thumb|षट्षष्ठितमः सर्गः श्रूयताम्|center श्रीमद्वाल्मीकियरामायणे किष्किन्धाकाण्डे षट्षष्ठितमः सर्गः ॥४-
श्रीमद्वाल्मिकी रामायणातील किष्किंधा कांडातील साठाव्या सहा अध्याय ऐका.
अनेकशतसाहस्रीं विषण्णां हरिवाहिनीम्। जाम्बवान् समुदीक्ष्यैवं हनूमन्तमथाब्रवीत्
शेकडो हजारो वानरांची निराश फौज पाहून, जांबवान हनुमंताला म्हणाला.
वीर वानरलोकस्य सर्वशास्त्रविदां वर। तूष्णीमेकान्तमाश्रित्य हनूमन् किं न जल्पसि
वीरा, वानरांमध्ये सर्व शास्त्र जाणणाऱ्यांमध्ये श्रेष्ठ असलेले हनुमंत, तू एकांतात शांत का बसला आहेस, काही का बोलत नाहीस?
हनूमन् हरिराजस्य सुग्रीवस्य समो ह्यसि। रामलक्ष्मणयोश्चापि तेजसा च बलेन च
हनुमंत, तू वानरराज सुग्रीवासारखाच आहेस, आणि तेज व बळ यामध्ये राम आणि लक्ष्मण यांच्याइतकाच आहेस.
अरिष्टनेमिनः पुत्रो वैनतेयो महाबलः। गरुत्मानिव विख्यात उत्तमः सर्वपक्षिणाम्
अरिष्टनेमिचा पुत्र, गरुड, सर्व पक्ष्यांमध्ये श्रेष्ठ आणि महाबली म्हणून प्रसिद्ध आहे.
बहुशो हि मया दृष्टः सागरे स महाबलः। भुजङ्गानुद्धरन् पक्षी महाबाहुर्महाबलः
मी त्या महाबली पक्ष्याला वारंवार समुद्रात पाहिलं आहे, तो मोठ्या बळाने साप उचलतो, त्याचे हात आणि बळ दोन्ही मोठे आहेत.
पक्षयोर्यद् बलं तस्य भुजवीर्यबलं तव। विक्रमश्चापि वेगश्च न ते तेनापहीयते
त्याच्या पंखात जितकी ताकद आहे, तितकीच बळ तुझ्या बाहूंमध्ये आहे; तुझं धैर्य आणि वेग यामध्येही काहीच कमी नाही.
बलं बुद्धिश्च तेजश्च सत्त्वं च हरिपुङ्गव। विशिष्टं सर्वभूतेषु किमात्मानं न सज्जसे
वानरांमध्ये श्रेष्ठ असलेल्या तुझं बळ, बुद्धी, तेज आणि धैर्य हे सर्व प्राण्यांपेक्षा अधिक आहे—मग तू स्वतःला का मागे ठेवतोस?
अप्सराऽप्सरसां श्रेष्ठा विख्याता पुञ्जिकस्थला। अञ्जनेति परिख्याता पत्नी केसरिणो हरेः
अप्सरांमध्ये पुंजिकस्थला ही सर्वांत प्रसिद्ध आहे; तीच अंजनाच नावाने ओळखली जाते आणि केसरी या वानराची पत्नी आहे.
विख्याता त्रिषु लोकेषु रूपेणाप्रतिमा भुवि। अभिशापादभूत् तात कपित्वे कामरूपिणी
ती त्रैलोक्यात आपल्या अनुपम सौंदर्यासाठी प्रसिद्ध होती; पण एका शापामुळे, प्रिय मुला, ती इच्छेनुसार रूप बदलू शकणारी वानरी झाली.
दुहिता वानरेन्द्रस्य कुञ्जरस्य महात्मनः। मानुषं विग्रहं कृत्वा रूपयौवनशालिनी
ती महान आत्म्याच्या वानरराज कुंजराची कन्या होती आणि मानव रूप धारण करून ती सौंदर्य व तारुण्याने उजळून निघाली.
विचित्रमाल्याभरणा कदाचित् क्षौमधारिणी। अचरत् पर्वतस्याग्रे प्रावृडम्बुदसंनिभे
ती कधी सुंदर हार व दागिन्यांनी सजलेली, कधी मुलायम वस्त्र घालून, पावसाळी मेघासारखी डोंगरशिखरावर फिरत असे.
तस्या वस्त्रं विशालाक्ष्याः पीतं रक्तदशं शुभम्। स्थितायाः पर्वतस्याग्रे मारुतोऽपाहरच्छनैः
ती डोंगरशिखरावर उभी असताना, तिचं सुंदर पिवळं आणि लाल रंगाच्या डागांचं वस्त्र वाऱ्याने हळूच उडवून नेलं.
स ददर्श ततस्तस्या वृत्तावूरू सुसंहतौ। स्तनौ च पीनौ सहितौ सुजातं चारु चाननम्
मग वाऱ्याने तिच्या गोल आणि सुडौल मांड्या, भरदार आणि सुंदर उरोज, तसेच देखणं आणि आकर्षक चेहरा पाहिला.
तां बलादायतश्रोणीं तनुमध्यां यशस्विनीम्। दृष्ट्वैव शुभसर्वाङ्गीं पवनः काममोहितः
ती रुंद कंबरेची, सडपातळ आणि तेजस्वी, सर्वांगाने सुंदर होती; तिला पाहून वाऱ्याच्या मनात कामभावना जागी झाली.
