दुष्करं निष्प्रतिद्वन्द्वं चिकीर्षन् कर्म वानरः। समुदग्रशिरोग्रीवो गवां पतिरिवाबभौ
अत्यंत कठीण आणि अद्वितीय कार्य करण्याचा निर्धार करून, तो वानर उंच डोके आणि मान घेऊन, जणू गायींचा स्वामीच भासू लागला.
अथ वैदूर्यवर्णेषु शाद्वलेषु महाबलः। धीरः सलिलकल्पेषु विचचार यथासुखम्
मग तो महाबली, धीरगंभीर वानर, वैडूर्य रत्नासारख्या हिरव्या गवतावर आणि जलासारख्या जागांमध्ये मनसोक्त फिरू लागला.
द्विजान् वित्रासयन् धीमानुरसा पादपान् हरन्। मृगांश्च सुबहून् निघ्नन् प्रवृद्ध इव केसरी
तो बुद्धिमान वानर पक्ष्यांना घाबरवू लागला, छातीने झाडे मोडू लागला, आणि अनेक प्राणी मारू लागला, जणू वाढलेला सिंहच वावरतो आहे.
नीललोहितमाञ्जिष्ठपद्मवर्णैः सितासितैः। स्वभावसिद्धैर्विमलैर्धातुभिः समलंकृतम्
निळ्या, लाल, मंजीष्ठा, कमळासारख्या रंगांच्या, पांढऱ्या-काळ्या, नैसर्गिक आणि निर्मळ अशा खनिजांनी तो पर्वत सजलेला होता.
कामरूपिभिराविष्टमभीक्ष्णं सपरिच्छदैः। यक्षकिंनरगन्धर्वैर्देवकल्पैः सपन्नगैः
त्या पर्वतावर नेहमीच इच्छेनुसार रूप बदलणारे, आपापल्या परिवारासह यक्ष, किन्नर, गंधर्व, देवासारखे आणि सर्प राहात होते.
स तस्य गिरिवर्यस्य तले नागवरायुते। तिष्ठन् कपिवरस्तत्र ह्रदे नाग इवाबभौ
त्या पर्वताच्या पायथ्याशी, श्रेष्ठ नागांनी वेढलेला, तो वानरश्रेष्ठ तिथे उभा राहिला, जणू एखादा नाग तलावात उभा आहे.
स सूर्याय महेन्द्राय पवनाय स्वयम्भुवे। भूतेभ्यश्चाञ्जलिं कृत्वा चकार गमने मतिम्
त्याने सूर्य, इंद्र, वायू, स्वयंभू आणि सर्व भूतांना दोन्ही हात जोडून नमस्कार केला आणि मग प्रवासासाठी आपली तयारी केली.
अञ्जलिं प्राङ्मुखं कुर्वन् पवनायात्मयोनये। ततो हि ववृधे गन्तुं दक्षिणो दक्षिणां दिशम्
तो पूर्वेकडे तोंड करून, वायू आणि स्वयंभू यांना हात जोडून नमस्कार करत होता आणि मग दक्षिण दिशेने जाण्यास सज्ज झाला.
प्लवगप्रवरैर्दृष्टः प्लवने कृतनिश्चयः। ववृधे रामवृद्ध्यर्थं समुद्र इव पर्वसु
त्याला सर्व श्रेष्ठ वानरांनी पाहिले, तो उडी मारायचे ठरवून, रामाच्या कार्यासाठी समुद्र जसा भरतीच्या वेळी वाढतो तसा वाढू लागला.
निष्प्रमाणशरीरः सँल्लिलङ्घयिषुरर्णवम्। बाहुभ्यां पीडयामास चरणाभ्यां च पर्वतम्
त्याचे शरीर मोजता न येणारे झाले, एकाच उडीत समुद्र ओलांडायचे ठरवून त्याने आपल्या हातांनी आणि पायांनी पर्वतावर जोर दिला.
स चचालाचलश्चाशु मुहूर्तं कपिपीडितः। तरूणां पुष्पिताग्राणां सर्वं पुष्पमशातयत्
त्या वानराच्या दडपणामुळे तो पर्वत क्षणभर जोरात हलला आणि सर्व फुलांनी बहरलेली झाडांची टोकं फुलांनी भरून गेली.
तेन पादपमुक्तेन पुष्पौघेण सुगन्धिना। सर्वतः संवृतः शैलो बभौ पुष्पमयो यथा
झाडांवरून सुटलेल्या सुगंधी फुलांच्या वर्षावाने तो पर्वत सर्व बाजूंनी झाकला गेला आणि तो जणू फुलांनीच बनला आहे असे भासू लागला.
तेन चोत्तमवीर्येण पीड्यमानः स पर्वतः। सलिलं सम्प्रसुस्राव मदमत्त इव द्विपः
त्या अतिशय बलवान वानराच्या दडपणामुळे तो पर्वत पाण्याचा प्रवाह सोडू लागला, जणू मदमस्त हत्तीच.
पीड्यमानस्तु बलिना महेन्द्रस्तेन पर्वतः। रीतीर्निर्वर्तयामास काञ्चनाञ्जनराजतीः
त्या बलवान वानराच्या दडपणामुळे महेंद्र पर्वताने सोनं, काळं शिसं आणि चांदीच्या धारांचा प्रवाह सोडला.
मुमोच च शिलाः शैलो विशालाः समनःशिलाः। मध्यमेनार्चिषा जुष्टो धूमराजीरिवानलः
त्या पर्वताने मोठ्या, समांतर खडकांना सोडले आणि मधोमध ज्वाळा उठल्यामुळे तो धुराच्या रेषांनी वेढलेल्या अग्नीप्रमाणे दिसू लागला.
