सिंहशार्दूलसहितं मत्तमातङ्गसेवितम्। मत्तद्विजगणोद्घुष्टं सलिलोत्पीडसंकुलम्
त्या पर्वतावर सिंह, वाघ आणि मदमस्त हत्ती वावरत होते, आनंदी पक्ष्यांचे थवे गात होते, आणि जागोजागी पाण्याचे झरे वाहत होते.
महद्भिरुच्छ्रितं शृङ्गैर्महेन्द्रं स महाबलः। विचचार हरिश्रेष्ठो महेन्द्रसमविक्रमः
उंच शिखरांनी सजलेला तो महेंद्र पर्वत, महाबली वानरश्रेष्ठ, महेंद्रासारखा पराक्रमी, सर्वत्र हिंडू लागला.
पादाभ्यां पीडितस्तेन महाशैलो महात्मना। ररास सिंहाभिहतो महान् मत्त इव द्विपः
त्या महात्म्याच्या पायांनी दाबला गेल्यावर तो महाकाय पर्वत सिंहांनी हल्ला झाल्यासारखा गडगडाट करू लागला, जणू मदमस्त हत्तीच ओरडतो आहे.
मुमोच सलिलोत्पीडान् विप्रकीर्णशिलोच्चयः। वित्रस्तमृगमातङ्गः प्रकम्पितमहाद्रुमः
त्या पर्वताने पाण्याचे झरे सोडले, त्याच्या शिखरांवरची शिळा विखुरली गेली; घाबरलेले हरिण आणि हत्ती पळाले, मोठमोठी झाडे हलली.
नानागन्धर्वमिथुनैः पानसंसर्गकर्कशैः। उत्पतद्भिर्विहंगैश्च विद्याधरगणैरपि
त्या पर्वतावर मद्यपानाने मस्त झालेले विविध गंधर्व दांपत्ये, उडणारे पक्षी आणि विद्याधरांचे समूह वावरत होते.
त्यज्यमानमहासानुः संनिलीनमहोरगः। शैलशृङ्गशिलोत्पातस्तदाभूत् स महागिरिः
त्या वेळी पर्वताची मोठी पठारे ओस पडली, मोठे सर्प लपून गेले, पर्वताची शिखरे आणि शिळा उचलल्या गेल्या.
निःश्वसद्भिस्तदा तैस्तु भुजगैरर्धनिःसृतैः। सपताक इवाभाति स तदा धरणीधरः
त्या सर्पांनी तेव्हा फणा काढून श्वास घेतला, अर्धवट बाहेर आलेले दिसले, त्यामुळे तो पर्वत जणू पताका फडकावतो आहे असे भासत होते.
ऋषिभिस्त्राससम्भ्रान्तैस्त्यज्यमानः शिलोच्चयः। सीदन् महति कान्तारे सार्थहीन इवाध्वगः
भीतीने घाबरून गेलेल्या ऋषींनी तो पर्वत सोडला, त्याच्या शिखरांवरील शिळा कोसळल्या, आणि तो पर्वत मोठ्या जंगलात जणू आपल्या सवंगड्यांशिवाय एकटा प्रवासीच थकल्यासारखा बसला.
स वेगवान् वेगसमाहितात्मा हरिप्रवीरः परवीरहन्ता। मनः समाधाय महानुभावो जगाम लङ्कां मनसा मनस्वी
तो वेगवान, मन एकाग्र केलेला, शूर वानर, शत्रूंचा संहार करणारा, मोठ्या आत्म्याचा, मनात लंका गाठण्याचा निर्धार करून निघाला.
thumb|ध्यानश्लोकः श्रूयताम्|center thumb|प्रथमः सर्गः श्रूयताम्|center श्रीमद्वाल्मीकियरामायणे सुन्दरकाण्डे प्रथमः सर्गः ॥५-
श्रीमद्वाल्मिकी रामायणातील सुंदरकांडाचा पहिला सर्ग येथे सुरू होतो.
दुष्करं निष्प्रतिद्वन्द्वं चिकीर्षन् कर्म वानरः। समुदग्रशिरोग्रीवो गवां पतिरिवाबभौ
अत्यंत कठीण आणि अद्वितीय कार्य करण्याचा निर्धार करून, तो वानर उंच डोके आणि मान घेऊन, जणू गायींचा स्वामीच भासू लागला.
अथ वैदूर्यवर्णेषु शाद्वलेषु महाबलः। धीरः सलिलकल्पेषु विचचार यथासुखम्
मग तो महाबली, धीरगंभीर वानर, वैडूर्य रत्नासारख्या हिरव्या गवतावर आणि जलासारख्या जागांमध्ये मनसोक्त फिरू लागला.
द्विजान् वित्रासयन् धीमानुरसा पादपान् हरन्। मृगांश्च सुबहून् निघ्नन् प्रवृद्ध इव केसरी
तो बुद्धिमान वानर पक्ष्यांना घाबरवू लागला, छातीने झाडे मोडू लागला, आणि अनेक प्राणी मारू लागला, जणू वाढलेला सिंहच वावरतो आहे.
नीललोहितमाञ्जिष्ठपद्मवर्णैः सितासितैः। स्वभावसिद्धैर्विमलैर्धातुभिः समलंकृतम्
निळ्या, लाल, मंजीष्ठा, कमळासारख्या रंगांच्या, पांढऱ्या-काळ्या, नैसर्गिक आणि निर्मळ अशा खनिजांनी तो पर्वत सजलेला होता.
कामरूपिभिराविष्टमभीक्ष्णं सपरिच्छदैः। यक्षकिंनरगन्धर्वैर्देवकल्पैः सपन्नगैः
त्या पर्वतावर नेहमीच इच्छेनुसार रूप बदलणारे, आपापल्या परिवारासह यक्ष, किन्नर, गंधर्व, देवासारखे आणि सर्प राहात होते.