स तां भुजाभ्यां दीर्घाभ्यां पर्यष्वजत मारुतः। मन्मथाविष्टसर्वाङ्गो गतात्मा तामनिन्दिताम्
मग वाऱ्याने, मनात प्रेमभावनेने भरून, आपल्या लांब बाहूंनी तिच्या निष्पाप देहाला मिठी मारली.
सा तु तत्रैव सम्भ्रान्ता सुव्रता वाक्यमब्रवीत्। एकपत्नीव्रतमिदं को नाशयितुमिच्छति
तेव्हा तिथेच घाबरून, ती पवित्र नारी म्हणाली—'माझ्या एकपत्नीव्रताला कोण नष्ट करू इच्छितो?'
अञ्जनाया वचः श्रुत्वा मारुतः प्रत्यभाषत। न त्वां हिंसामि सुश्रोणि मा भूत् ते मनसो भयम्
अंजनाचं बोलणं ऐकून वायुदेव म्हणाले—'सुंदर कंबरेच्या स्त्री, मी तुला काहीही त्रास दिला नाही; तुझ्या मनात भीती ठेवू नकोस.'
मनसास्मि गतो यत् त्वां परिष्वज्य यशस्विनि। वीर्यवान् बुद्धिसम्पन्नस्तव पुत्रो भविष्यति
'माझ्या मनानेच मी तुला जवळ केलं आणि मिठी मारली, तेजस्विनी; तुझा मुलगा बळवान आणि बुद्धिमान होईल.'
महासत्त्वो महातेजा महाबलपराक्रमः। लङ्घने प्लवने चैव भविष्यति मया समः
'तो महान धैर्यवान, तेजस्वी आणि अपार बळ व पराक्रम असलेला असेल; उडी मारण्यात आणि उडण्यात तो माझ्यासारखाच असेल.'
एवमुक्ता ततस्तुष्टा जननी ते महाकपे। गुहायां त्वां महाबाहो प्रजज्ञे प्लवगर्षभ
असं सांगितल्यावर, तुझी आई आनंदी झाली, महाबली वानरा; आणि गुहेत, महाबाहू, तिने तुला जन्म दिला.
अभ्युत्थितं ततः सूर्यं बालो दृष्ट्वा महावने। फलं चेति जिघृक्षुस्त्वमुत्प्लुत्याभ्युत्पतो दिवम्
मग, मोठ्या जंगलात सूर्य उगवत असल्याचं पाहून, तू लहानपणी त्याला फळ समजून पकडायला हवेत उडी मारलीस.
शतानि त्रीणि गत्वाथ योजनानां महाकपे। तेजसा तस्य निर्धूतो न विषादं गतस्ततः
महाबली वानरा, तीनशे योजनांचं अंतर पार करून, तुझ्या तेजामुळे तू थकत नाहीस, ना निराश होत नाहीस.
त्वामप्युपगतं तूर्णमन्तरिक्षं महाकपे। क्षिप्तमिन्द्रेण ते वज्रं कोपाविष्टेन तेजसा
महाबली वानरा, तू झपाट्याने आकाशात पोहोचलास तेव्हा, इंद्राने रागाने आणि तेजाने भरून, आपला वज्र तुझ्यावर फेकला.
तदा शैलाग्रशिखरे वामो हनुरभज्यत। ततो हि नामधेयं ते हनुमानिति कीर्तितम्
त्या वेळी पर्वताच्या शिखरावर तुझा डावा जबडा तुटला; म्हणून तुला 'हनुमान' हे नाव मिळालं.
ततस्त्वां निहतं दृष्ट्वा वायुर्गन्धवहः स्वयम्। त्रैलोक्यं भृशसंक्रुद्धो न ववौ वै प्रभञ्जनः
मग तुला जखमी झालेलं पाहून वायूदेव स्वतः फार रागावले आणि संपूर्ण त्रैलोक्यात वारा वाहणं थांबलं.
सम्भ्रान्ताश्च सुराः सर्वे त्रैलोक्ये क्षुभिते सति। प्रसादयन्ति संक्रुद्धं मारुतं भुवनेश्वराः
तीनही लोकं अस्वस्थ झाली, सर्व देव घाबरले; मग जगाचे स्वामी त्या रागावलेल्या वायूला शांत करण्याचा प्रयत्न करू लागले.
प्रसादिते च पवने ब्रह्मा तुभ्यं वरं ददौ। अशस्त्रवध्यतां तात समरे सत्यविक्रम
वायू शांत झाल्यावर ब्रह्मदेवाने तुला वर दिला, 'हे खरे शूरवीर, युद्धात तुला कोणतेही शस्त्र मारू शकणार नाही.'
वज्रस्य च निपातेन विरुजं त्वां समीक्ष्य च। सहस्रनेत्रः प्रीतात्मा ददौ ते वरमुत्तमम्
वज्राचा प्रहार होऊनही तू सुखरूप राहिलास हे पाहून हजार डोळ्यांचा इंद्र प्रसन्न झाला आणि त्याने तुला श्रेष्ठ वर दिला.
स्वच्छन्दतश्च मरणं तव स्यादिति वै प्रभो। स त्वं केसरिणः पुत्रः क्षेत्रजो भीमविक्रमः
'हे प्रभो, तुझा मृत्यू फक्त तुझ्या इच्छेनेच येईल.' म्हणून, तू केसरीचा पुत्र, क्षेत्रज आणि भयंकर पराक्रमी आहेस.