हरिणा पीड्यमानेन पीड्यमानानि सर्वतः। गुहाविष्टानि सत्त्वानि विनेदुर्विकृतैः स्वरैः
त्या वानराच्या दडपणामुळे, पर्वताच्या गुहांमध्ये लपलेली सर्व प्राणी विचित्र आवाजात ओरडू लागली.
स महान् सत्त्वसन्नादः शैलपीडानिमित्तजः। पृथिवीं पूरयामास दिशश्चोपवनानि च
त्या पर्वताच्या दडपणामुळे निर्माण झालेला प्राण्यांचा मोठा गोंधळ पृथ्वी, दिशा आणि उपवनं यांनी भरून गेला.
शिरोभिः पृथुभिर्नागा व्यक्तस्वस्तिकलक्षणैः। वमन्तः पावकं घोरं ददंशुर्दशनैः शिलाः
रुंद डोक्याचे, स्पष्ट स्वस्तिक चिन्ह असलेले नाग तोंडातून भयंकर ज्वाळा सोडू लागले आणि त्यांनी आपल्या दातांनी खडक चावले.
तास्तदा सविषैर्दष्टाः कुपितैस्तैर्महाशिलाः। जज्वलुः पावकोद्दीप्ता बिभिदुश्च सहस्रधा
त्या रागावलेल्या, विषारी नागांनी चावलेल्या मोठ्या खडकांमध्ये ज्वाळा पेटल्या आणि ते हजारो तुकड्यांत फुटून गेले.
यानि त्वौषधजालानि तस्मिञ्जातानि पर्वते। विषघ्नान्यपि नागानां न शेकुः शमितुं विषम्
त्या पर्वतावर उगवलेल्या, विषावर गुणकारी असलेल्या सर्व औषधी वनस्पती देखील त्या नागांच्या विषाला शांत करू शकल्या नाहीत.
भिद्यतेऽयं गिरिर्भूतैरिति मत्वा तपस्विनः। त्रस्ता विद्याधरास्तस्मादुत्पेतुः स्त्रीगणैः सह
‘हा पर्वत भूतांनी फोडला जातोय’ असे समजून, घाबरलेले तपस्वी आणि त्यांच्या सोबतच्या स्त्रिया तिथून पळून गेले.
पानभूमिगतं हित्वा हैममासवभाजनम्। पात्राणि च महार्हाणि करकांश्च हिरण्मयान्
मद्यपानाच्या जागी ठेवलेली सोन्याची मद्याची भांडी, मौल्यवान पात्रे आणि सोन्याचे करंडे त्यांनी तिथेच सोडून दिले.
लेह्यानुच्चावचान् भक्ष्यान् मांसानि विविधानि च। आर्षभाणि च चर्माणि खड्गांश्च कनकत्सरून्
विविध प्रकारचे गोडधोड, खाण्याचे पदार्थ, वेगवेगळ्या प्रकारचे मांस, वळवाची कातडी आणि सोन्याच्या मुठीचे तलवारीही त्यांनी तिथेच टाकून दिल्या.
कृतकण्ठगुणाः क्षीबा रक्तमाल्यानुलेपनाः। रक्ताक्षाः पुष्कराक्षाश्च गगनं प्रतिपेदिरे
गळ्यात सुंदर हार घातलेले, मद्यामुळे नशेत, लाल फुलांच्या माळा आणि उटणे लावलेले, लाल डोळे आणि कमळासारखी डोळे असलेले ते आकाशात उडून गेले.
हारनूपुरकेयूरपारिहार्यधराः स्त्रियः। विस्मिताः सस्मितास्तस्थुराकाशे रमणौः सह
हार, नूपुर, केयूर आणि इतर दागिने घातलेल्या स्त्रिया, आपल्या प्रियजनांसोबत आकाशात उभ्या राहिल्या, आश्चर्यचकित होऊन मंद हसत होत्या.
दर्शयन्तो महाविद्यां विद्याधरमहर्षयः। सहितास्तस्थुराकाशे वीक्षांचक्रुश्च पर्वतम्
महान विद्याधर आणि ऋषी, आपली मोठी विद्या दाखवत, एकत्र आकाशात उभे राहिले आणि त्यांनी त्या पर्वताकडे पाहिले.
शुश्रुवुश्च तदा शब्दमृषीणां भावितात्मनाम्। चारणानां च सिद्धानां स्थितानां विमलेऽम्बरे
त्या वेळी, शुद्ध मनाचे ऋषी, चारण आणि सिद्ध, जे स्वच्छ आकाशात उभे होते, त्यांचे शब्द त्यांनी ऐकले.
एष पर्वतसंकाशो हनुमान् मारुतात्मजः। तितीर्षति महावेगः समुद्रं वरुणालयम्
हा वायुपुत्र हनुमान, पर्वतासारखा दिसणारा आणि प्रचंड वेगाने, समुद्र म्हणजे वरुणाचे घर पार करण्यासाठी निघाला आहे.
रामार्थं वानरार्थं च चिकीर्षन् कर्म दुष्करम्। समुद्रस्य परं पारं दुष्प्रापं प्राप्तुमिच्छति
राम आणि वानरांसाठी कठीण काम करायचे ठरवून, तो समुद्राचा दुसरा, मिळवायला कठीण असा किनारा गाठण्याची इच्छा करतो.
इति विद्याधरा वाचः श्रुत्वा तेषां तपस्विनाम्। तमप्रमेयं ददृशुः पर्वते वानरर्षभम्
विद्याधर आणि तपस्वी यांच्या या गोष्टी ऐकून, त्यांनी त्या पर्वतावर असलेल्या, मोजता न येणाऱ्या वानरप्रमुखाला पाहिले.