा योजन रुंद आणि तीस योजन लांब अशी सुंदर दिसत होती.
श्वेताभ्रघनराजीव वायुपुत्रानुगामिनी। तस्य सा शुशुभे छाया पतिता लवणाम्भसि
वाऱ्याच्या पुत्राच्या मागे जाणारी त्याची सावली, मीठाच्या पाण्यावर पांढऱ्या दाट मेघांच्या रांगेप्रमाणे चमकत होती.
शुशुभे स महातेजा महाकायो महाकपिः। वायुमार्गे निरालम्बे पक्षवानिव पर्वतः
तो महातेजस्वी, विशालकाय महाकपी वाऱ्याच्या मार्गावर आधाराशिवाय, जणू पंख असलेला डोंगरच उडतो आहे असे शोभून दिसत होता.
येनासौ याति बलवान् वेगेन कपिकुञ्जरः। तेन मार्गेण सहसा द्रोणीकृत इवार्णवः
ज्या मार्गाने तो बलाढ्य कपी-हत्ती वेगाने गेला, त्या मार्गाने समुद्र जणू एकदम खोल दरीसारखा वाटू लागला.
आपाते पक्षिसङ्घानां पक्षिराज इव व्रजन्। हनुमान् मेघजालानि प्रकर्षन् मारुतो यथा
आपल्या उडण्याच्या वेळी, हनुमान जसा पक्ष्यांचा राजा जाईल तसा, पक्ष्यांच्या थव्यांतून जात होता आणि वाऱ्यासारखा ढगांचे समूह दूर करत होता.
पाण्डुरारुणवर्णानि नीलमञ्जिष्ठकानि च। कपिनाऽऽकृष्यमाणानि महाभ्राणि चकाशिरे
पांढरे, लाल, निळे आणि मंजीष्ठ रंगाचे मोठे ढग, त्या वानराने ओढून नेल्यामुळे चमकत होते.