स तस्य गिरिवर्यस्य तले नागवरायुते। तिष्ठन् कपिवरस्तत्र ह्रदे नाग इवाबभौ
त्या पर्वताच्या पायथ्याशी, श्रेष्ठ नागांनी वेढलेला, तो वानरश्रेष्ठ तिथे उभा राहिला, जणू एखादा नाग तलावात उभा आहे.
स सूर्याय महेन्द्राय पवनाय स्वयम्भुवे। भूतेभ्यश्चाञ्जलिं कृत्वा चकार गमने मतिम्
त्याने सूर्य, इंद्र, वायू, स्वयंभू आणि सर्व भूतांना दोन्ही हात जोडून नमस्कार केला आणि मग प्रवासासाठी आपली तयारी केली.
अञ्जलिं प्राङ्मुखं कुर्वन् पवनायात्मयोनये। ततो हि ववृधे गन्तुं दक्षिणो दक्षिणां दिशम्
तो पूर्वेकडे तोंड करून, वायू आणि स्वयंभू यांना हात जोडून नमस्कार करत होता आणि मग दक्षिण दिशेने जाण्यास सज्ज झाला.
प्लवगप्रवरैर्दृष्टः प्लवने कृतनिश्चयः। ववृधे रामवृद्ध्यर्थं समुद्र इव पर्वसु
त्याला सर्व श्रेष्ठ वानरांनी पाहिले, तो उडी मारायचे ठरवून, रामाच्या कार्यासाठी समुद्र जसा भरतीच्या वेळी वाढतो तसा वाढू लागला.
निष्प्रमाणशरीरः सँल्लिलङ्घयिषुरर्णवम्। बाहुभ्यां पीडयामास चरणाभ्यां च पर्वतम्
त्याचे शरीर मोजता न येणारे झाले, एकाच उडीत समुद्र ओलांडायचे ठरवून त्याने आपल्या हातांनी आणि पायांनी पर्वतावर जोर दिला.
स चचालाचलश्चाशु मुहूर्तं कपिपीडितः। तरूणां पुष्पिताग्राणां सर्वं पुष्पमशातयत्
त्या वानराच्या दडपणामुळे तो पर्वत क्षणभर जोरात हलला आणि सर्व फुलांनी बहरलेली झाडांची टोकं फुलांनी भरून गेली.
तेन पादपमुक्तेन पुष्पौघेण सुगन्धिना। सर्वतः संवृतः शैलो बभौ पुष्पमयो यथा
झाडांवरून सुटलेल्या सुगंधी फुलांच्या वर्षावाने तो पर्वत सर्व बाजूंनी झाकला गेला आणि तो जणू फुलांनीच बनला आहे असे भासू लागला.
तेन चोत्तमवीर्येण पीड्यमानः स पर्वतः। सलिलं सम्प्रसुस्राव मदमत्त इव द्विपः
त्या अतिशय बलवान वानराच्या दडपणामुळे तो पर्वत पाण्याचा प्रवाह सोडू लागला, जणू मदमस्त हत्तीच.
पीड्यमानस्तु बलिना महेन्द्रस्तेन पर्वतः। रीतीर्निर्वर्तयामास काञ्चनाञ्जनराजतीः
त्या बलवान वानराच्या दडपणामुळे महेंद्र पर्वताने सोनं, काळं शिसं आणि चांदीच्या धारांचा प्रवाह सोडला.
मुमोच च शिलाः शैलो विशालाः समनःशिलाः। मध्यमेनार्चिषा जुष्टो धूमराजीरिवानलः
त्या पर्वताने मोठ्या, समांतर खडकांना सोडले आणि मधोमध ज्वाळा उठल्यामुळे तो धुराच्या रेषांनी वेढलेल्या अग्नीप्रमाणे दिसू लागला.
हरिणा पीड्यमानेन पीड्यमानानि सर्वतः। गुहाविष्टानि सत्त्वानि विनेदुर्विकृतैः स्वरैः
त्या वानराच्या दडपणामुळे, पर्वताच्या गुहांमध्ये लपलेली सर्व प्राणी विचित्र आवाजात ओरडू लागली.
स महान् सत्त्वसन्नादः शैलपीडानिमित्तजः। पृथिवीं पूरयामास दिशश्चोपवनानि च
त्या पर्वताच्या दडपणामुळे निर्माण झालेला प्राण्यांचा मोठा गोंधळ पृथ्वी, दिशा आणि उपवनं यांनी भरून गेला.
शिरोभिः पृथुभिर्नागा व्यक्तस्वस्तिकलक्षणैः। वमन्तः पावकं घोरं ददंशुर्दशनैः शिलाः
रुंद डोक्याचे, स्पष्ट स्वस्तिक चिन्ह असलेले नाग तोंडातून भयंकर ज्वाळा सोडू लागले आणि त्यांनी आपल्या दातांनी खडक चावले.
तास्तदा सविषैर्दष्टाः कुपितैस्तैर्महाशिलाः। जज्वलुः पावकोद्दीप्ता बिभिदुश्च सहस्रधा
त्या रागावलेल्या, विषारी नागांनी चावलेल्या मोठ्या खडकांमध्ये ज्वाळा पेटल्या आणि ते हजारो तुकड्यांत फुटून गेले.
यानि त्वौषधजालानि तस्मिञ्जातानि पर्वते। विषघ्नान्यपि नागानां न शेकुः शमितुं विषम्
त्या पर्वतावर उगवलेल्या, विषावर गुणकारी असलेल्या सर्व औषधी वनस्पती देखील त्या नागांच्या विषाला शांत करू शकल्या नाहीत.